एवम् उक्तस् तु रामेण भरद्वाजो महामुनिः । प्रत्युवाच रघुश्रेष्ठं स्मितपूर्वं प्रहृष्टवत् ॥
पङ्कदिग्धस् तु भरतो जटिलस् त्वां प्रतीक्षते । पादुके ते पुरस्कृत्य सर्वं च कुशलं गृहे ॥
त्वां पुरा चीरवसनं प्रविशन्तं महावनम् । स्त्रीतृतीयं च्युतं राज्याद् धर्मकामं च केवलम् ॥
पदातिं त्यक्तसर्वस्वं पितुर् वचनकारिणम् । स्वर्गभोगैः परित्यक्तं स्वर्गच्युतम् इवामरम् ॥
दृष्ट्वा तु करुणा पूर्वं ममासीत् समितिंजय । कैकेयीवचने युक्तं वन्यमूलफलाशनम् ॥
साम्प्रतं सुसमृद्धार्थं समित्रगणबान्धवम् । समीक्ष्य विजितारिं त्वां मम प्रीतिर् अनुत्तमा ॥
सर्वं च सुखदुःखं ते विदितं मम राघव । यत् त्वया विपुलं प्राप्तं जनस्थानवधादिकम् ॥
ब्राह्मणार्थे नियुक्तस्य रक्षतः सर्वतापसान् । मारीचदर्शनं चैव सीतोन्मथनम् एव च ॥
कबन्धदर्शनं चैव पम्पाभिगमनं तथा । सुग्रीवेण च ते सख्यं यच् च वाली हतस् त्वया ॥
मार्गणं चैव वैदेह्याः कर्म वातात्मजस्य च । विदितायां च वैदेह्यां नलसेतुर् यथा कृतः । यथा च दीपिता लङ्का प्रहृष्टैर् हरियूथपैः ॥
सपुत्रबान्धवामात्यः सबलः सह वाहनः । यथा च निहतः संख्ये रावणो देवकण्टकः ॥
समागमश् च त्रिदशैर् यथादत्तश् च ते वरः । सर्वं ममैतद् विदितं तपसा धर्मवत्सल ॥
अहम् अप्य् अत्र ते दद्मि वरं शस्त्रभृतां वर । अर्घ्यं प्रतिगृहाणेदम् अयोध्यां श्वो गमिष्यसि ॥
evam uktas tu rāmeṇa bharadvājo mahāmuniḥ | pratyuvāca raghuśreṣṭhaṃ smitapūrvaṃ prahṛṣṭavat ||
paṅkadigdhas tu bharato jaṭilas tvāṃ pratīkṣate | pāduke te puraskṛtya sarvaṃ ca kuśalaṃ gṛhe ||
tvāṃ purā cīravasanaṃ praviśantaṃ mahāvanam | strītṛtīyaṃ cyutaṃ rājyād dharmakāmaṃ ca kevalam ||
padātiṃ tyaktasarvasvaṃ pitur vacanakāriṇam | svargabhogaiḥ parityaktaṃ svargacyutam ivāmaram ||
dṛṣṭvā tu karuṇā pūrvaṃ mamāsīt samitiṃjaya | kaikeyīvacane yuktaṃ vanyamūlaphalāśanam ||
sāmprataṃ susamṛddhārthaṃ samitragaṇabāndhavam | samīkṣya vijitāriṃ tvāṃ mama prītir anuttamā ||
sarvaṃ ca sukhaduḥkhaṃ te viditaṃ mama rāghava | yat tvayā vipulaṃ prāptaṃ janasthānavadhādikam ||
brāhmaṇārthe niyuktasya rakṣataḥ sarvatāpasān | mārīcadarśanaṃ caiva sītonmathanam eva ca ||
kabandhadarśanaṃ caiva pampābhigamanaṃ tathā | sugrīveṇa ca te sakhyaṃ yac ca vālī hatas tvayā ||
mārgaṇaṃ caiva vaidehyāḥ karma vātātmajasya ca | viditāyāṃ ca vaidehyāṃ nalasetur yathā kṛtaḥ | yathā ca dīpitā laṅkā prahṛṣṭair hariyūthapaiḥ ||
saputrabāndhavāmātyaḥ sabalaḥ saha vāhanaḥ | yathā ca nihataḥ saṃkhye rāvaṇo devakaṇṭakaḥ ||
samāgamaś ca tridaśair yathādattaś ca te varaḥ | sarvaṃ mamaitad viditaṃ tapasā dharmavatsala ||
aham apy atra te dadmi varaṃ śastrabhṛtāṃ vara | arghyaṃ pratigṛhāṇedam ayodhyāṃ śvo gamiṣyasi ||
Так отвечая Раме, великий мудрец Бхарадваджа с радостной улыбкой сказал лучшему из Рагху: «Бхарата, покрытый грязью и носящий джату, ждёт тебя, поставив впереди твои сандалии. В доме всё благополучно. Когда прежде я видел, как ты в лыковом одеянии входил в великий лес вместе с женой и братом, лишённый царства, желающий только дхармы, пеший, всё оставивший, исполняющий слово отца, словно бог, павший с неба и лишённый небесных наслаждений, сострадание возникло во мне, победитель в битвах. Тогда ты был связан словом Кайкейи и питался лесными кореньями и плодами. Теперь же, увидев тебя достигшим полного успеха, с друзьями, войском и родными, победившим врага, я испытываю непревзойдённую радость. Рагхава, мне известно всё твоё счастье и горе, всё великое, что ты пережил, начиная с битвы в Джанастхане: как ради брахманов ты защищал всех подвижников, как встретил Маричу и как была похищена Сита; как встретил Кабандху, пришёл к Пампе, подружился с Сугривой и убил Вали; как искал Вайдехи, какой подвиг совершил сын Ветра, как после нахождения Вайдехи был построен мост Налы, как радостные вожди обезьян сожгли Ланку и как в битве был убит Равана, мучитель богов, вместе с сыновьями, родными, советниками, войском и боевыми средствами. Мне известно подвижничеством и то, как ты встретился с богами и как тебе был дан дар, любящий дхарму. Я тоже здесь даю тебе дар, лучший из носящих оружие. Прими это почётное подношение: завтра ты пойдёшь в Айодхью».
3c20f1c27c0e · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Бхарадваджа видит весь путь Рамы как цельную линию дхармы: изгнание, боль, союзники, подвиги и победа не разорваны между собой. Его благословение подтверждает, что возвращение в Айодхью созрело духовно и нравственно.