Махабхарата
Парашара о смерти, перерождении и человеческой возможности12.286.28-36
11344 / 15823
Махабхарата · 12.286.28-36
Деванагари

एकः शत्रुर् न द्वितीयो ऽस्ति शत्रुर्; अज्ञानतुल्यः पुरुषस्य राजन् ॥
येनावृतः कुरुते संप्रयुक्तो; घोराणि कर्माणि सुदारुणानि ॥
प्रबोधनार्थं श्रुतिधर्मयुक्तं; वृद्धान् उपास्यं च भवेत यस्य ॥
प्रयत्नसाध्यो हि स राजपुत्र; प्रज्ञाशरेणोन्मथितः परैति ॥
अधीत्य वेदांस् तपसा ब्रह्मचारी; यज्ञाञ् शक्त्या संनिसृज्येह पञ्च ॥
वनं गच्छेत् पुरुषो धर्मकामः; श्रेयश् चित्वा स्थापयित्वा स्ववंशम् ॥
उपभोगैर् अपि त्यक्तं नात्मानम् अवसादयेत् ॥
चण्डालत्वे ऽपि मानुष्यं सर्वथा तात दुर्लभम् ॥
इयं हि योनिः प्रथमा यां प्राप्य जगतीपते ॥
आत्मा वै शक्यते त्रातुं कर्मभिः शुभलक्षणैः ॥
कथं न विप्रणश्येम योनितो ऽस्या इति प्रभो ॥
कुर्वन्ति धर्मं मनुजाः श्रुतिप्रामाण्यदर्शनात् ॥
यो दुर्लभतरं प्राप्य मानुष्यम् इह वै नरः ॥
धर्मावमन्ता कामात्मा भवेत् स खलु वञ्च्यते ॥
यस् तु प्रीतिपुरोगेण चक्षुषा तात पश्यति ॥
दीपोपमानि भूतानि यावद् अर्चिर् न नश्यति ॥
सान्त्वेनानुप्रदानेन प्रियवादेन चाप्य् उत ॥
समदुःखसुखो भूत्वा स परत्र महीयते ॥

Транслитерация (IAST)

ekaḥ śatrur na dvitīyo 'sti śatrur; ajñānatulyaḥ puruṣasya rājan ||
yenāvṛtaḥ kurute saṃprayukto; ghorāṇi karmāṇi sudāruṇāni ||
prabodhanārthaṃ śrutidharmayuktaṃ; vṛddhān upāsyaṃ ca bhaveta yasya ||
prayatnasādhyo hi sa rājaputra; prajñāśareṇonmathitaḥ paraiti ||
adhītya vedāṃs tapasā brahmacārī; yajñāñ śaktyā saṃnisṛjyeha pañca ||
vanaṃ gacchet puruṣo dharmakāmaḥ; śreyaś citvā sthāpayitvā svavaṃśam ||
upabhogair api tyaktaṃ nātmānam avasādayet ||
caṇḍālatve 'pi mānuṣyaṃ sarvathā tāta durlabham ||
iyaṃ hi yoniḥ prathamā yāṃ prāpya jagatīpate ||
ātmā vai śakyate trātuṃ karmabhiḥ śubhalakṣaṇaiḥ ||
kathaṃ na vipraṇaśyema yonito 'syā iti prabho ||
kurvanti dharmaṃ manujāḥ śrutiprāmāṇyadarśanāt ||
yo durlabhataraṃ prāpya mānuṣyam iha vai naraḥ ||
dharmāvamantā kāmātmā bhavet sa khalu vañcyate ||
yas tu prītipurogeṇa cakṣuṣā tāta paśyati ||
dīpopamāni bhūtāni yāvad arcir na naśyati ||
sāntvenānupradānena priyavādena cāpy uta ||
samaduḥkhasukho bhūtvā sa paratra mahīyate ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
एकः शत्रुः न द्वितीयः अस्तिekaḥ śatruḥ na dvitīyaḥ astiодин враг, второго нет; единственный
शत्रुःśatruḥвраг; противник
अज्ञान तुल्यः पुरुषस्यajñāna tulyaḥ puruṣasyaравный невежеству для человека; подобный
राजन्rājanцарь; о государь
येन आवृतः कुरुतेyena āvṛtaḥ kuruteкоторым покрытый совершает; скрытый
संप्रयुक्तःsaṃprayuktaḥсоединённый; связанный
घोराणि कर्माणिghorāṇi karmāṇiужасные дела; страшные поступки
सुदारुणानिsudāruṇāniочень жестокие; тяжёлые
प्रबोधन अर्थम् श्रुति धर्म युक्तम्prabodhana artham śruti dharma yuktamдля пробуждения, соединённое со шрути-дхармой; ведийским законом
वृद्धान् उपास्यम् चvṛddhān upāsyam caи старших следует почитать; служить
भवेत यस्यbhaveta yasyaпусть будет у кого; для него
प्रयत्न साध्यः हि सःprayatna sādhyaḥ hi saḥведь он достижим усилием; старанием
राज पुत्रrāja putraцаревич; сын царя
प्रज्ञा शरेण उन्मथितःprajñā śareṇa unmathitaḥстрелой мудрости пробитый; взрыхлённый
परैतिparaitiуходит дальше; переходит
अधीत्य वेदान् तपसाadhītya vedān tapasāизучив Веды с тапасом; аскезой
ब्रह्मचारीbrahmacārīбрахмачарин; ученик
यज्ञान् शक्त्या संनिसृज्यyajñān śaktyā saṃnisṛjyaжертвы по силе совершив; испустив
इह पञ्चiha pañcaздесь пять; пятеричные
वनम् गच्छेत् पुरुषःvanam gacchet puruṣaḥпусть идёт в лес человек; удалится
धर्म कामःdharma kāmaḥжелающий дхармы; ищущий праведность
श्रेयः चित्वाśreyaḥ citvāблаго избрав; предпочтя высшее
स्थापयित्वा स्व वंशम्sthāpayitvā sva vaṃśamутвердив свой род; продолжив
उपभोगैः अपि त्यक्तम्upabhogaiḥ api tyaktamдаже оставленного наслаждениями; лишённого
न आत्मानम् अवसादयेत्na ātmānam avasādayetне должен себя опускать; унижать
चण्डालत्वे अपि मानुष्यम्caṇḍālatve api mānuṣyamдаже в чандальстве человеческое рождение; человечность
सर्वथा तात दुर्लभम्sarvathā tāta durlabhamвсячески, дорогой, трудно обрести; редкое
इयम् हि योनिः प्रथमाiyam hi yoniḥ prathamāэто ведь первое лоно; рождение
याम् प्राप्य जगती पतेyām prāpya jagatī pateкоторое получив, владыка земли; царь
आत्मा वै शक्यते त्रातुम्ātmā vai śakyate trātumатман воистину можно спасти; защитить
कर्मभिः शुभ लक्षणैःkarmabhiḥ śubha lakṣaṇaiḥделами с благими признаками; праведными
कथम् न विप्रणश्येमkatham na vipraṇaśyemaкак бы нам не погибнуть; не пасть
योनितः अस्याः इति प्रभोyonitaḥ asyāḥ iti prabhoиз этого рождения, так, владыка; лона
कुर्वन्ति धर्मम् मनुजाःkurvanti dharmam manujāḥлюди совершают дхарму; праведность
श्रुति प्रामाण्य दर्शनात्śruti prāmāṇya darśanātиз видения авторитета шрути; ведийского свидетельства
यः दुर्लभतरम् प्राप्यyaḥ durlabhataram prāpyaкто, получив труднейшее; редчайшее
मानुष्यम् इह वै नरःmānuṣyam iha vai naraḥчеловеческое рождение здесь, человек; муж
धर्म अवमन्ता काम आत्माdharma avamantā kāma ātmāпрезирающий дхарму, душой в желании; похотливый
भवेत् सः खलु वञ्च्यतेbhavet saḥ khalu vañcyateстановится, тот поистине обманут; лишён
यः तु प्रीति पुरोगेणyaḥ tu prīti purogeṇaкто же с любовью впереди; ведомый приязнью
चक्षुषा तात पश्यतिcakṣuṣā tāta paśyatiоком, дорогой, смотрит; видит
दीप उपमानि भूतानिdīpa upamāni bhūtāniсуществ подобными светильникам; огням
यावत् अर्चिः न नश्यतिyāvat arciḥ na naśyatiпока пламя не исчезает; угасает
सान्त्वेन अनुप्रदानेनsāntvena anupradānenaутешением и последующим даром; милостью
प्रिय वादेन च अपि उतpriya vādena ca api utaи приятной речью также; ласковым словом
सम दुःख सुखः भूत्वाsama duḥkha sukhaḥ bhūtvāстав равным в горе и счастье; уравновешенным
सः परत्र महीयतेsaḥ paratra mahīyateон в ином мире почитается; возвышается
Литературный перевод

У человека, о царь, есть один враг, и нет второго врага, равного невежеству: покрытый им и связанный с ним, человек совершает ужасные и очень жестокие дела. Для пробуждения следует держаться закона шрути и служить старшим; это достижимо усилием, царевич, и тот, кого пронзила стрела мудрости, переходит дальше. Изучив Веды в брахмачарье и тапасе, совершив по силе пять жертв, человек, желающий дхармы, должен идти в лес, избрав высшее и утвердив свой род. Даже если человек лишён наслаждений, он не должен унижать себя: человеческое рождение редчайше во всех обстоятельствах, даже в рождении чандалы. Это первое рождение, получив которое, о владыка земли, можно спасти атман благими делами. “Как бы нам не пасть из этого рождения?” — с таким пониманием люди совершают дхарму, видя авторитет шрути. Но человек, который получил здесь ещё более редкое человеческое состояние и презирает дхарму, став рабом желания, поистине обманывает сам себя. А кто смотрит на существ оком любви, видя их подобными светильникам, пока их пламя не угасло, кто действует утешением, даром и приятной речью, став равным в горе и счастье, тот возвышается в ином мире».

Версия

c8aa60279f1b · опубликовано 21 июн. 2026 г., 05:58:44 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами