Śrīmad-Bhāgavatam
The Teacher's Fee10.45.37-50
4694 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.45.37-50
Devanāgarī

द्विजस् तयोस् तं महिमानम् अद्भुतं
संलोक्ष्य राजन्न् अति-मानुसीं मतिम्
सम्मन्त्र्य पत्न्या स महार्णवे मृतं
बालं प्रभासे वरयां बभूव ह
तेथेत्य् अथारुह्य महा-रथौ रथं
प्रभासम् आसाद्य दुरन्त-विक्रमौ
वेलाम् उपव्रज्य निषीदतुः क्षनं
सिन्धुर् विदित्वार्हनम् आहरत् तयोः
तम् आह भगवान् आशु गुरु-पुत्रः प्रदीयताम्
यो ऽसाव् इह त्वया ग्रस्तो बालको महतोर्मिणा
न चाहार्षम् अहं देव दैत्यः पञ्चजनो महान्
अन्तर्-जल-चरः कृष्ण शङ्ख-रूप-धरो ऽसुरः
आस्ते तेनाहृतो नूनं तच् छ्रुत्वा सत्वरं प्रभुः
जलम् आविश्य तं हत्वा नापश्यद् उदरे ऽर्भकम्
तद्-अङ्ग-प्रभवं शङ्खम् आदाय रथम् आगमत्
ततः संयमनीं नाम यमस्य दयितां पुरीम्
गत्वा जनार्दनः शङ्खं प्रदध्मौ स-हलायुधः
शङ्ख-निर्ह्रादम् आकर्ण्य प्रजा-संयमनो यमः
तयोः सपर्यां महतीं चक्रे भक्त्य्-उपबृंहिताम्
उवाचावनतः कृष्णं सर्व-भूताशयालयम्
लीला-मनुष्ययोर् विष्णो युवयोः करवाम किम्
गुरु-पुत्रम् इहानीतं निज-कर्म-निबन्धनम्
आनयस्व महा-राज मच्-छासन-पुरस्कृतः
तथेति तेनोपानीतं गुरु-पुत्रं यदूत्तमौ
दत्त्वा स्व-गुरवे भूयो वृणीष्वेति तम् ऊचतुः
सम्यक् सम्पादितो वत्स भवद्भ्यां गुरु-निष्क्रयः
को नु युष्मद्-विध-गुरोः कामानाम् अवशिष्यते
गच्छतं स्व-गृहं वीरौ कीर्तिर् वाम् अस्तु पावनी
छन्दांस्य् अयात-यामानि भवन्त्व् इह परत्र च
गुरुणैवम् अनुज्ञातौ रथेनानिल-रंहसा
आयातौ स्व-पुरं तात पर्जन्य-निनदेन वै
समनन्दन् प्रजाः सर्वा दृष्ट्वा राम-जनार्दनौ
अपश्यन्त्यो बह्व् अहानि नष्ट-लब्ध-धना इव

Transliteration (IAST)

