Махабхарата
Внутренний огонь и жизненные дыхания12.178.1-5
10782 / 15823
Махабхарата · 12.178.1-5
Деванагари

भरद्वाज उवाच
पार्थिवं धातुम् आश्रित्य शारीरो ऽग्निः कथं भवेत् ॥
अवकाशविशेषेण कथं वर्तयते ऽनिलः ॥
भृगुर् उवाच
वायोर् गतिम् अहं ब्रह्मन् कीर्तयिष्यामि ते ऽनघ ॥
प्राणिनाम् अनिलो देहान् यथा चेष्टयते बली ॥
श्रितो मूर्धानम् अग्निस् तु शरीरं परिपालयन् ॥
प्राणो मूर्धनि चाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टते ॥
स जन्तुः सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः ॥
मनो बुद्धिर् अहंकारो भूतानि विषयाश् च सः ॥
एवं त्व् इह स सर्वत्र प्राणेन परिपाल्यते ॥
पृष्ठतश् च समानेन स्वां स्वां गतिम् उपाश्रितः ॥

Транслитерация (IAST)

bharadvāja uvāca
pārthivaṃ dhātum āśritya śārīro 'gniḥ kathaṃ bhavet ||
avakāśaviśeṣeṇa kathaṃ vartayate 'nilaḥ ||
bhṛgur uvāca
vāyor gatim ahaṃ brahman kīrtayiṣyāmi te 'nagha ||
prāṇinām anilo dehān yathā ceṣṭayate balī ||
śrito mūrdhānam agnis tu śarīraṃ paripālayan ||
prāṇo mūrdhani cāgnau ca vartamāno viceṣṭate ||
sa jantuḥ sarvabhūtātmā puruṣaḥ sa sanātanaḥ ||
mano buddhir ahaṃkāro bhūtāni viṣayāś ca saḥ ||
evaṃ tv iha sa sarvatra prāṇena paripālyate ||
pṛṣṭhataś ca samānena svāṃ svāṃ gatim upāśritaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
भरद्वाज उवाचbharadvāja uvācaБхарадваджа сказал; Бхарадваджа спросил
पार्थिवम् धातुम् आश्रित्यpārthivam dhātum āśrityaопираясь на земной элемент; основу
शारीरः अग्निः कथम् भवेत्śārīraḥ agniḥ katham bhavetкак телесный огонь существует; становится
अवकाश विशेषेणavakāśa viśeṣeṇaчерез особое пространство; место
कथम् वर्तयते अनिलःkatham vartayate anilaḥкак действует ветер; воздух
भृगुः उवाचbhṛguḥ uvācaБхригу сказал; Бхригу ответил
वायोः गतिम् अहम्vāyoḥ gatim ahamдвижение ветра я; ход
ब्रह्मन् कीर्तयिष्यामि तेbrahman kīrtayiṣyāmi teбрахман, расскажу тебе; опишу
अनघanaghaбезгрешный; чистый
प्राणिनाम् अनिलः देहान्prāṇinām anilaḥ dehānу живых ветер тела; воздух
यथा चेष्टयते बलीyathā ceṣṭayate balīкак движет сильный; приводит в действие
श्रितः मूर्धानम् अग्निः तुśritaḥ mūrdhānam agniḥ tuогонь же опирается на голову; занимает
शरीरम् परिपालयन्śarīram paripālayanтело охраняя; поддерживая
प्राणः मूर्धनि च अग्नौ चprāṇaḥ mūrdhani ca agnau caпрана в голове и огне; жизненное дыхание
वर्तमानः विचेष्टतेvartamānaḥ viceṣṭateпребывая, действует; движется
सः जन्तुः सर्व भूत आत्माsaḥ jantuḥ sarva bhūta ātmāто существо, душа всех существ; всеобщая
पुरुषः स सनातनःpuruṣaḥ sa sanātanaḥон Пуруша вечный; извечный
मनः बुद्धिः अहंकारःmanaḥ buddhiḥ ahaṃkāraḥум, разум, аханкара; самость
भूतानि विषयाः च सःbhūtāni viṣayāḥ ca saḥэлементы и объекты чувств — он; предметы
एवम् तु इह सः सर्वत्रevam tu iha saḥ sarvatraтак же здесь он повсюду; везде
प्राणेन परिपाल्यतेprāṇena paripālyateпраной поддерживается; охраняется
पृष्ठतः च समानेनpṛṣṭhataḥ ca samānenaи сзади саманой; уравнивающим дыханием
स्वाम् स्वाम् गतिम् उपाश्रितःsvām svām gatim upāśritaḥкаждый свою функцию приняв; движение
Литературный перевод

Бхарадваджа спросил: «Как телесный огонь существует, опираясь на земной элемент? И как ветер действует через особые пространства тела?» Бхригу ответил: «Безгрешный брахман, я расскажу тебе о движении ветра и о том, как сильный воздух приводит в действие тела живых. Огонь, охраняя тело, опирается на голову; прана, пребывая в голове и в огне, действует. Это существо — душа всех существ, вечный Пуруша: он же ум, разум, аханкара, элементы и объекты чувств. Так он здесь повсюду поддерживается праной, а сзади — саманой, принимая каждую свою функцию».

Версия

477229cc8b8f · опубликовано 20 июн. 2026 г., 23:25:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами