Махабхарата
Объяснение имён Нараяны12.328.18-29
11574 / 15823
Махабхарата · 12.328.18-29
Деванагари

कपर्दी जटिलो मुण्डः श्मशानगृहसेवकः ॥
उग्रव्रतधरो रुद्रो योगी त्रिपुरदारुणः ॥
दक्षक्रतुहरश् चैव भगनेत्रहरस् तथा ॥
नारायणात्मको ज्ञेयः पाण्डवेय युगे युगे ॥
तस्मिन् हि पूज्यमाने वै देवदेवे महेश्वरे ॥
संपूजितो भवेत् पार्थ देवो नारायणः प्रभुः ॥
अहम् आत्मा हि लोकानां विश्वानां पाण्डुनन्दन ॥
तस्माद् आत्मानम् एवाग्रे रुद्रं संपूजयाम्य् अहम् ॥
यद्य् अहं नार्चयेयं वै ईशानं वरदं शिवम् ॥
आत्मानं नार्चयेत् कश् चिद् इति मे भावितं मनः ॥
मया प्रमाणं हि कृतं लोकः समनुवर्तते ॥
प्रमाणानि हि पूज्यानि ततस् तं पूजयाम्य् अहम् ॥
यस् तं वेत्ति स मां वेत्ति यो ऽनु तं स हि माम् अनु ॥
रुद्रो नारायणश् चैव सत्त्वम् एकं द्विधाकृतम् ॥
लोके चरति कौन्तेय व्यक्तिस्थं सर्वकर्मसु ॥
न हि मे केन चिद् देयो वरः पाण्डवनन्दन ॥
इति संचिन्त्य मनसा पुराणं विश्वम् ईश्वरम् ॥
पुत्रार्थम् आराधितवान् आत्मानम् अहम् आत्मना ॥
न हि विष्णुः प्रणमति कस्मै चिद् विबुधाय तु ॥
ऋत आत्मानम् एवेति ततो रुद्रं भजाम्य् अहम् ॥
सब्रह्मकाः सरुद्राश् च सेन्द्रा देवाः सहर्षिभिः ॥
अर्चयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् ॥
भविष्यतां वर्ततां च भूतानां चैव भारत ॥
सर्वेषाम् अग्रणीर् विष्णुः सेव्यः पूज्यश् च नित्यशः ॥
नमस्व हव्यदं विष्णुं तथा शरणदं नम ॥
वरदं नमस्व कौन्तेय हव्यकव्यभुजं नम ॥

Транслитерация (IAST)

kapardī jaṭilo muṇḍaḥ śmaśānagṛhasevakaḥ ||
ugravratadharo rudro yogī tripuradāruṇaḥ ||
dakṣakratuharaś caiva bhaganetraharas tathā ||
nārāyaṇātmako jñeyaḥ pāṇḍaveya yuge yuge ||
tasmin hi pūjyamāne vai devadeve maheśvare ||
saṃpūjito bhavet pārtha devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ ||
aham ātmā hi lokānāṃ viśvānāṃ pāṇḍunandana ||
tasmād ātmānam evāgre rudraṃ saṃpūjayāmy aham ||
yady ahaṃ nārcayeyaṃ vai īśānaṃ varadaṃ śivam ||
ātmānaṃ nārcayet kaś cid iti me bhāvitaṃ manaḥ ||
mayā pramāṇaṃ hi kṛtaṃ lokaḥ samanuvartate ||
pramāṇāni hi pūjyāni tatas taṃ pūjayāmy aham ||
yas taṃ vetti sa māṃ vetti yo 'nu taṃ sa hi mām anu ||
rudro nārāyaṇaś caiva sattvam ekaṃ dvidhākṛtam ||
loke carati kaunteya vyaktisthaṃ sarvakarmasu ||
na hi me kena cid deyo varaḥ pāṇḍavanandana ||
iti saṃcintya manasā purāṇaṃ viśvam īśvaram ||
putrārtham ārādhitavān ātmānam aham ātmanā ||
na hi viṣṇuḥ praṇamati kasmai cid vibudhāya tu ||
ṛta ātmānam eveti tato rudraṃ bhajāmy aham ||
sabrahmakāḥ sarudrāś ca sendrā devāḥ saharṣibhiḥ ||
arcayanti suraśreṣṭhaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim ||
bhaviṣyatāṃ vartatāṃ ca bhūtānāṃ caiva bhārata ||
sarveṣām agraṇīr viṣṇuḥ sevyaḥ pūjyaś ca nityaśaḥ ||
namasva havyadaṃ viṣṇuṃ tathā śaraṇadaṃ nama ||
varadaṃ namasva kaunteya havyakavyabhujaṃ nama ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
कपर्दी जटिलः मुण्डःkapardī jaṭilaḥ muṇḍaḥносящий пучок, косматый, обритый; Рудра в разных обликах
श्मशान गृह सेवकःśmaśāna gṛha sevakaḥобитающий у жилища кремации; служащий кладбищам
उग्र व्रत धरः रुद्रःugra vrata dharaḥ rudraḥРудра, держащий суровые обеты; носитель грозных vows
योगी त्रिपुर दारुणःyogī tripura dāruṇaḥйогин, страшный для Трипуры; губитель Трипуры
दक्ष क्रतु हरः च एवdakṣa kratu haraḥ ca evaи похититель жертвы Дакши; разрушитель обряда Дакши
भग नेत्र हरः तथाbhaga netra haraḥ tathāа также отнявший глаза Бхаги; лишивший Бхагу зрения
नारायण आत्मकः ज्ञेयःnārāyaṇa ātmakaḥ jñeyaḥдолжен быть понят как имеющий природу Нараяны; сущностно связан с Нараяной
पाण्डवेयpāṇḍaveyaо сын Панду; Пандава
युगे युगेyuge yugeиз века в век; в каждую югу
तस्मिन् हि पूज्यमाने वैtasmin hi pūjyamāne vaiкогда он почитается воистину; при его поклонении
देव देवे महेश्वरेdeva deve maheśvareМахешвара, Бог богов; великий Господь
संपूजितः भवेत्saṃpūjitaḥ bhavetстановится полностью почтён; оказывается почитаемым
पार्थpārthaо Партха; Арджуна
देवः नारायणः प्रभुःdevaḥ nārāyaṇaḥ prabhuḥБог Нараяна Владыка; Господь
अहम् आत्मा हि लोकानाम्aham ātmā hi lokānāmЯ ведь Атман миров; душа всех миров
विश्वानाम्viśvānāmвселенных; всех миров
पाण्डु नन्दनpāṇḍu nandanaо радость Панду; сын Панду
तस्मात् आत्मानम् एव अग्रेtasmāt ātmānam eva agreпоэтому прежде Самого Себя; собственное Я сначала
रुद्रम् संपूजयामि अहम्rudram saṃpūjayāmi ahamкак Рудру Я почитаю; поклоняюсь Рудре
यदि अहम् न अर्चयेयम् वैyadi aham na arcayeyam vaiесли бы Я не почитал; если бы не поклонялся
ईशानम् वरदम् शिवम्īśānam varadam śivamИшану, дарующего блага Шиву; благого владыку
आत्मानम् न अर्चयेत्ātmānam na arcayetсебя не почитал бы; собственное Я не чтил бы
कः चित् इतिkaḥ cit itiкто-либо, так; некто
मे भावितम् मनःme bhāvitam manaḥМой ум решил; таково Моё понимание
मया प्रमाणम् हि कृतम्mayā pramāṇam hi kṛtamМной ведь установлен образец; дано мерило
लोकः समनुवर्ततेlokaḥ samanuvartateмир следует ему; люди подражают
प्रमाणानि हि पूज्यानिpramāṇāni hi pūjyāniобразцы ведь достойны почитания; авторитеты почитаемы
ततः तम् पूजयामि अहम्tataḥ tam pūjayāmi ahamпоэтому его Я почитаю; поклоняюсь ему
यः तम् वेत्तिyaḥ tam vettiкто его знает; кто понимает Рудру
सः माम् वेत्तिsaḥ mām vettiтот знает Меня; понимает Меня
यः अनु तम्yaḥ anu tamкто следует за ним; идёт за ним
सः हि माम् अनुsaḥ hi mām anuтот ведь следует за Мной; идёт за Мной
रुद्रः नारायणः च एवrudraḥ nārāyaṇaḥ ca evaРудра и Нараяна именно; оба
सत्त्वम् एकम्sattvam ekamодно существо; единая сущность
द्विधा कृतम्dvidhā kṛtamсделанная двоякой; разделённая надвое
लोके चरतिloke caratiв мире действует; ходит
कौन्तेयkaunteyaо Каунтея; сын Кунти
व्यक्ति स्थम् सर्व कर्मसुvyakti stham sarva karmasuпребывая в проявлениях всех дел; во всех действиях
न हि मेna hi meведь Мне нет; для Меня нет
केन चित् देयः वरःkena cit deyaḥ varaḥкем-либо даваемого дара; дара от кого-то
पाण्डव नन्दनpāṇḍava nandanaо радость Пандавов; сын Панду
इति संचिन्त्य मनसाiti saṃcintya manasāтак обдумав умом; размыслив
पुराणम् विश्वम् ईश्वरम्purāṇam viśvam īśvaramдревнего вселенского Господа; владыку мира
पुत्र अर्थम् आराधितवान्putra artham ārādhitavānради сына почитал; для получения сына поклонялся
आत्मानम् अहम् आत्मनाātmānam aham ātmanāСамого Себя Я Собой; своё Я своим Я
न हि विष्णुः प्रणमतिna hi viṣṇuḥ praṇamatiведь Вишну не кланяется; не склоняется
कस्मै चित् विबुधाय तुkasmai cit vibudhāya tuкакому-либо богу; перед кем-либо из небожителей
ऋते आत्मानम् एव इतिṛte ātmānam eva itiкроме Себя Самого; только собственному Я
ततः रुद्रम् भजामि अहम्tataḥ rudram bhajāmi ahamпоэтому Рудру Я почитаю; поклоняюсь
स ब्रह्मकाः स रुद्राः चsa brahmakāḥ sa rudrāḥ caс Брахмой и с Рудрой; вместе с ними
स इन्द्राः देवाःsa indrāḥ devāḥи с Индрой боги; боги во главе с Индрой
स ह ऋषिभिःsa ha ṛṣibhiḥвместе с риши; с мудрецами
अर्चयन्ति सुर श्रेष्ठम्arcayanti sura śreṣṭhamпоклоняются лучшему среди богов; почитают
देवम् नारायणम् हरिम्devam nārāyaṇam harimБога Нараяну Хари; Господа
भविष्यताम् वर्तताम् चbhaviṣyatām vartatām caбудущих и нынешних; будущих и существующих
भूतानाम् च एवbhūtānām ca evaи бывших существ; прошлых
भारतbhārataо Бхарата; Арджуна
सर्वेषाम् अग्रणीः विष्णुःsarveṣām agraṇīḥ viṣṇuḥВишну вождь всех; первый среди всех
सेव्यः पूज्यः च नित्यशःsevyaḥ pūjyaḥ ca nityaśaḥслужим и почитаем всегда; достоин вечного поклонения
नमस्व हव्य दम् विष्णुम्namasva havya dam viṣṇumпоклонись Вишну, дающему хавью; принимающему жертву
तथा शरण दम् नमtathā śaraṇa dam namaтакже дающему прибежище, поклонись; защитнику
वर दम् नमस्वvara dam namasvaдарующего блага почитай; поклонись подателю даров
कौन्तेयkaunteyaо Каунтея; сын Кунти
हव्य कव्य भुजम् नमhavya kavya bhujam namaпоклонись вкушающему хавью и кавью; жертвы богам и предкам
Литературный перевод

