Махабхарата
Бхишма учит способу освобождения12.266.1-4
11233 / 15823
Махабхарата · 12.266.1-4
Деванагари

युधिष्ठिर उवाच
मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान् नानुपायतः ॥
तम् उपायं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामि भारत ॥
भीष्म उवाच
त्वय्य् एवैतन् महाप्राज्ञ युक्तं निपुणदर्शनम् ॥
यद् उपायेन सर्वार्थान् नित्यं मृगयसे ऽनघ ॥
करणे घटस्य या बुद्धिर् घटोत्पत्तौ न सानघ ॥
एवं धर्माभ्युपायेषु नान्यद् धर्मेषु कारणम् ॥
पूर्वे समुद्रे यः पन्था न स गच्छति पश्चिमम् ॥
एकः पन्था हि मोक्षस्य तन् मे विस्तरतः शृणु ॥

Транслитерация (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
mokṣaḥ pitāmahenokta upāyān nānupāyataḥ ||
tam upāyaṃ yathānyāyaṃ śrotum icchāmi bhārata ||
bhīṣma uvāca
tvayy evaitan mahāprājña yuktaṃ nipuṇadarśanam ||
yad upāyena sarvārthān nityaṃ mṛgayase 'nagha ||
karaṇe ghaṭasya yā buddhir ghaṭotpattau na sānagha ||
evaṃ dharmābhyupāyeṣu nānyad dharmeṣu kāraṇam ||
pūrve samudre yaḥ panthā na sa gacchati paścimam ||
ekaḥ panthā hi mokṣasya tan me vistarataḥ śṛṇu ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира спросил
मोक्षः पितामहेन उक्तःmokṣaḥ pitāmahena uktaḥмокша дедом объяснена; освобождение
उपायात् न अनुपायतःupāyāt na anupāyataḥчерез средство, не без средства; надлежащим способом
तम् उपायम् यथा न्यायम्tam upāyam yathā nyāyamтот способ согласно правилу; как должно
श्रोतुम् इच्छामि भारतśrotum icchāmi bhārataуслышать хочу, Бхарата; о потомок Бхараты
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил
त्वयि एव एतत् महा प्राज्ञtvayi eva etat mahā prājñaименно в тебе это, великий мудрец; о премудрый
युक्तम् निपुण दर्शनम्yuktam nipuṇa darśanamуместно тонкое видение; проницательный взгляд
यत् उपायेन सर्व अर्थान्yat upāyena sarva arthānчто средством все цели; все смыслы
नित्यम् मृगयसे अनघnityam mṛgayase anaghaпостоянно ищешь, безгрешный; исследуешь
करणे घटस्य या बुद्धिःkaraṇe ghaṭasya yā buddhiḥкакое понимание в изготовлении горшка; замысел
घट उत्पत्तौ न सा अनघghaṭa utpattau na sā anaghaоно не отдельно от появления горшка, безгрешный; от возникновения
एवम् धर्म अभ्युपायेषुevam dharma abhyupāyeṣuтак и в средствах к дхарме; подходах
न अन्यत् धर्मेषु कारणम्na anyat dharmeṣu kāraṇamнет иной причины в дхармах; другого основания
पूर्वे समुद्रे यः पन्थाpūrve samudre yaḥ panthāкакой путь в восточном океане; на восток
न सः गच्छति पश्चिमम्na saḥ gacchati paścimamтот не идёт к западному; не ведёт на запад
एकः पन्था हि मोक्षस्यekaḥ panthā hi mokṣasyaведь один путь освобождения; мокши
तत् मे विस्तरतः शृणुtat me vistarataḥ śṛṇuего от меня подробно услышь; выслушай
Литературный перевод

Юдхиштхира сказал: «Ты сказал, о дед, что мокша достигается средством, а не без средства. Я хочу услышать это средство как следует, о Бхарата». Бхишма ответил: «Такой тонкий вопрос уместен именно тебе, о премудрый: ты всегда ищешь средство ко всем целям, безгрешный. Как замысел изготовления горшка не отделён от появления горшка, так и в средствах к дхарме нет иной причины, чем само надлежащее средство. Путь, идущий к восточному океану, не ведёт к западному. У освобождения один путь; выслушай его от меня подробно».

Версия

988e0cde1f32 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 03:18:30 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами