Рамаяна
Матери видят Раму в ашраме2.96.13-23
730 / 2464
Рамаяна · 2.96.13-23
Деванагари

एवम् आर्तां सपत्न्यस् ता जग्मुर् आश्वास्य तां तदा । ददृशुश् चाश्रमे रामं स्वर्गाच् च्युतम् इवामरम् ॥
सर्वभोगैः परित्यक्तं राम संप्रेक्ष्य मातरः । आर्ता मुमुचुर् अश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः ॥
तासां रामः समुत्थाय जग्राह चरणाञ् शुभान् । मातॄणां मनुजव्याघ्रः सर्वासां सत्यसंगरः ॥
ताः पाणिभिः सुखस्पर्शैर् मृद्वङ्गुलितलैः शुभैः । प्रममार्जू रजः पृष्ठाद् रामस्यायतलोचनाः ॥
सौमित्रिर् अपि ताः सर्वा मातॄह् संप्रेक्ष्य दुःखितः । अभ्यवादयतासक्तं शनै रामाद् अनन्तरम् ॥
यथा रामे तथा तस्मिन् सर्वा ववृतिरे स्त्रियः । वृत्तिं दशरथाज् जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे ॥
सीतापि चरणांस् तासाम् उपसंगृह्य दुःखिता । श्वश्रूणाम् अश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता ॥
तां परिष्वज्य दुःखार्तां माता दुहितरं यथा । वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यम् अब्रवीत् ॥
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च । रामपत्नी कथं दुःखं संप्राप्ता निर्जने वने ॥
पद्मम् आतपसंतप्तं परिक्लिष्टम् इवोत्पलम् । काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रम् इवाम्बुदैः ॥
मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्य् अग्निर् इवाश्रयम् । भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसंभवः ॥

Транслитерация (IAST)

evam ārtāṃ sapatnyas tā jagmur āśvāsya tāṃ tadā | dadṛśuś cāśrame rāmaṃ svargāc cyutam ivāmaram ||
sarvabhogaiḥ parityaktaṃ rāma saṃprekṣya mātaraḥ | ārtā mumucur aśrūṇi sasvaraṃ śokakarśitāḥ ||
tāsāṃ rāmaḥ samutthāya jagrāha caraṇāñ śubhān | mātṝṇāṃ manujavyāghraḥ sarvāsāṃ satyasaṃgaraḥ ||
tāḥ pāṇibhiḥ sukhasparśair mṛdvaṅgulitalaiḥ śubhaiḥ | pramamārjū rajaḥ pṛṣṭhād rāmasyāyatalocanāḥ ||
saumitrir api tāḥ sarvā mātṝh saṃprekṣya duḥkhitaḥ | abhyavādayatāsaktaṃ śanai rāmād anantaram ||
yathā rāme tathā tasmin sarvā vavṛtire striyaḥ | vṛttiṃ daśarathāj jāte lakṣmaṇe śubhalakṣaṇe ||
sītāpi caraṇāṃs tāsām upasaṃgṛhya duḥkhitā | śvaśrūṇām aśrupūrṇākṣī sā babhūvāgrataḥ sthitā ||
tāṃ pariṣvajya duḥkhārtāṃ mātā duhitaraṃ yathā | vanavāsakṛśāṃ dīnāṃ kausalyā vākyam abravīt ||
videharājasya sutā snuṣā daśarathasya ca | rāmapatnī kathaṃ duḥkhaṃ saṃprāptā nirjane vane ||
padmam ātapasaṃtaptaṃ parikliṣṭam ivotpalam | kāñcanaṃ rajasā dhvastaṃ kliṣṭaṃ candram ivāmbudaiḥ ||
mukhaṃ te prekṣya māṃ śoko dahaty agnir ivāśrayam | bhṛśaṃ manasi vaidehi vyasanāraṇisaṃbhavaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
एवम्evamтак; таким образом
आर्तांārtāṃскорбящую; измученную
सपत्न्यःsapatnyaḥсоперницы-жёны; другие царицы
ताःtāḥте; они
जग्मुःjagmuḥпошли; двинулись
आश्वास्यāśvāsyaутешив; ободрив
तांtāṃеё; ту
तदाtadāтогда; в то время
ददृशुः चdadṛśuḥ caи увидели; увидели также
आश्रमेāśrameв ашраме; в обители
रामंrāmaṃРаму; царевича Раму
स्वर्गात्svargātс неба; из рая
च्युतम् इवcyutam ivaсловно упавшего; как низошедшего
अमरम्amaramбессмертного; божество
सर्व-भोगैःsarva-bhogaiḥвсеми наслаждениями; всеми благами
परित्यक्तंparityaktaṃоставленного; лишённого
रामrāmaРаму; о Рама
संप्रेक्ष्यsaṃprekṣyaувидев; созерцая
मातरःmātaraḥматери; царицы-матери
आर्ताःārtāḥскорбящие; измученные
मुमुचुःmumucuḥпролили; выпустили
अश्रूणिaśrūṇiслёзы; потоки слёз
स-स्वरम्sa-svaramсо звуком; громко
शोक-कर्शिताःśoka-karśitāḥиссушенные горем; измученные скорбью
तासाम्tāsāmих; у них
रामःrāmaḥРама; Рама же
समुत्थायsamutthāyaподнявшись; встав
जग्राहjagrāhaвзял; коснулся
चरणान्caraṇānстоп; ног
शुभान्śubhānблагих; прекрасных
मातॄणाम्mātṝṇāmматерей; своих матерей
मनुज-व्याघ्रःmanuja-vyāghraḥтигр среди людей; лучший из людей
सर्वासाम्sarvāsāmвсех; у всех
सत्य-संगरःsatya-saṃgaraḥверный обету; истинный в обещании
ताःtāḥони; те
पाणिभिःpāṇibhiḥруками; ладонями
सुख-स्पर्शैःsukha-sparśaiḥприятными на ощупь; нежными
मृदु-अङ्गुलि-तलैःmṛdu-aṅguli-talaiḥс мягкими кончиками пальцев; мягкопалыми ладонями
शुभैःśubhaiḥпрекрасными; благими
प्रममार्जुःpramamārjuḥвытерли; стерли
रजःrajaḥпыль; прах
पृष्ठात्pṛṣṭhātсо спины; с тела
रामस्यrāmasyaРамы; с Рамы
आयत-लोचनाःāyata-locanāḥширокоокие; с большими глазами
सौमित्रिः अपिsaumitriḥ apiи Саумитри; Лакшмана также
ताःtāḥих; тех
सर्वाःsarvāḥвсех; полностью
मातॄःmātṝḥматерей; цариц-матерей
संप्रेक्ष्यsaṃprekṣyaувидев; созерцая
दुःखितःduḥkhitaḥопечаленный; скорбящий
अभ्यवादयतabhyavādayataпоприветствовал; поклонился
आसक्तंāsaktaṃнепрерывно; с привязанностью
शनैःśanaiḥтихо; постепенно
रामात्rāmātпосле Рамы; за Рамой
अनन्तरम्anantaramследом; сразу после
यथाyathāкак; подобно тому как
रामेrāmeк Раме; по отношению к Раме
तथाtathāтак; так же
तस्मिन्tasminк нему; к тому
सर्वाःsarvāḥвсе; полностью
ववृतिरेvavṛtireповели себя; отнеслись
स्त्रियःstriyaḥженщины; царицы
वृत्तिंvṛttiṃобращение; отношение
दशरथात्daśarathātот Дашаратхи; рождённому Дашаратхой
जातेjāteрождённому; родившемуся
लक्ष्मणेlakṣmaṇeк Лакшмане; в Лакшмане
शुभ-लक्षणेśubha-lakṣaṇeс благими признаками; благознаменному
सीता अपिsītā apiи Сита; Сита также
चरणान्caraṇānстопы; ноги
तासाम्tāsāmих; у них
उपसंगृह्यupasaṃgṛhyaпочтительно коснувшись; обхватив
दुःखिताduḥkhitāопечаленная; скорбящая
श्वश्रूणाम्śvaśrūṇāmсвекровей; матерей мужа
अश्रु-पूर्ण-अक्षीaśru-pūrṇa-akṣīс глазами, полными слёз; слезоокая
साона; та
बभूवbabhūvaстала; оказалась
अग्रतःagrataḥвпереди; перед ними
स्थिताsthitāстоящей; стояла
तांtāṃеё; ту
परिष्वज्यpariṣvajyaобняв; прижав
दुःख-आर्तांduḥkha-ārtāṃмучимую горем; скорбящую
माताmātāмать; как мать
दुहितरं यथाduhitaraṃ yathāкак дочь; подобно дочери
वन-वास-कृशांvana-vāsa-kṛśāṃисхудавшую от лесной жизни; истощённую изгнанием
दीनांdīnāṃнесчастную; подавленную
कौसल्याkausalyāКаусалья; царица Каусалья
वाक्यम्vākyamслово; речь
अब्रवीत्abravītсказала; произнесла
विदेह-राजस्यvideha-rājasyaцаря Видехи; владыки Видехи
सुताsutāдочь; дочерь
स्नुषाsnuṣāневестка; сноха
दशरथस्य चdaśarathasya caи Дашаратхи; Дашаратхи также
राम-पत्नीrāma-patnīжена Рамы; супруга Рамы
कथंkathaṃкак; каким образом
दुःखंduḥkhaṃстрадание; беду
संप्राप्ताsaṃprāptāполучила; достигла
निर्जनेnirjaneбезлюдном; уединённом
वनेvaneлесу; в лесу
पद्मम्padmamлотос; лотосное лицо
आतप-संतप्तंātapa-saṃtaptaṃобожжённый жаром; иссушенный солнцем
परिक्लिष्टम् इवparikliṣṭam ivaсловно измученный; как потрёпанный
उत्पलम्utpalamголубой лотос; водяная лилия
काञ्चनंkāñcanaṃзолото; золотое
रजसाrajasāпылью; прахом
ध्वस्तंdhvastaṃпокрытое; потускневшее
क्लिष्टंkliṣṭaṃизмученный; помрачённый
चन्द्रम् इवcandram ivaкак луна; словно месяц
अम्बुदैःambudaiḥоблаками; тучами
मुखंmukhaṃлицо; лик
तेteтвоё; у тебя
प्रेक्ष्यprekṣyaувидев; глядя на
मांmāṃменя; саму меня
शोकःśokaḥгоре; скорбь
दहतिdahatiжжёт; сжигает
अग्निः इवagniḥ ivaкак огонь; словно пламя
आश्रयम्āśrayamтопливо; свою опору
भृशंbhṛśaṃсильно; нестерпимо
मनसिmanasiв сердце; в уме
वैदेहिvaidehiо Вайдехи; Сита
व्यसन-अरणि-संभवःvyasana-araṇi-saṃbhavaḥрождённый жерновами беды; возникший от трения несчастья
Литературный перевод

