तथा स्म तेषां वसताम् ऋक्षवानररक्षसाम् । राघवस् तु महातेजाः सुग्रीवम् इदम् अब्रवीत् ॥
गम्यतां सौम्य किष्किन्धां दुराधर्षं सुरासुरैः । पालयस्व सहामात्यै राज्यं निहतकण्टकम् ॥
अङ्गदं च महाबाहो प्रीत्या परमयान्वितः । पश्य त्वं हनुमन्तं च नलं च सुमहाबलम् ॥
सुषेणं श्वशुरं शूरं तारं च बलिनां वरम् । कुमुदं चैव दुर्धर्षं नीलं च सुमहाबलम् ॥
वीरं शतबलिं चैव मैन्दं द्विविदम् एव च । गजं गवाक्षं गवयं शरभं च महाबलम् ॥
ऋक्षराजं च दुर्धर्षं जाम्बवन्तं महाबलम् । पश्य प्रीतिसमायुक्तो गन्धमादनम् एव च ॥
ये चान्ये सुमहात्मानो मदर्थे त्यक्तजीविताः । पश्य त्वं प्रीतिसंयुक्तो मा चैषां विप्रियं कृथाः ॥
एवम् उक्त्वा च सुग्रीवं प्रशस्य च पुनः पुनः । विभीषणम् अथोवाच रामो मधुरया गिरा ॥
तङ्कां प्रशाधि धर्मेण संमतो ह्य् असि पार्थिव । पुरस्य राक्षसानां च भ्रातुर् वैश्वरणस्य च ॥
मा च बुद्धिम् अधर्मे त्वं कुर्या राजन् कथं चन । बुद्धिमन्तो हि राजानो ध्रुवम् अश्नन्ति मेदिनीम् ॥
अहं च नित्यशो राजन् सुग्रीवसहितस् त्वया । स्मर्तव्यः परया प्रीत्या गच्छ त्वं विगतज्वरः ॥
रामस्य भाषितं श्रुत्वा ऋष्कवानरराक्षसाः । साधु साध्व् इति काकुत्स्थं प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥
तव बुद्धिर् महाबाहो वीर्यम् अद्भुतम् एव च । माधुर्यं परमं राम स्वयम्भोर् इव नित्यदा ॥
tathā sma teṣāṃ vasatām ṛkṣavānararakṣasām | rāghavas tu mahātejāḥ sugrīvam idam abravīt ||
gamyatāṃ saumya kiṣkindhāṃ durādharṣaṃ surāsuraiḥ | pālayasva sahāmātyai rājyaṃ nihatakaṇṭakam ||
aṅgadaṃ ca mahābāho prītyā paramayānvitaḥ | paśya tvaṃ hanumantaṃ ca nalaṃ ca sumahābalam ||
suṣeṇaṃ śvaśuraṃ śūraṃ tāraṃ ca balināṃ varam | kumudaṃ caiva durdharṣaṃ nīlaṃ ca sumahābalam ||
vīraṃ śatabaliṃ caiva maindaṃ dvividam eva ca | gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ śarabhaṃ ca mahābalam ||
ṛkṣarājaṃ ca durdharṣaṃ jāmbavantaṃ mahābalam | paśya prītisamāyukto gandhamādanam eva ca ||
ye cānye sumahātmāno madarthe tyaktajīvitāḥ | paśya tvaṃ prītisaṃyukto mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ ||
evam uktvā ca sugrīvaṃ praśasya ca punaḥ punaḥ | vibhīṣaṇam athovāca rāmo madhurayā girā ||
taṅkāṃ praśādhi dharmeṇa saṃmato hy asi pārthiva | purasya rākṣasānāṃ ca bhrātur vaiśvaraṇasya ca ||
mā ca buddhim adharme tvaṃ kuryā rājan kathaṃ cana | buddhimanto hi rājāno dhruvam aśnanti medinīm ||
ahaṃ ca nityaśo rājan sugrīvasahitas tvayā | smartavyaḥ parayā prītyā gaccha tvaṃ vigatajvaraḥ ||
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā ṛṣkavānararākṣasāḥ | sādhu sādhv iti kākutsthaṃ praśaśaṃsuḥ punaḥ punaḥ ||
tava buddhir mahābāho vīryam adbhutam eva ca | mādhuryaṃ paramaṃ rāma svayambhor iva nityadā ||
Когда медведи, обезьяны и ракшасы так жили у Рамы, великосияющий Рагхава сказал Сугриве: «Иди, кроткий, в Кишкиндху, трудноодолимую даже для богов и асуров. Защищай вместе с министрами царство, где устранены шипы. О могучерукий, с высшей любовью заботься об Ангаде, Ханумане, очень могучем Нале, герое Сушене, твоём тесте, Таре, лучшем из сильных, трудноодолимом Кумуде, очень могучем Ниле, герое Шатабали, Маинде, Двивиде, Гадже, Гавакше, Гавае, великосильном Шарабхе, трудноодолимом царе медведей Джамбаванте и великосильном Гандхамадане. И о других очень великодушных, оставивших свои жизни ради меня, заботься с любовью и не делай им неприятного». Так сказав Сугриве и снова и снова восхвалив его, Рама затем сладкой речью обратился к Вибхишане: «Правь Ланкой по дхарме, о царь, ведь ты признан городом, ракшасами, своим братом и Вайшраваной. Никогда, о царь, не обращай мысль к адхарме, ведь разумные цари прочно владеют землёй. Всегда вспоминай меня вместе с Сугривой с высшей любовью. Иди без тревоги». Услышав речь Рамы, медведи, обезьяны и ракшасы снова и снова восхваляли Какутстху: «Хорошо! Хорошо! О могучерукий Рама, твой разум, доблесть и высшая сладость всегда удивительны, как у Самосущего».
e60b82cf8186 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Рама отпускает союзников не формально, а с заботой об их царствах и людях. В наставлении Сугриве и Вибхишане видна одна нить: власть должна держаться на дхарме, памяти о дружбе и бережном отношении к тем, кто служил делу Рамы.