Śrīmad-Bhāgavatam
Woken by a Foot10.51.13-26
4716 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.51.13-26

śrī-rājovāca

Devanāgarī

को नाम स पुमान् ब्रह्मन् कस्य किं-वीर्य एव च
कस्माद् गुहां गतः शिष्ये किं-तेजो यवनार्दनः
स इक्ष्वाकु-कुले जातो मान्धातृ-तनयो महान्
मुचुकुन्द इति ख्यातो ब्रह्मण्यः सत्य-सङ्गरः
स याचितः सुर-गणैर् इन्द्राद्यैर् आत्म-रक्षणे
असुरेभ्यः परित्रस्तैस् तद्-रक्षां सो ऽकरोच् चिरम्
लब्ध्वा गुहं ते स्वः-पालं मुचुकुन्दम् अथाब्रुवन्
राजन् विरमतां कृच्छ्राद् भवान् नः परिपालनात्
नर-लोकं परित्यज्य राज्यं निहत-कण्टकम्
अस्मान् पालयतो वीर कामास् ते सर्व उज्झिताः
सुता महिष्यो भवतो ज्ञातयो ऽमात्य-मन्त्रिनः
प्रजाश् च तुल्य-कालीना नाधुना सन्ति कालिताः
कालो बलीयान् बलिनां भगवान् ईश्वरो ऽव्ययः
प्रजाः कालयते क्रीडन् पशु-पालो यथा पशून्
वरं वृणीष्व भद्रं ते ऋते कैवल्यम् अद्य नः
एक एवेश्वरस् तस्य भगवान् विष्णुर् अव्ययः
एवम् उक्तः स वै देवान् अभिवन्द्य महा-यशाः
अशयिष्ट गुहा-विष्टो निद्रया देव-दत्तया
यवने भस्म-सान् नीते भगवान् सात्वतर्षभः
आत्मानं दर्शयाम् आस मुचुकुन्दाय धीमते
तम् आलोक्य घन-श्यामं पीत-कौशेय-वाससम्
श्रीवत्स-वक्षसं भ्राजत् कौस्तुभेन विराजितम्
चतुर्-भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया
चारु-प्रसन्न-वदनं स्फुरन्-मकर-कुण्डलम्
प्रेक्षणीयं नृ-लोकस्य सानुराग-स्मितेक्षणम्
अपीव्य-वयसं मत्त- मृगेन्द्रोदार-विक्रमम्
पर्यपृच्छन् महा-बुद्धिस् तेजसा तस्य धर्षितः
शङ्कितः शनकै राजा दुर्धर्षम् इव तेजसा

Transliteration (IAST)

ko nāma sa pumān brahman kasya kiṃ-vīrya eva ca
kasmād guhāṃ gataḥ śiṣye kiṃ-tejo yavanārdanaḥ
sa ikṣvāku-kule jāto māndhātṛ-tanayo mahān
mucukunda iti khyāto brahmaṇyaḥ satya-saṅgaraḥ
sa yācitaḥ sura-gaṇair indrādyair ātma-rakṣaṇe
asurebhyaḥ paritrastais tad-rakṣāṃ so 'karoc ciram
labdhvā guhaṃ te svaḥ-pālaṃ mucukundam athābruvan
rājan viramatāṃ kṛcchrād bhavān naḥ paripālanāt
nara-lokaṃ parityajya rājyaṃ nihata-kaṇṭakam
asmān pālayato vīra kāmās te sarva ujjhitāḥ
sutā mahiṣyo bhavato jñātayo 'mātya-mantrinaḥ
prajāś ca tulya-kālīnā nādhunā santi kālitāḥ
kālo balīyān balināṃ bhagavān īśvaro 'vyayaḥ
prajāḥ kālayate krīḍan paśu-pālo yathā paśūn
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te ṛte kaivalyam adya naḥ
eka eveśvaras tasya bhagavān viṣṇur avyayaḥ
evam uktaḥ sa vai devān abhivandya mahā-yaśāḥ
aśayiṣṭa guhā-viṣṭo nidrayā deva-dattayā
yavane bhasma-sān nīte bhagavān sātvatarṣabhaḥ
ātmānaṃ darśayām āsa mucukundāya dhīmate
tam ālokya ghana-śyāmaṃ pīta-kauśeya-vāsasam
śrīvatsa-vakṣasaṃ bhrājat kaustubhena virājitam
catur-bhujaṃ rocamānaṃ vaijayantyā ca mālayā
cāru-prasanna-vadanaṃ sphuran-makara-kuṇḍalam
prekṣaṇīyaṃ nṛ-lokasya sānurāga-smitekṣaṇam
apīvya-vayasaṃ matta- mṛgendrodāra-vikramam
paryapṛcchan mahā-buddhis tejasā tasya dharṣitaḥ
śaṅkitaḥ śanakai rājā durdharṣam iva tejasā

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कः नाम सः पुमान् ब्रह्मन् कस्य किम्-वीर्यः एव चkaḥ nāma saḥ pumān brahman kasya kim-vīryaḥ eva ca«кто же тот муж, о брахман, чей [он сын] и какой доблести?; кто именем тот муж, брахман, чей, какой доблести же
कस्मात् गुहाम् गतः शिष्ये किम्-तेजः यवन-अर्दनःkasmāt guhām gataḥ śiṣye kim-tejaḥ yavana-ardanaḥотчего он ушёл в пещеру спать? какого жара [был] губитель яваны?»; отчего в пещеру ушёл спать, какого жара яваныгубитель
सः इक्ष्वाकु-कुले जातः मान्धातृ-तनयः महान्saḥ ikṣvāku-kule jātaḥ māndhātṛ-tanayaḥ mahān«он родился в роду Икшваку — великий сын Мандхатара,; он в Икшваку роду рождённый Мандхатара сын великий
मुचुकुन्दः इति ख्यातः ब्रह्मण्यः सत्य-सङ्गरःmucukundaḥ iti khyātaḥ brahmaṇyaḥ satya-saṅgaraḥизвестный как Мучукунда, чтущий брахманов, верный слову; Мучукунда так известный брахманочтущий истиннообетный
सः याचितः सुर-गणैः इन्द्र-आद्यैः आत्म-रक्षणेsaḥ yācitaḥ sura-gaṇaiḥ indra-ādyaiḥ ātma-rakṣaṇe«упрошенный сонмами богов во главе с Индрою об охране их; он упрошенный богов сонмами Индра-начальными в их охране
असुरेभ्यः परित्रस्तैः तत्-रक्षाम् सः अकरोत् चिरम्asurebhyaḥ paritrastaiḥ tat-rakṣām saḥ akarot ciramустрашёнными асурами, он долго совершал их охрану; асуров устрашёнными их охрану он совершал долго
लब्ध्वा गुहम् ते स्वः-पालम् मुचुकुन्दम् अथ अब्रुवन्labdhvā guham te svaḥ-pālam mucukundam atha abruvan«обретя Гуху хранителем неба, они сказали затем Мучукунде:; обретя Гуху их неба хранителя Мучукунде затем сказали
राजन् विरमताम् कृच्छ्रात् भवान् नः परिपालनात्rājan viramatām kṛcchrāt bhavān naḥ paripālanāt«о царь, да отойдёшь ты от тяжкого труда охраны нас; о царь, да отойдёт от тягости ты нашей охраны
नर-लोकम् परित्यज्य राज्यम् निहत-कण्टकम्nara-lokam parityajya rājyam nihata-kaṇṭakam«оставив людской мир и царство, [где] сокрушены тернии,; людской мир оставив царство сокрушённотерновое
अस्मान् पालयतः वीर कामाः ते सर्वे उज्झिताःasmān pālayataḥ vīra kāmāḥ te sarve ujjhitāḥохраняя нас, о герой, ты оставил все свои желания; нас охраняющего, герой, желания твои все оставлены
सुताः महिष्यः भवतः ज्ञातयः अमात्य-मन्त्रिणःsutāḥ mahiṣyaḥ bhavataḥ jñātayaḥ amātya-mantriṇaḥ«сыновья, царицы, сородичи, советники и министры твои; сыновья, царицы твои, сородичи, советники-министры
प्रजाः च तुल्य-कालीनाः न अधुना सन्ति कालिताःprajāḥ ca tulya-kālīnāḥ na adhunā santi kālitāḥи подданные, [жившие] в то же время, ныне не существуют — сведены Временем; подданные же одновременные не ныне существуют временемсведённые
कालः बलीयान् बलिनाम् भगवान् ईश्वरः अ-व्ययःkālaḥ balīyān balinām bhagavān īśvaraḥ a-vyayaḥ«Время сильнее сильных — Владыка, господь, неубывающий;; Время сильнее сильных Владыка господь неубывающий
प्रजाः कालयते क्रीडन् पशु-पालः यथा पशून्prajāḥ kālayate krīḍan paśu-pālaḥ yathā paśūnоно гонит существа, играя, — как пастух скот; существа гонит играющий пастух как скот
वरम् वृणीष्व भद्रम् ते ऋते कैवल्यम् अद्य नःvaram vṛṇīṣva bhadram te ṛte kaivalyam adya naḥ«избери дар — благо тебе, — кроме кайвальи, ныне у нас:; дар избери, благо тебе, кроме кайвальи ныне наше
एकः एव ईश्वरः तस्य भगवान् विष्णुः अ-व्ययःekaḥ eva īśvaraḥ tasya bhagavān viṣṇuḥ a-vyayaḥеё господь — един: Владыка Вишну, неубывающий»; один же господь её Владыка Вишну неубывающий
एवम् उक्तः सः वै देवान् अभिवन्द्य महा-यशाःevam uktaḥ saḥ vai devān abhivandya mahā-yaśāḥтак сказанное [услышав], он, весьма славный, поклонившись богам; так сказанный он ведь богам поклонившись великославный
अशयिष्ट गुहा-विष्टः निद्रया देव-दत्तयाaśayiṣṭa guhā-viṣṭaḥ nidrayā deva-dattayāлёг, войдя в пещеру, со сном, данным богами; лёг пещеру вошедший сном богамиданным
यवने भस्म-सात् नीते भगवान् सात्वत-ऋषभःyavane bhasma-sāt nīte bhagavān sātvata-ṛṣabhaḥкогда явана был обращён в пепел, Владыка, бык среди Сатватов; при яване в пепел приведённом Владыка Сатватов бык
आत्मानम् दर्शयाम् आस मुचुकुन्दाय धी-मतेātmānam darśayām āsa mucukundāya dhī-mateявил себя разумному Мучукунде; себя явил Мучукунде разумному
तम् आलोक्य घन-श्यामम् पीत-कौशेय-वाससम्tam ālokya ghana-śyāmam pīta-kauśeya-vāsasamувидев его, тёмного, как туча, в жёлтом шёлковом одеянии; его увидев тучетёмного жёлтошёлкоодеждного
श्रीवत्स-वक्षसम् भ्राजत्-कौस्तुभेन विराजितम्śrīvatsa-vakṣasam bhrājat-kaustubhena virājitamс [знаком] Шриватсы на груди, озарённого сияющим Каустубхою; Шриватсогрудного сияющекаустубхою озарённого
चतुः-भुजम् रोचमानम् वैजयन्त्या च मालयाcatuḥ-bhujam rocamānam vaijayantyā ca mālayāчетырёхрукого, сияющего гирляндою Вайджаянти; четырёхрукого сияющего Вайджаянти же гирляндою
चारु-प्रसन्न-वदनम् स्फुरत्-मकर-कुण्डलम्cāru-prasanna-vadanam sphurat-makara-kuṇḍalamс прекрасным ясным лицом, со сверкающими серьгами-макарами; прекрасноясноликого сверкающемакарасерёжного
प्रेक्षणीयम् नृ-लोकस्य स-अनुराग-स्मित-ईक्षणम्prekṣaṇīyam nṛ-lokasya sa-anurāga-smita-īkṣaṇam[того, на кого] стоит смотреть людскому миру, с любовным улыбчивым взглядом; созерцаемого людского мира любовноулыбчивовзглядного
अपीव्य-वयसम् मत्त-मृग-इन्द्र-उदार-विक्रमम्apīvya-vayasam matta-mṛga-indra-udāra-vikramamв прекрасном возрасте, со щедрою поступью хмельного льва; прекрасновозрастного хмельнольвинощедропоступного
पर्यपृच्छत् महा-बुद्धिः तेजसा तस्य धर्षितःparyapṛcchat mahā-buddhiḥ tejasā tasya dharṣitaḥспросил великоразумный, покорённый его жаром; спросил великоразумный жаром его покорённый
शङ्कितः शनकैः राजा दुर्-धर्षम् इव तेजसाśaṅkitaḥ śanakaiḥ rājā dur-dharṣam iva tejasāробея, медленно — царь, [видя его] словно неодолимого жаром; робеющий медленно царь неодолимого словно жаром
Translation

«[Царь сказал:] „Кто же тот муж, о брахман, чей [он сын] и какой доблести? Отчего он ушёл в пещеру спать? Какого жара [был] губитель яваны?“ [Шука сказал:] „Он родился в роду Икшваку — великий сын Мандхатара, известный как Мучукунда, чтущий брахманов, верный слову. Упрошенный сонмами богов во главе с Индрою об охране их, устрашёнными асурами, он долго совершал их охрану. Обретя Гуху хранителем неба, они сказали затем Мучукунде: «О царь, да отойдёшь ты от тяжкого труда охраны нас; оставив людской мир и царство, [где] сокрушены тернии, охраняя нас, о герой, ты оставил все свои желания. Сыновья, царицы, сородичи, советники и министры твои и подданные, [жившие] в то же время, ныне не существуют — сведены Временем. Время сильнее сильных — Владыка, господь, неубывающий; оно гонит существа, играя, — как пастух скот. Избери дар — благо тебе, — кроме кайвальи, ныне у нас: её господь — един: Владыка Вишну, неубывающий». Так сказанное [услышав], он, весьма славный, поклонившись богам, лёг, войдя в пещеру, со сном, данным богами. Когда явана был обращён в пепел, Владыка, бык среди Сатватов, явил себя разумному Мучукунде. Увидев его, тёмного, как туча, в жёлтом шёлковом одеянии, с [знаком] Шриватсы на груди, озарённого сияющим Каустубхою, четырёхрукого, сияющего гирляндою Вайджаянти, с прекрасным ясным лицом, со сверкающими серьгами-макарами, [того, на кого] стоит смотреть людскому миру, с любовным улыбчивым взглядом, в прекрасном возрасте, со щедрою поступью хмельного льва, — спросил великоразумный, покорённый его жаром, робея, медленно — царь, [видя его] словно неодолимого жаром“».

Version

7713f7bb1696 · published Aug 15, 2026, 9:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with