कौशिकीं त्रिदिवां हृद्यां नाचितां रोहितारणीम् । रहस्यां शतकुम्भां च सरयूं च द्विजोत्तमाः
चर्मण्वतीं वेत्रवतीं हस्तिसोमां दिशं तथा । शरावतीं पयोष्णीं च भीमां भीमरथीमपि
कावेरीं चुलुकां चापि तापीं शतमलामपि । नीवारां महितां चापि सुप्रयोगां तथा नदीम्
पवित्रां कृष्णलां सिन्धुं वाजिनीं पुरमालिनीम् । पूर्वाभिरामां वीरां च भीमां मालवतीं तथा
पलाशिनीं पापहरां महेन्द्रां पाटलावतीम् । करिषिणीमसिक्नीं च कुशचीरीं महानदीम्
मरुतां प्रवरां मेनां हेमां घृतवतीं तथा । अनावतीमनुष्णां च सेव्यां कापीं च सत्तमाः
सदावीरामधृष्यां च कुशचीरां महानदीम् । रथचित्रां ज्योतिरथां विश्वामित्रां कपिञ्जलाम्
kauśikīṃ tridivāṃ hṛdyāṃ nācitāṃ rohitāraṇīm | rahasyāṃ śatakumbhāṃ ca sarayūṃ ca dvijottamāḥ
carmaṇvatīṃ vetravatīṃ hastisomāṃ diśaṃ tathā | śarāvatīṃ payoṣṇīṃ ca bhīmāṃ bhīmarathīmapi
kāverīṃ culukāṃ cāpi tāpīṃ śatamalāmapi | nīvārāṃ mahitāṃ cāpi suprayogāṃ tathā nadīm
pavitrāṃ kṛṣṇalāṃ sindhuṃ vājinīṃ puramālinīm | pūrvābhirāmāṃ vīrāṃ ca bhīmāṃ mālavatīṃ tathā
palāśinīṃ pāpaharāṃ mahendrāṃ pāṭalāvatīm | kariṣiṇīmasiknīṃ ca kuśacīrīṃ mahānadīm
marutāṃ pravarāṃ menāṃ hemāṃ ghṛtavatīṃ tathā | anāvatīmanuṣṇāṃ ca sevyāṃ kāpīṃ ca sattamāḥ
sadāvīrāmadhṛṣyāṃ ca kuśacīrāṃ mahānadīm | rathacitrāṃ jyotirathāṃ viśvāmitrāṃ kapiñjalām
«…Каушики, Тридиву, Хридью, Начиту, Рохитарани, Рахасью и Шатакумбху, и Сараю, о лучшие из дваждырождённых; Чарманвати, Ветравати, Хастисому и Дишу, Шаравати и Пайошни, Бхиму и Бхимаратхи, Кавери и Чулуку, Тапи и Шатамалу, Нивару и Махиту, и реку Супрайогу, Павитру, Кришналу, Синдху, Ваджини, Пурамалини, Пурвабхираму и Виру, Бхиму и Малавати, Палашини, Папахару, Махендру, Паталавати, Каришини, Асикни и великую реку Кушачири, Маруту, Правару, Мену, Хему и Гхритавати, Анавати и Анушну, Севью и Капи, о лучшие, Садавиру и Адхришью, великую реку Кушачиру, Ратхачитру, Джьотиратху, Вишвамитру, Капинджалу…»
262dd60309db · опубликовано 3 сент. 2026 г., 04:13:39 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Перечень тянется без разбора: рядом стоят Сараю и Кавери, Синдху и Тапи — север и юг, великие и малые. Никакой иерархии не выстроено, и это само по себе высказывание: святость реки не измеряется её величиной. Многие из названных имён сегодня не соотнести ни с одним руслом — часть рек пересохла, часть сменила имя, часть известна была лишь местным жителям. Такой список сохраняет то, что земля успела забыть. И среди прочих встречаются имена говорящие: Папахара — «уносящая грех», Павитра — «очистительная», Дхутапапа — «отряхнувшая грех». Люди называли реки по тому, чего от них ждали.