dvijas tayos taṃ mahimānam adbhutaṃ
saṃlokṣya rājann ati-mānusīṃ matim
sammantrya patnyā sa mahārṇave mṛtaṃ
bālaṃ prabhāse varayāṃ babhūva ha
tethety athāruhya mahā-rathau rathaṃ
prabhāsam āsādya duranta-vikramau
velām upavrajya niṣīdatuḥ kṣanaṃ
sindhur viditvārhanam āharat tayoḥ
tam āha bhagavān āśu guru-putraḥ pradīyatām
yo 'sāv iha tvayā grasto bālako mahatormiṇā
na cāhārṣam ahaṃ deva daityaḥ pañcajano mahān
antar-jala-caraḥ kṛṣṇa śaṅkha-rūpa-dharo 'suraḥ
āste tenāhṛto nūnaṃ tac chrutvā satvaraṃ prabhuḥ
jalam āviśya taṃ hatvā nāpaśyad udare 'rbhakam
tad-aṅga-prabhavaṃ śaṅkham ādāya ratham āgamat
tataḥ saṃyamanīṃ nāma yamasya dayitāṃ purīm
gatvā janārdanaḥ śaṅkhaṃ pradadhmau sa-halāyudhaḥ
śaṅkha-nirhrādam ākarṇya prajā-saṃyamano yamaḥ
tayoḥ saparyāṃ mahatīṃ cakre bhakty-upabṛṃhitām
uvācāvanataḥ kṛṣṇaṃ sarva-bhūtāśayālayam
līlā-manuṣyayor viṣṇo yuvayoḥ karavāma kim
guru-putram ihānītaṃ nija-karma-nibandhanam
ānayasva mahā-rāja mac-chāsana-puraskṛtaḥ
tatheti tenopānītaṃ guru-putraṃ yadūttamau
dattvā sva-gurave bhūyo vṛṇīṣveti tam ūcatuḥ
samyak sampādito vatsa bhavadbhyāṃ guru-niṣkrayaḥ
ko nu yuṣmad-vidha-guroḥ kāmānām avaśiṣyate
gacchataṃ sva-gṛhaṃ vīrau kīrtir vām astu pāvanī
chandāṃsy ayāta-yāmāni bhavantv iha paratra ca
guruṇaivam anujñātau rathenānila-raṃhasā
āyātau sva-puraṃ tāta parjanya-ninadena vai
samanandan prajāḥ sarvā dṛṣṭvā rāma-janārdanau
apaśyantyo bahv ahāni naṣṭa-labdha-dhanā iva

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
द्विजः तयोः तम् महिमानम् अद्भुतम् संलक्ष्य राजन् अति-मानुषीम् मतिम्dvijaḥ tayoḥ tam mahimānam adbhutam saṃlakṣya rājan ati-mānuṣīm matimдваждырождённый, приметив то дивное величие их и сверхчеловеческое разумение, о царь; дваждырождённый их то величие дивное приметив, о царь, сверхчеловеческое разумение
सम्मन्त्र्य पत्न्या सः महा-अर्णवे मृतम् बालम् प्रभासे वरयाम् बभूव हsammantrya patnyā saḥ mahā-arṇave mṛtam bālam prabhāse varayām babhūva haпосоветовавшись с женою, избрал [даром] сына, умершего в великом океане у Прабхасы; посоветовавшись с женою он в великом океане умершего сына у Прабхасы избрал
तथा इति अथ आरुह्य महा-रथौ रथम् प्रभासम् आसाद्य दुरन्त-विक्रमौtathā iti atha āruhya mahā-rathau ratham prabhāsam āsādya duranta-vikramau«да будет так», — и затем, взойдя на колесницу, два великих колесничих, чья доблесть беспредельна, достигнув Прабхасы; так так затем взойдя великоколесничие колесницу Прабхасу достигнув беспредельнодоблестные
वेलाम् उपव्रज्य निषीदतुः क्षणम् सिन्धुः विदित्वा अर्हणम् आहरत् तयोःvelām upavrajya niṣīdatuḥ kṣaṇam sindhuḥ viditvā arhaṇam āharat tayoḥподойдя к берегу, сели на миг; океан, узнав [их], поднёс им почётный дар; к берегу подойдя сели на миг, океан узнав почесть поднёс им
तम् आह भगवान् आशु गुरु-पुत्रः प्रदीयताम्tam āha bhagavān āśu guru-putraḥ pradīyatāmему сказал Владыка: «немедля отдай сына учителя,; ему сказал Владыка быстро учителя сын да будет отдан
यः असौ इह त्वया ग्रस्तः बालकः महता ऊर्मिणाyaḥ asau iha tvayā grastaḥ bālakaḥ mahatā ūrmiṇāтого мальчика, что здесь был проглочен тобою великою волною»; который тот здесь тобою проглочен мальчик великою волною
न च आहार्षम् अहम् देव दैत्यः पञ्चजनः महान्na ca āhārṣam aham deva daityaḥ pañcajanaḥ mahān«и не уносил [его] я, о бог; великий дайтья Панчаджана,; не же уносил я, бог, дайтья Панчаджана великий
अन्तर्-जल-चरः कृष्ण शङ्ख-रूप-धरः असुरःantar-jala-caraḥ kṛṣṇa śaṅkha-rūpa-dharaḥ asuraḥходящий в глуби вод, о Кришна, асура, носящий облик раковины,; внутриводоходящий, Кришна, раковиныобликносящий асура
आस्ते तेन आहृतः नूनम् तत् श्रुत्वा सत्वरम् प्रभुःāste tena āhṛtaḥ nūnam tat śrutvā satvaram prabhuḥпребывает [там]; им, верно, унесён»; услышав это, владыка поспешно; пребывает, им унесён верно, то услышав поспешно владыка
जलम् आविश्य तम् हत्वा न अपश्यत् उदरे अर्भकम्jalam āviśya tam hatvā na apaśyat udare arbhakamвойдя в воду и убив его, не увидел мальчика в [его] чреве; воду войдя его убив не увидел в чреве младенца
तत्-अङ्ग-प्रभवम् शङ्खम् आदाय रथम् आगमत्tat-aṅga-prabhavam śaṅkham ādāya ratham āgamatвзяв раковину, возникшую из его тела, он пришёл к колеснице; его тела возникшую раковину взяв к колеснице пришёл
ततः संयमनीम् नाम यमस्य दयिताम् पुरीम्tataḥ saṃyamanīm nāma yamasya dayitām purīmзатем — в Самьямани, любимый город Ямы; затем Самьямани именем Ямы любимый город
गत्वा जनार्दनः शङ्खम् प्रदध्मौ स-हल-आयुधःgatvā janārdanaḥ śaṅkham pradadhmau sa-hala-āyudhaḥпридя, Джанардана вместе с носящим плуг протрубил в раковину; придя Джанардана раковину протрубил сплугооружный
शङ्ख-निर्ह्रादम् आकर्ण्य प्रजा-संयमनः यमःśaṅkha-nirhrādam ākarṇya prajā-saṃyamanaḥ yamaḥуслышав рёв раковины, Яма, обуздывающий существа; раковины рёв услышав существобуздывающий Яма
तयोः सपर्याम् महतीम् चक्रे भक्ति-उपबृंहिताम्tayoḥ saparyām mahatīm cakre bhakti-upabṛṃhitāmсовершил им великое почитание, усиленное преданностью; им почитание великое совершил преданностьюусиленное
उवाच अवनतः कृष्णम् सर्व-भूत-आशय-आलयम्uvāca avanataḥ kṛṣṇam sarva-bhūta-āśaya-ālayamсклонённый, сказал Кришне, обитающему в сердцах всех существ:; сказал склонённый Кришне всех существ сердец обитателю
लीला-मनुष्ययोः विष्णो युवयोः करवाम किम्līlā-manuṣyayoḥ viṣṇo yuvayoḥ karavāma kim«о Вишну, что мне сделать для вас двоих, людей по игре?»; игрою людей, Вишну, вам двоим сделаю что
गुरु-पुत्रम् इह आनीतम् निज-कर्म-निबन्धनम्guru-putram iha ānītam nija-karma-nibandhanam«сына учителя, приведённого сюда узами собственного деяния,; учителя сына сюда приведённого своего деяния узами
आनयस्व महा-राज मत्-शासन-पुरस्कृतःānayasva mahā-rāja mat-śāsana-puraskṛtaḥприведи, о великий царь, поставив впереди моё повеление»; приведи, великий царь, моим повелением поставленный впереди
तथा इति तेन उपानीतम् गुरु-पुत्रम् यदु-उत्तमौtathā iti tena upānītam guru-putram yadu-uttamau«да будет так», — и приведённого им сына учителя двое лучших из Яду; так так им приведённого учителя сына Яду лучшие
दत्त्वा स्व-गुरवे भूयः वृणीष्व इति तम् ऊचतुःdattvā sva-gurave bhūyaḥ vṛṇīṣva iti tam ūcatuḥотдав своему наставнику, сказали ему: «избери ещё»; дав своему наставнику снова «избери» так ему сказали
सम्यक् सम्पादितः वत्स भवद्भ्याम् गुरु-निष्क्रयःsamyak sampāditaḥ vatsa bhavadbhyām guru-niṣkrayaḥ«вполне исполнена вами, дитя, плата за учение;; вполне исполнена, дитя, вами учителя плата
कः नु युष्मत्-विध-गुरोः कामानाम् अवशिष्यतेkaḥ nu yuṣmat-vidha-guroḥ kāmānām avaśiṣyateкакое же из желаний остаётся у наставника таких, как вы?; какое же вамподобных наставника желаний остаётся
गच्छतम् स्व-गृहम् वीरौ कीर्तिः वाम् अस्तु पावनीgacchatam sva-gṛham vīrau kīrtiḥ vām astu pāvanī«ступайте в свой дом, герои; да будет слава ваша очищающей;; ступайте в свой дом, герои, слава ваша да будет очищающая
छन्दांसि अ-यात-यामानि भवन्तु इह परत्र चchandāṃsi a-yāta-yāmāni bhavantu iha paratra caда будут гимны неувядающими — здесь и в ином [мире]»; гимны неувядающие да будут здесь в ином же
गुरुणा एवम् अनुज्ञातौ रथेन अनिल-रंहसाguruṇā evam anujñātau rathena anila-raṃhasāтак отпущенные наставником, на колеснице, стремительной, как ветер; наставником так отпущенные колесницею ветростремительною
आयातौ स्व-पुरम् तात पर्जन्य-निनदेन वैāyātau sva-puram tāta parjanya-ninadena vaiони прибыли в свой город, милый, с громом, как у тучи; прибыли в свой город, милый, тучигромом ведь
समनन्दन् प्रजाः सर्वाः दृष्ट्वा राम-जनार्दनौsamanandan prajāḥ sarvāḥ dṛṣṭvā rāma-janārdanauвсе подданные возликовали, увидев Раму и Джанардану; возликовали подданные все увидев Раму-Джанардану
अ-पश्यन्त्यः बहु अहानि नष्ट-लब्ध-धनाः इवa-paśyantyaḥ bahu ahāni naṣṭa-labdha-dhanāḥ ivaне видевшие [их] много дней — как обретшие потерянное богатство; невидевшие много дней потерянноеобретшебогатные словно
Translation

«Дваждырождённый, приметив то дивное величие их и сверхчеловеческое разумение, о царь, посоветовавшись с женою, избрал [даром] сына, умершего в великом океане у Прабхасы. „Да будет так“, — и затем, взойдя на колесницу, два великих колесничих, чья доблесть беспредельна, достигнув Прабхасы, подойдя к берегу, сели на миг; океан, узнав [их], поднёс им почётный дар. Ему сказал Владыка: „Немедля отдай сына учителя, того мальчика, что здесь был проглочен тобою великою волною“. [Океан сказал:] „И не уносил [его] я, о бог; великий дайтья Панчаджана, ходящий в глуби вод, о Кришна, асура, носящий облик раковины, пребывает [там]; им, верно, унесён“. Услышав это, владыка поспешно, войдя в воду и убив его, не увидел мальчика в [его] чреве; взяв раковину, возникшую из его тела, он пришёл к колеснице. Затем — в Самьямани, любимый город Ямы, придя, Джанардана вместе с носящим плуг протрубил в раковину. Услышав рёв раковины, Яма, обуздывающий существа, совершил им великое почитание, усиленное преданностью, склонённый, сказал Кришне, обитающему в сердцах всех существ: „О Вишну, что мне сделать для вас двоих, людей по игре?“ [Владыка сказал:] „Сына учителя, приведённого сюда узами собственного деяния, приведи, о великий царь, поставив впереди моё повеление“. „Да будет так“, — и приведённого им сына учителя двое лучших из Яду, отдав своему наставнику, сказали ему: „Избери ещё“. [Наставник сказал:] „Вполне исполнена вами, дитя, плата за учение; какое же из желаний остаётся у наставника таких, как вы? Ступайте в свой дом, герои; да будет слава ваша очищающей; да будут гимны неувядающими — здесь и в ином [мире]“. Так отпущенные наставником, на колеснице, стремительной, как ветер, они прибыли в свой город, милый, с громом, как у тучи; все подданные возликовали, увидев Раму и Джанардану, не видевшие [их] много дней — как обретшие потерянное богатство».

Version

fdeacd6211bc · published Aug 15, 2026, 9:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with