«Рудра — носящий пучок волос, косматый, обритый, обитающий у мест кремации, держащий суровые обеты, йогин, страшный для Трипуры, разрушитель жертвы Дакши и лишивший Бхагу зрения, — из века в век должен пониматься как имеющий природу Нараяны, о Пандава. Когда почитается он, Махешвара, Бог богов, тем самым оказывается почитаемым и Владыка Нараяна, о Партха. Я — Атман всех миров; поэтому прежде всего Я почитаю Самого Себя как Рудру. Если бы Я не почитал Ишану, благого подателя даров, то, по Моему пониманию, никто не почитал бы собственное Я. Я установил образец, и мир следует ему; авторитеты достойны почитания, поэтому Я почитаю его. Кто знает его, тот знает Меня; кто следует ему, тот следует Мне. Рудра и Нараяна — единая сущность, сделанная двоякой, действующая в мире во всех проявлениях. Мне никто не может дать дара, о радость Пандавов; поэтому, размышляя о древнем вселенском Господе, Я ради сына поклонялся Самому Себе через Себя. Вишну не кланяется никакому богу, кроме Самого Себя; поэтому Я почитаю Рудру. Боги вместе с Брахмой, Рудрой, Индрой и риши поклоняются лучшему среди богов, Нараяне Хари. Для всех существ прошлого, настоящего и будущего Вишну — первый; Ему следует служить и поклоняться всегда. Поклонись Вишну, принимающему жертву, дарующему прибежище и блага; поклонись вкушающему подношения богам и предкам, о Каунтея».

Версия

fe5124e64124 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 07:31:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами