śṛī-śuka uvāca
अपश्यतां चानिरुद्धं तद्-बन्धूनां च भारत
चत्वारो वार्षिका मासा व्यतीयुर् अनुशोचताम्
नारदात् तद् उपाकर्ण्य वार्तां बद्धस्य कर्म च
प्रययुः शोणित-पुरं वृष्णयः कृष्ण-दैवताः
प्रद्युम्नो युयुधानश् च गदः साम्बो ऽथ सारणः
नन्दोपनन्द-भद्राद्या राम-कृष्णानुवर्तिनः
अक्षौहिणीभिर् द्वादशभिः समेताः सर्वतो दिशम्
रुरुधुर् बाण-नगरं समन्तात् सात्वतर्षभाः
भज्यमान-पुरोद्यान- प्राकाराट्टाल-गोपुरम्
प्रेक्षमाणो रुषाविष्टस् तुल्य-सैन्यो ऽभिनिर्ययौ
बाणार्थे भगवान् रुद्रः स-सुतः प्रमथैर् वृतः
आरुह्य नन्दि-वृषभं युयुधे राम-कृष्णयोः
आसीत् सु-तुमुलं युद्धम् अद्भुतं रोम-हर्षणम्
कृष्ण-शङ्करयो राजन् प्रद्युम्न-गुहयोर् अपि
कुम्भाण्ड-कूपकर्णाभ्यां बलेन सह संयुगः
साम्बस्य बाण-पुत्रेण बाणेन सह सात्यकेः
ब्रह्मादयः सुराधीशा मुनयः सिद्ध-चारणाः
गन्धर्वाप्सरसो यक्षा विमानैर् द्रष्टुम् आगमन्
शङ्करानुचरान् शौरिर् भूत-प्रमथ-गुह्यकान्
डाकिनीर् यातुधानांश् च वेतालान् स-विनायकान्
प्रेत-मातृ-पिशाचांश् च कुष्माण्डान् ब्रह्म-राक्षसान्
द्रावयाम् आस तीक्ष्णाग्रैः शरैः शार्ङ्ग-धनुश्-च्युतैः
पृथग्-विधानि प्रायुङ्क्त पिणाक्य् अस्त्राणि शार्ङ्गिणे
प्रत्य्-अस्त्रैः शमयाम् आस शार्ङ्ग-पाणिर् अविस्मितः
ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रं वायव्यस्य च पार्वतम्
आग्नेयस्य च पार्जन्यं नैजं पाशुपतस्य च
मोहयित्वा तु गिरिशं जृम्भणास्त्रेण जृम्भितम्
बाणस्य पृतनां शौरिर् जघानासि-गदेषुभिः
apaśyatāṃ cāniruddhaṃ tad-bandhūnāṃ ca bhārata
catvāro vārṣikā māsā vyatīyur anuśocatām
nāradāt tad upākarṇya vārtāṃ baddhasya karma ca
prayayuḥ śoṇita-puraṃ vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-daivatāḥ
pradyumno yuyudhānaś ca gadaḥ sāmbo 'tha sāraṇaḥ
nandopananda-bhadrādyā rāma-kṛṣṇānuvartinaḥ
akṣauhiṇībhir dvādaśabhiḥ sametāḥ sarvato diśam
rurudhur bāṇa-nagaraṃ samantāt sātvatarṣabhāḥ
bhajyamāna-purodyāna- prākārāṭṭāla-gopuram
prekṣamāṇo ruṣāviṣṭas tulya-sainyo 'bhiniryayau
bāṇārthe bhagavān rudraḥ sa-sutaḥ pramathair vṛtaḥ
āruhya nandi-vṛṣabhaṃ yuyudhe rāma-kṛṣṇayoḥ
āsīt su-tumulaṃ yuddham adbhutaṃ roma-harṣaṇam
kṛṣṇa-śaṅkarayo rājan pradyumna-guhayor api
kumbhāṇḍa-kūpakarṇābhyāṃ balena saha saṃyugaḥ
sāmbasya bāṇa-putreṇa bāṇena saha sātyakeḥ
brahmādayaḥ surādhīśā munayaḥ siddha-cāraṇāḥ
gandharvāpsaraso yakṣā vimānair draṣṭum āgaman
śaṅkarānucarān śaurir bhūta-pramatha-guhyakān
ḍākinīr yātudhānāṃś ca vetālān sa-vināyakān
preta-mātṛ-piśācāṃś ca kuṣmāṇḍān brahma-rākṣasān
drāvayām āsa tīkṣṇāgraiḥ śaraiḥ śārṅga-dhanuś-cyutaiḥ
pṛthag-vidhāni prāyuṅkta piṇāky astrāṇi śārṅgiṇe
praty-astraiḥ śamayām āsa śārṅga-pāṇir avismitaḥ
brahmāstrasya ca brahmāstraṃ vāyavyasya ca pārvatam
āgneyasya ca pārjanyaṃ naijaṃ pāśupatasya ca
mohayitvā tu giriśaṃ jṛmbhaṇāstreṇa jṛmbhitam
bāṇasya pṛtanāṃ śaurir jaghānāsi-gadeṣubhiḥ
«У родичей, не видевших Анируддху, о Бхарата, прошли четыре месяца дождей — у скорбящих. Услышав о том от Нарады — весть и дело связанного, Вришни, чьё божество — Кришна, отправились в город Шониту: Прадьюмна, Ююдхана, Гада, Самба, затем Сарана, Нанда, Упананда, Бхадра и прочие — следующие за Рамою и Кришною. Сойдясь с двенадцатью акшаухини, со всех сторон быки среди Сатватов осадили город Баны кругом. Видя ломаемые городские сады, стены, башни и надвратные [строения], охваченный яростью, с равным войском он выступил. Ради Баны Владыка Рудра с сыном, окружённый праматхами, взойдя на быка Нанди, бился с Рамою и Кришною. Была весьма шумная битва, дивная, поднимающая волоски, Кришны и Шанкары, о царь, и Прадьюмны с Гухою; у Кумбханды и Купакарны — битва с Балою, у Самбы — с сыном Баны, у Сатьяки — с Баною. Брахма и прочие владыки богов, молчальники, сиддхи, чараны, гандхарвы, апсары, якши прибыли на летучих колесницах смотреть. Спутников Шанкары — бхутов, праматхов, гухьяков, дакини, ятудхан, веталов и винаяков, претов, матерей, пишачей, кушмандов, брахма-ракшасов — Шаури разогнал остроконечными стрелами, слетевшими с лука Шарнги. Носитель Пинаки применял против носителя Шарнги разного рода оружия; встречными оружиями гасил [их] Шарнгарукий, неизумлённый: на брахма-астру — брахма-астру, на ветряное — горное, на огненное — дождевое, а на пашупату — своё. Обморочив же Гиришу оружием зевоты, [и тот] зевал; войско Баны Шаури побил мечом, палицею и стрелами».
4fcd619f5aa0 · published Aug 15, 2026, 11:00:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Чатварах варшиках масах вьятиюх — «прошли четыре месяца дождей». Пропажу заметили не сразу: искали четыре месяца. Срок назван обычным — сезон дождей.
Нарадат тат упакарнья — «услышав о том от Нарады». Весть приносит тот же, кто в других главах приводит врагов. Нарада здесь работает вестником, а не подстрекателем.
Бана-артхе бхагаван рудрах — «ради Баны Владыка Рудра». Сказано без обиняков: бог вышел на бой за своего преданного. Причина названа прежде описания битвы.
Драштум аганман — «прибыли смотреть». Небожители слетаются зрителями, а не участниками. Битва двух богов идёт при полном собрании.
Прати-астраих шамаям аса — «встречными оружиями гасил». Поединок ведётся по правилу соответствий: на ветер — гора, на огонь — дождь. Ни одно оружие не отражено силою.
Джримбхана-астрена джримбхитам — «оружием зевоты, [и тот] зевал». Шива выведен из боя зевотою, а не раною. Способ выбран такой, что не унижает.