Śrīmad-Bhāgavatam
A Tusk on the Shoulder10.43.18-30
4684 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.43.18-30
Devanāgarī

हतं कुवलयापीडं दृष्ट्वा ताव् अपि दुर्जयौ
कंसो मनस्य् अपि तदा भृशम् उद्विविजे नृप
तौ रेजतू रङ्ग-गतौ महा-भुजौ विचित्र-वेषाभरण-स्रग्-अम्बरौ
यथा नटाव् उत्तम-वेष-धारिणौ मनः क्षिपन्तौ प्रभया निरीक्षताम्
निरीक्ष्य ताव् उत्तम-पूरुषौ जना मञ्च-स्थिता नागर-राष्ट्रका नृप
प्रहर्ष-वेगोत्कलितेक्षणाननाः पपुर् न तृप्ता नयनैस् तद्-आननम्
पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया
जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभिः
ऊचुः परस्परं ते वै यथा-दृष्टं यथा-श्रुतम्
तद्-रूप-गुण-माधुर्य- प्रागल्भ्य-स्मारिता इव
एतौ भगवतः साक्षाद् धरेर् नारायणस्य हि
अवतीर्णाव् इहांशेन वसुदेवस्य वेश्मनि
एष वै किल देवक्यां जातो नीतश् च गोकुलम्
कालम् एतं वसन् गूढो ववृधे नन्द-वेश्मनि
पूतनानेन नीतान्तं चक्रवातश् च दानवः
अर्जुनौ गुह्यकः केशी धेनुको ऽन्ये च तद्-विधाः
गावः स-पाला एतेन दावाग्नेः परिमोचिताः
कालियो दमितः सर्प इन्द्रश् च विमदः कृतः
सप्ताहम् एक-हस्तेन धृतो ऽद्रि-प्रवरो ऽमुना
वर्ष-वाताशनिभ्यश् च परित्रातं च गोकुलम्
गोप्यो ऽस्य नित्य-मुदित- हसित-प्रेक्षणं मुखम्
पश्यन्त्यो विविधांस् तापांस् तरन्ति स्माश्रमं मुदा
वदन्त्य् अनेन वंशो ऽयं यदोः सु-बहु-विश्रुतः
श्रियं यशो महत्वं च लप्स्यते परिरक्षितः
अयं चास्याग्रजः श्रीमान् रामः कमल-लोचनः
प्रलम्बो निहतो येन वत्सको ये बकादयः

Transliteration (IAST)

hataṃ kuvalayāpīḍaṃ dṛṣṭvā tāv api durjayau
kaṃso manasy api tadā bhṛśam udvivije nṛpa
tau rejatū raṅga-gatau mahā-bhujau vicitra-veṣābharaṇa-srag-ambarau
yathā naṭāv uttama-veṣa-dhāriṇau manaḥ kṣipantau prabhayā nirīkṣatām
nirīkṣya tāv uttama-pūruṣau janā mañca-sthitā nāgara-rāṣṭrakā nṛpa
praharṣa-vegotkalitekṣaṇānanāḥ papur na tṛptā nayanais tad-ānanam
pibanta iva cakṣurbhyāṃ lihanta iva jihvayā
jighranta iva nāsābhyāṃ śliṣyanta iva bāhubhiḥ
ūcuḥ parasparaṃ te vai yathā-dṛṣṭaṃ yathā-śrutam
tad-rūpa-guṇa-mādhurya- prāgalbhya-smāritā iva
etau bhagavataḥ sākṣād dharer nārāyaṇasya hi
avatīrṇāv ihāṃśena vasudevasya veśmani
eṣa vai kila devakyāṃ jāto nītaś ca gokulam
kālam etaṃ vasan gūḍho vavṛdhe nanda-veśmani
pūtanānena nītāntaṃ cakravātaś ca dānavaḥ
arjunau guhyakaḥ keśī dhenuko 'nye ca tad-vidhāḥ
gāvaḥ sa-pālā etena dāvāgneḥ parimocitāḥ
kāliyo damitaḥ sarpa indraś ca vimadaḥ kṛtaḥ
saptāham eka-hastena dhṛto 'dri-pravaro 'munā
varṣa-vātāśanibhyaś ca paritrātaṃ ca gokulam
gopyo 'sya nitya-mudita- hasita-prekṣaṇaṃ mukham
paśyantyo vividhāṃs tāpāṃs taranti smāśramaṃ mudā
vadanty anena vaṃśo 'yaṃ yadoḥ su-bahu-viśrutaḥ
śriyaṃ yaśo mahatvaṃ ca lapsyate parirakṣitaḥ
ayaṃ cāsyāgrajaḥ śrīmān rāmaḥ kamala-locanaḥ
pralambo nihato yena vatsako ye bakādayaḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
हतम् कुवलयापीडम् दृष्ट्वा तौ अपि दुर्-जयौhatam kuvalayāpīḍam dṛṣṭvā tau api dur-jayauувидев убитого Кувалаяпиду и тех двоих, неодолимых; убитого Кувалаяпиду увидев их также трудноодолимых
कंसः मनसि अपि तदा भृशम् उद्विविजे नृपkaṃsaḥ manasi api tadā bhṛśam udvivije nṛpaКанса тогда и в уме весьма содрогнулся, о царь; Канса в уме также тогда весьма содрогнулся, о царь
तौ रेजतुः रङ्ग-गतौ महा-भुजौ विचित्र-वेष-आभरण-स्रक्-अम्बरौtau rejatuḥ raṅga-gatau mahā-bhujau vicitra-veṣa-ābharaṇa-srak-ambarauони сияли, вышедшие на арену, мощнорукие, в разноцветных нарядах, украшениях, венках и одеждах; они сияли аренувышедшие мощнорукие разноцветнонарядоукрашениевенкоодеждные
यथा नटौ उत्तम-वेष-धारिणौ मनः क्षिपन्तौ प्रभया निरीक्षताम्yathā naṭau uttama-veṣa-dhāriṇau manaḥ kṣipantau prabhayā nirīkṣatāmкак два актёра в наилучших нарядах, похищая своим сиянием ум смотрящих; как актёра два наилучшенарядоносящие ум похищающие сиянием смотрящих
निरीक्ष्य तौ उत्तम-पूरुषौ जनाः मञ्च-स्थिताः नागर-राष्ट्रकाः नृपnirīkṣya tau uttama-pūruṣau janāḥ mañca-sthitāḥ nāgara-rāṣṭrakāḥ nṛpaувидев тех двух высших Мужей, люди на помостах — горожане и сельские, о царь,; увидев их высших Мужей люди на помостах стоящие горожане-сельские, о царь
प्रहर्ष-वेग-उत्कलित-ईक्षण-आननाः पपुः न तृप्ताः नयनैः तत्-आननम्praharṣa-vega-utkalita-īkṣaṇa-ānanāḥ papuḥ na tṛptāḥ nayanaiḥ tat-ānanamу которых от порыва восторга раскрылись глаза и лица, пили глазами их лица, не насыщаясь; восторга порывом раскрытоглазоликие пили ненасыщенные глазами их лицо
पिबन्तः इव चक्षुर्भ्याम् लिहन्तः इव जिह्वयाpibantaḥ iva cakṣurbhyām lihantaḥ iva jihvayāсловно выпивая глазами, словно облизывая языком; пьющие словно глазами, лижущие словно языком
जिघ्रन्तः इव नासाभ्याम् श्लिष्यन्तः इव बाहुभिःjighrantaḥ iva nāsābhyām śliṣyantaḥ iva bāhubhiḥсловно обоняя ноздрями, словно обнимая руками; обоняющие словно ноздрями, обнимающие словно руками
ऊचुः परस्परम् ते वै यथा-दृष्टम् यथा-श्रुतम्ūcuḥ parasparam te vai yathā-dṛṣṭam yathā-śrutamони говорили друг другу — как видели и как слышали,; говорили друг другу они ведь как видано как слышано
तत्-रूप-गुण-माधुर्य-प्रागल्भ्य-स्मारिताः इवtat-rūpa-guṇa-mādhurya-prāgalbhya-smāritāḥ ivaсловно [им] напомнили о его облике, достоинствах, сладости и смелости:; его обликадостоинствсладостисмелости напомненные словно
एतौ भगवतः साक्षात् हरेः नारायणस्य हिetau bhagavataḥ sākṣāt hareḥ nārāyaṇasya hi«эти двое — воочию Владыки Хари, Нараяны,; эти Владыки воочию Хари Нараяны ведь
अवतीर्णौ इह अंशेन वसुदेवस्य वेश्मनिavatīrṇau iha aṃśena vasudevasya veśmaniнисшедшие сюда частью — в доме Васудевы; нисшедшие здесь частью Васудевы в доме
एषः वै किल देवक्याम् जातः नीतः च गो-कुलम्eṣaḥ vai kila devakyām jātaḥ nītaḥ ca go-kulam«этот, говорят, родился у Деваки и был унесён в Гокулу;; этот ведь ведь у Деваки рождённый унесённый же в Гокулу
कालम् एतम् वसन् गूढः ववृधे नन्द-वेश्मनिkālam etam vasan gūḍhaḥ vavṛdhe nanda-veśmaniживя сокрытым это время, он возрос в доме Нанды; время это живущий сокрытый возрос Нанды в доме
पूतना अनेन नीता अन्तम् चक्र-वातः च दानवःpūtanā anena nītā antam cakra-vātaḥ ca dānavaḥ«им приведены к концу Путана и данава-вихрь,; Путана им приведена к концу, вихрь же данава
अर्जुनौ गुह्यकः केशी धेनुकः अन्ये च तत्-विधाःarjunau guhyakaḥ keśī dhenukaḥ anye ca tat-vidhāḥдва арджуны, гухьяка, Кеши, Дхенука и прочие такого же рода; два арджуны, гухьяка, Кеши, Дхенука, иные же такого рода
गावः स-पालाः एतेन दाव-अग्नेः परिमोचिताःgāvaḥ sa-pālāḥ etena dāva-agneḥ parimocitāḥ«коровы вместе с пастухами им освобождены от лесного пожара,; коровы спастухами им от лесного огня освобождены
कालियः दमितः सर्पः इन्द्रः च वि-मदः कृतःkāliyaḥ damitaḥ sarpaḥ indraḥ ca vi-madaḥ kṛtaḥзмей Калия усмирён, и Индра сделан лишённым спеси; Калия усмирён змей, Индра же беспесенным сделан
सप्त-अहम् एक-हस्तेन धृतः अद्रि-प्रवरः अमुनाsapta-aham eka-hastena dhṛtaḥ adri-pravaraḥ amunā«семь дней одною рукою им был держим лучший из гор,; семь дней одною рукою держим гор лучший им
वर्ष-वात-अशनिभ्यः च परित्रातम् च गो-कुलम्varṣa-vāta-aśanibhyaḥ ca paritrātam ca go-kulamи от ливня, ветра и молний спасён коровий стан; от ливня-ветра-молний же спасён же коровий стан
गोप्यः अस्य नित्य-मुदित-हसित-प्रेक्षणम् मुखम्gopyaḥ asya nitya-mudita-hasita-prekṣaṇam mukham«пастушки, созерцая его лицо с вечно радостным смеющимся взглядом,; пастушки его вечнорадостносмеющевзглядное лицо
पश्यन्त्यः विविधान् तापान् तरन्ति स्म अ-श्रमम् मुदाpaśyantyaḥ vividhān tāpān taranti sma a-śramam mudāпереправляются через разные жары без усилия, с радостью; созерцающие разные жары переправляются безусильно с радостью
वदन्ति अनेन वंशः अयम् यदोः सु-बहु-विश्रुतःvadanti anena vaṃśaḥ ayam yadoḥ su-bahu-viśrutaḥ«говорят, что им этот род Яду, весьма прославленный,; говорят им род этот Яду весьмапрославленный
श्रियम् यशः महत्वम् च लप्स्यते परिरक्षितःśriyam yaśaḥ mahatvam ca lapsyate parirakṣitaḥбудучи охраняем, обретёт богатство, славу и величие; богатство, славу, величие же обретёт охраняемый
अयम् च अस्य अग्र-जः श्री-मान् रामः कमल-लोचनःayam ca asya agra-jaḥ śrī-mān rāmaḥ kamala-locanaḥ«а этот, его старший брат, прекрасный Рама, лотосоокий,; этот же его старший брат прекрасный Рама лотосоокий
प्रलम्बः निहतः येन वत्सकः ये बक-आदयःpralambaḥ nihataḥ yena vatsakaḥ ye baka-ādayaḥкоторым убиты Праламба, Ватсака и те, что Бака и прочие»; Праламба убит которым, Ватсака, которые Бака-прочие
Translation

«Увидев убитого Кувалаяпиду и тех двоих, неодолимых, Канса тогда и в уме весьма содрогнулся, о царь. Они сияли, вышедшие на арену, мощнорукие, в разноцветных нарядах, украшениях, венках и одеждах, как два актёра в наилучших нарядах, похищая своим сиянием ум смотрящих. Увидев тех двух высших Мужей, люди на помостах — горожане и сельские, о царь, у которых от порыва восторга раскрылись глаза и лица, пили глазами их лица, не насыщаясь, — словно выпивая глазами, словно облизывая языком, словно обоняя ноздрями, словно обнимая руками. Они говорили друг другу — как видели и как слышали, словно [им] напомнили о его облике, достоинствах, сладости и смелости: „Эти двое — воочию Владыки Хари, Нараяны, нисшедшие сюда частью — в доме Васудевы. Этот, говорят, родился у Деваки и был унесён в Гокулу; живя сокрытым это время, он возрос в доме Нанды. Им приведены к концу Путана и данава-вихрь, два арджуны, гухьяка, Кеши, Дхенука и прочие такого же рода. Коровы вместе с пастухами им освобождены от лесного пожара, змей Калия усмирён, и Индра сделан лишённым спеси. Семь дней одною рукою им был держим лучший из гор, и от ливня, ветра и молний спасён коровий стан. Пастушки, созерцая его лицо с вечно радостным смеющимся взглядом, переправляются через разные жары без усилия, с радостью. Говорят, что им этот род Яду, весьма прославленный, будучи охраняем, обретёт богатство, славу и величие. А этот, его старший брат, прекрасный Рама, лотосоокий, которым убиты Праламба, Ватсака и те, что Бака и прочие“».

Version

922c5b2206a3 · published Aug 15, 2026, 9:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with