Утешив скорбящую Каусалью, другие царицы пошли дальше и увидели в ашраме Раму, словно бессмертного, низошедшего с небес. Увидев Раму, лишённого всех благ, матери, измученные горем, громко заплакали. Рама, тигр среди людей, верный своему обету, поднялся и коснулся благих стоп всех матерей. Широкоокие царицы своими мягкими нежными ладонями стерли пыль с тела Рамы. Скорбящий Саумитри, увидев всех матерей, вслед за Рамой тихо и непрерывно поклонился им. Как к Раме, так все женщины отнеслись и к благознаменному Лакшмане, рождённому от Дашаратхи. Сита тоже, опечаленная, с глазами, полными слёз, коснулась стоп своих свекровей и стала перед ними. Каусалья, мучимая горем, обняла её как мать дочь — исхудавшую от лесной жизни и несчастную — и сказала: «Дочь царя Видехи, невестка Дашаратхи и жена Рамы, как ты пришла к такому страданию в безлюдном лесу? Твоё лицо, о Вайдехи, как лотос, обожжённый солнцем, как голубой лотос, измученный, как золото, покрытое пылью, как луна, закрытая тучами. Глядя на него, я чувствую, как горе, рождённое трением беды, жжёт моё сердце, словно огонь своё топливо».

Версия

f6393d71f5db · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами