Махабхарата
Наг возвращается и узнаёт о брахмане12.347.5-10
11666 / 15823
Махабхарата · 12.347.5-10
Деванагари

नागभार्योवाच
शिष्याणां गुरुशुश्रूषा विप्राणां वेदपारणम् ॥
भृत्यानां स्वामिवचनं राज्ञां लोकानुपालनम् ॥
सर्वभूतपरित्राणं क्षत्रधर्म इहोच्यते ॥
वैश्यानां यज्ञसंवृत्तिर् आतिथेयसमन्विता ॥
विप्रक्षत्रियवैश्यानां शुश्रूषा शूद्रकर्म तत् ॥
गृहस्थधर्मो नागेन्द्र सर्वभूतहितैषिता ॥
नियताहारता नित्यं व्रतचर्या यथाक्रमम् ॥
धर्मो हि धर्मसंबन्धाद् इन्द्रियाणां विशेषणम् ॥
अहं कस्य कुतो वाहं कः को मे ह भवेद् इति ॥
प्रयोजनमतिर् नित्यम् एवं मोक्षाश्रमी भवेत् ॥
पतिव्रतात्वं भार्यायाः परमो धर्म उच्यते ॥
तवोपदेशान् नागेन्द्र तच् च तत्त्वेन वेद्मि वै ॥

Транслитерация (IAST)

nāgabhāryovāca
śiṣyāṇāṃ guruśuśrūṣā viprāṇāṃ vedapāraṇam ||
bhṛtyānāṃ svāmivacanaṃ rājñāṃ lokānupālanam ||
sarvabhūtaparitrāṇaṃ kṣatradharma ihocyate ||
vaiśyānāṃ yajñasaṃvṛttir ātitheyasamanvitā ||
viprakṣatriyavaiśyānāṃ śuśrūṣā śūdrakarma tat ||
gṛhasthadharmo nāgendra sarvabhūtahitaiṣitā ||
niyatāhāratā nityaṃ vratacaryā yathākramam ||
dharmo hi dharmasaṃbandhād indriyāṇāṃ viśeṣaṇam ||
ahaṃ kasya kuto vāhaṃ kaḥ ko me ha bhaved iti ||
prayojanamatir nityam evaṃ mokṣāśramī bhavet ||
pativratātvaṃ bhāryāyāḥ paramo dharma ucyate ||
tavopadeśān nāgendra tac ca tattvena vedmi vai ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
नागभार्या उवाचnāgabhāryā uvācaжена нага сказала; супруга ответила
शिष्याणाम् गुरु शुश्रूषाśiṣyāṇām guru śuśrūṣāдля учеников служение гуру; учителю
विप्राणाम् वेद पारणम्viprāṇām veda pāraṇamдля брахманов завершение Веды; изучение
भृत्यानाम् स्वामि वचनम्bhṛtyānām svāmi vacanamдля слуг слово господина; повиновение
राज्ञाम् लोक अनुपालनम्rājñām loka anupālanamдля царей защита мира; людей
सर्व भूत परित्राणम्sarva bhūta paritrāṇamзащита всех существ; спасение
क्षत्र धर्मः इह उच्यतेkṣatra dharmaḥ iha ucyateкшатрийской дхармой здесь называется; считается
वैश्यानाम् यज्ञ संवृत्तिःvaiśyānām yajña saṃvṛttiḥдля вайшьев поддержание жертвы; совершение
आतिथेय समन्विताātitheya samanvitāсоединённое с гостеприимством; приёмом гостей
विप्र क्षत्रिय वैश्यानाम्vipra kṣatriya vaiśyānāmбрахманов, кшатриев, вайшьев; трёх варн
शुश्रूषा शूद्र कर्म तत्śuśrūṣā śūdra karma tatслужение — это дело шудры; обязанность
गृहस्थ धर्मः नाग इन्द्रgṛhastha dharmaḥ nāga indraдхарма домохозяина, владыка нагов; о наг
सर्व भूत हित इषिताsarva bhūta hita iṣitāжелание блага всем существам; забота
नियत आहारता नित्यम्niyata āhāratā nityamпостоянная умеренность в пище; регулированность
व्रत चर्या यथा क्रमम्vrata caryā yathā kramamследование обетам по порядку; правильно
धर्मः हि धर्म सम्बन्धात्dharmaḥ hi dharma sambandhātдхарма ведь из связи с дхармой; законом
इन्द्रियाणाम् विशेषणम्indriyāṇām viśeṣaṇamочищение чувств; различение
अहम् कस्य कुतः वा अहम्aham kasya kutaḥ vā ahamя чей, откуда я; кто я
कः कः मे हkaḥ kaḥ me haкто, что здесь моё; для меня
भवेत् इतिbhavet itiбыло бы, так; становилось
प्रयोजन मतिः नित्यम्prayojana matiḥ nityamс умом, ищущим цель, всегда; смысл
एवम् मोक्ष आश्रमी भवेत्evam mokṣa āśramī bhavetтаков должен быть стремящийся к мокше; отречению
पतिव्रतात्वम् भार्यायाःpativratātvam bhāryāyāḥверность мужу у жены; пативрата
परमः धर्मः उच्यतेparamaḥ dharmaḥ ucyateвысшей дхармой называется; считается
तव उपदेशात् नाग इन्द्रtava upadeśāt nāga indraиз твоего наставления, владыка нагов; по твоим словам
तत् च तत्त्वेन वेद्मि वैtat ca tattvena vedmi vaiи это я истинно знаю; понимаю
Литературный перевод

Жена нага сказала: «Для учеников дхарма — служение гуру, для брахманов — завершение изучения Веды, для слуг — слово господина, для царей — защита мира. Защита всех существ здесь называется кшатрийской дхармой; для вайшьев — поддержание жертвы, соединённое с гостеприимством; для шудр — служение брахманам, кшатриям и вайшьям. Дхарма домохозяина, владыка нагов, — желание блага всем существам. Постоянная умеренность в пище и следование обетам по порядку очищают чувства через связь с дхармой. “Я чей? Откуда я? Кто я? Что здесь может быть моим?” — тот, чей ум постоянно ищет цель так, должен принадлежать ашраму мокши. А верность мужу у жены называется высшей дхармой; по твоему наставлению, владыка нагов, я истинно знаю это».

Версия

15a5e9f44789 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 03:02:12 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами