Śrīmad-Bhāgavatam
The Sandal and the Head10.68.13-29
4778 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.68.13-29
Devanāgarī

तच् छ्रुत्वा नारदोक्तेन राजन् सञ्जात-मन्यवः
कुरून् प्रत्य् उद्यमं चक्रुर् उग्रसेन-प्रचोदिताः
सान्त्वयित्वा तु तान् रामः सन्नद्धान् वृष्णि-पुङ्गवान्
नैच्छत् कुरूणां वृष्णीनां कलिं कलि-मलापहः
जगाम हास्तिन-पुरं रथेनादित्य-वर्चसा
ब्राह्मणैः कुल-वृद्धैश् च वृतश् चन्द्र इव ग्रहैः
गत्वा गजाह्वयं रामो बाह्योपवनम् आस्थितः
उद्धवं प्रेषयाम् आस धृतराष्ट्रं बुभुत्सया
सो ऽभिवन्द्याम्बिका-पुत्रं भीष्मं द्रोणं च बाह्लिकम्
दुर्योधनं च विधि-वद् रामम् आगतं अब्रवीत्
ते ऽति-प्रीतास् तम् आकर्ण्य प्राप्तं रामं सुहृत्-तमम्
तम् अर्चयित्वाभिययुः सर्वे मङ्गल-पाणयः
तं सङ्गम्य यथा-न्यायं गाम् अर्घ्यं च न्यवेदयन्
तेषां ये तत्-प्रभाव-ज्ञाः प्रणेमुः शिरसा बलम्
बन्धून् कुशलिनः श्रुत्वा पृष्ट्वा शिवम् अनामयम्
परस्परम् अथो रामो बभाषे ऽविक्लवं वचः
उग्रसेनः क्षितेशेशो यद् व आज्ञापयत् प्रभुः
तद् अव्यग्र-धियः श्रुत्वा कुरुध्वम् अविलम्बितम्
यद् यूयं बहवस् त्व् एकं जित्वाधर्मेण धार्मिकम्
अबध्नीताथ तन् मृष्ये बन्धूनाम् ऐक्य-काम्यया
वीर्य-शौर्य-बलोन्नद्धम् आत्म-शक्ति-समं वचः
कुरवो बलदेवस्य निशम्योचुः प्रकोपिताः
अहो महच् चित्रम् इदं काल-गत्या दुरत्यया
आरुरुक्षत्य् उपानद् वै शिरो मुकुट-सेवितम्
एते यौनेन सम्बद्धाः सह-शय्यासनाशनाः
वृष्णयस् तुल्यतां नीता अस्मद्-दत्त-नृपासनाः
चामर-व्यजने शङ्खम् आतपत्रं च पाण्डुरम्
किरीटम् आसनं शय्यां भुञ्जते ऽस्मद्-उपेक्षया
अलं यदूनां नरदेव-लाञ्छनैर् दातुः प्रतीपैः फणिनाम् इवामृतम्
ये ऽस्मत्-प्रसादोपचिता हि यादवा आज्ञापयन्त्य् अद्य गत-त्रपा बत
कथम् इन्द्रो ऽपि कुरुभिर् भीष्म-द्रोणार्जुनादिभिः
अदत्तम् अवरुन्धीत सिंह-ग्रस्तम् इवोरणः
जन्म-बन्धु-श्रीयोन्नद्ध- मदास् ते भरतर्षभ
आश्राव्य रामं दुर्वाच्यम् असभ्याः पुरम् आविशन्

Transliteration (IAST)

tac chrutvā nāradoktena rājan sañjāta-manyavaḥ
kurūn praty udyamaṃ cakrur ugrasena-pracoditāḥ
sāntvayitvā tu tān rāmaḥ sannaddhān vṛṣṇi-puṅgavān
naicchat kurūṇāṃ vṛṣṇīnāṃ kaliṃ kali-malāpahaḥ
jagāma hāstina-puraṃ rathenāditya-varcasā
brāhmaṇaiḥ kula-vṛddhaiś ca vṛtaś candra iva grahaiḥ
gatvā gajāhvayaṃ rāmo bāhyopavanam āsthitaḥ
uddhavaṃ preṣayām āsa dhṛtarāṣṭraṃ bubhutsayā
so 'bhivandyāmbikā-putraṃ bhīṣmaṃ droṇaṃ ca bāhlikam
duryodhanaṃ ca vidhi-vad rāmam āgataṃ abravīt
te 'ti-prītās tam ākarṇya prāptaṃ rāmaṃ suhṛt-tamam
tam arcayitvābhiyayuḥ sarve maṅgala-pāṇayaḥ
taṃ saṅgamya yathā-nyāyaṃ gām arghyaṃ ca nyavedayan
teṣāṃ ye tat-prabhāva-jñāḥ praṇemuḥ śirasā balam
bandhūn kuśalinaḥ śrutvā pṛṣṭvā śivam anāmayam
parasparam atho rāmo babhāṣe 'viklavaṃ vacaḥ
ugrasenaḥ kṣiteśeśo yad va ājñāpayat prabhuḥ
tad avyagra-dhiyaḥ śrutvā kurudhvam avilambitam
yad yūyaṃ bahavas tv ekaṃ jitvādharmeṇa dhārmikam
abadhnītātha tan mṛṣye bandhūnām aikya-kāmyayā
vīrya-śaurya-balonnaddham ātma-śakti-samaṃ vacaḥ
kuravo baladevasya niśamyocuḥ prakopitāḥ
aho mahac citram idaṃ kāla-gatyā duratyayā
ārurukṣaty upānad vai śiro mukuṭa-sevitam
ete yaunena sambaddhāḥ saha-śayyāsanāśanāḥ
vṛṣṇayas tulyatāṃ nītā asmad-datta-nṛpāsanāḥ
cāmara-vyajane śaṅkham ātapatraṃ ca pāṇḍuram
kirīṭam āsanaṃ śayyāṃ bhuñjate 'smad-upekṣayā
alaṃ yadūnāṃ naradeva-lāñchanair dātuḥ pratīpaiḥ phaṇinām ivāmṛtam
ye 'smat-prasādopacitā hi yādavā ājñāpayanty adya gata-trapā bata
katham indro 'pi kurubhir bhīṣma-droṇārjunādibhiḥ
adattam avarundhīta siṃha-grastam ivoraṇaḥ
janma-bandhu-śrīyonnaddha- madās te bharatarṣabha
āśrāvya rāmaṃ durvācyam asabhyāḥ puram āviśan

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तत् श्रुत्वा नारद-उक्तेन राजन् सञ्जात-मन्यवःtat śrutvā nārada-uktena rājan sañjāta-manyavaḥуслышав то из сказанного Нарадою, о царь, разгневавшиеся,; то услышав Нарадойсказанным, о царь, возникшегневные
कुरून् प्रति उद्यमम् चक्रुः उग्रसेन-प्रचोदिताःkurūn prati udyamam cakruḥ ugrasena-pracoditāḥони изготовились против Куру, побуждаемые Уграсеною; Куру против изготовление сделали Уграсеноюпобуждаемые
सान्त्वयित्वा तु तान् रामः सन्नद्धान् वृष्णि-पुङ्गवान्sāntvayitvā tu tān rāmaḥ sannaddhān vṛṣṇi-puṅgavānно, успокоив тех вооружившихся быков среди Вришни, Рама; успокоив же тех Рама вооружившихся Вришни быков
न ऐच्छत् कुरूणाम् वृष्णीनाम् कलिम् कलि-मल-अपहःna aicchat kurūṇām vṛṣṇīnām kalim kali-mala-apahaḥне пожелал распри Куру и Вришни — уносящий скверну Кали; не пожелал Куру Вришни распри Калискверноуносящий
जगाम हास्तिन-पुरम् रथेन आदित्य-वर्चसाjagāma hāstina-puram rathena āditya-varcasāон отправился в Хастинапур на колеснице, сияющей как солнце,; отправился Хастинапур колесницею солнцесияющею
ब्राह्मणैः कुल-वृद्धैः च वृतः चन्द्रः इव ग्रहैःbrāhmaṇaiḥ kula-vṛddhaiḥ ca vṛtaḥ candraḥ iva grahaiḥокружённый брахманами и старейшинами рода — как месяц светилами; брахманами родастаршими же окружённый месяц словно светилами
गत्वा गज-आह्वयम् रामः बाह्य-उपवनम् आस्थितःgatvā gaja-āhvayam rāmaḥ bāhya-upavanam āsthitaḥпридя в Гаджахваю, Рама расположился во внешней роще; придя Гаджахваю Рама внешней роще расположился
उद्धवम् प्रेषयाम् आस धृतराष्ट्रम् बुभुत्सयाuddhavam preṣayām āsa dhṛtarāṣṭram bubhutsayāи послал Уддхаву к Дхритараштре — с желанием узнать [их настроение]; Уддхаву послал Дхритараштру узнатьжеланием
सः अभिवन्द्य अम्बिका-पुत्रम् भीष्मम् द्रोणम् च बाह्लिकम्saḥ abhivandya ambikā-putram bhīṣmam droṇam ca bāhlikamон, почтив сына Амбики, Бхишму, Дрону и Бахлику,; он почтив Амбики сына Бхишму Дрону же Бахлику
दुर्योधनम् च विधि-वत् रामम् आगतम् अब्रवीत्duryodhanam ca vidhi-vat rāmam āgatam abravītи Дурьодхану по правилу, возвестил о прибытии Рамы; Дурьодхану же по правилу Раму прибывшего возвестил
ते अति-प्रीताः तम् आकर्ण्य प्राप्तम् रामम् सुहृत्-तमम्te ati-prītāḥ tam ākarṇya prāptam rāmam suhṛt-tamamони, весьма обрадованные, услышав, что прибыл Рама, лучший из друзей,; они весьмаобрадованные то услышав прибывшего Раму лучшегодруга
तम् अर्चयित्वा अभिययुः सर्वे मङ्गल-पाणयःtam arcayitvā abhiyayuḥ sarve maṅgala-pāṇayaḥпочтив его, все вышли навстречу, с благими [дарами] в руках; его почтив вышли навстречу все благорукие
तम् सङ्गम्य यथा-न्यायम् गाम् अर्घ्यम् च न्यवेदयन्tam saṅgamya yathā-nyāyam gām arghyam ca nyavedayanсойдясь с ним по правилу, они поднесли корову и аргхью;; его встретив по правилу корову аргхью же поднесли
तेषाम् ये तत्-प्रभाव-ज्ञाः प्रणेमुः शिरसा बलम्teṣām ye tat-prabhāva-jñāḥ praṇemuḥ śirasā balamте из них, кто знал его мощь, поклонились Бале головою; их которые егомощьзнающие поклонились головою Бале
बन्धून् कुशलिनः श्रुत्वा पृष्ट्वा शिवम् अन्-आमयम्bandhūn kuśalinaḥ śrutvā pṛṣṭvā śivam an-āmayamуслышав, что родичи благополучны, спросив о благе и здравии; родичей благополучных услышав спросив благо здравие
परस्परम् अथो रामः बभाषे अ-विक्लवम् वचःparasparam atho rāmaḥ babhāṣe a-viklavam vacaḥдруг у друга, затем Рама изрёк несмущённое слово:; друг друга затем Рама изрёк несмущённое слово
उग्रसेनः क्षित-ईश-ईशः यत् वः आज्ञापयत् प्रभुःugrasenaḥ kṣita-īśa-īśaḥ yat vaḥ ājñāpayat prabhuḥ«что Уграсена, владыка владык земли, вам повелел — господь,; Уграсена земливладыквладыка что вам повелел господь
तत् अ-व्यग्र-धियः श्रुत्वा कुरुध्वम् अ-विलम्बितम्tat a-vyagra-dhiyaḥ śrutvā kurudhvam a-vilambitamто, невозмутимым разумением выслушав, исполните безотлагательно:; то невозмутиморазумные выслушав исполните безотлагательно
यत् यूयम् बहवः तु एकम् जित्वा अ-धर्मेण धार्मिकम्yat yūyam bahavaḥ tu ekam jitvā a-dharmeṇa dhārmikam«то, что вы, многие, одного, победив не по дхарме, — праведного, —; что вы многие же одного победив недхармою праведного
अबध्नीत अथ तत् मृष्ये बन्धूनाम् ऐक्य-काम्ययाabadhnīta atha tat mṛṣye bandhūnām aikya-kāmyayāсвязали, — то я сношу, желая единства родичей»; связали, то сношу родичей единстважеланием
वीर्य-शौर्य-बल-उन्नद्धम् आत्म-शक्ति-समम् वचःvīrya-śaurya-bala-unnaddham ātma-śakti-samam vacaḥслово, вздыблённое доблестью, отвагою и силою, равное его мощи,; доблесть-отвага-силовздыблённое своеймощиравное слово
कुरवः बलदेवस्य निशम्य ऊचुः प्रकोपिताःkuravaḥ baladevasya niśamya ūcuḥ prakopitāḥБаладевы услышав, Куру сказали, разгневанные:; Куру Баладевы услышав сказали разгневанные
अहो महत् चित्रम् इदम् काल-गत्या दुरत्ययाaho mahat citram idam kāla-gatyā duratyayā«о, велико это диво — от непреодолимого хода Времени:; о великое диво это Времени ходом непреодолимым
आरुरुक्षति उपानत् वै शिरः मुकुट-सेवितम्ārurukṣati upānat vai śiraḥ mukuṭa-sevitamсандалия желает взойти на голову, увенчанную короною!; желает взойти сандалия ведь голову короноюслужимую
एते यौनेन सम्बद्धाः सह-शय्या-आसन-अशनाःete yaunena sambaddhāḥ saha-śayyā-āsana-aśanāḥ«эти, связанные с нами брачным родством, с общим ложем, сиденьем и трапезою,; эти брачным связанные общеложеседеньеедные
वृष्णयः तुल्यताम् नीताः अस्मत्-दत्त-नृप-आसनाःvṛṣṇayaḥ tulyatām nītāḥ asmat-datta-nṛpa-āsanāḥВришни, приведённые к равенству, чьи царские сиденья нами даны;; Вришни к равенству приведённые намиданноцарскосиденные
चामर-व्यजने शङ्खम् आतपत्रम् च पाण्डुरम्cāmara-vyajane śaṅkham ātapatram ca pāṇḍuram«опахала-чамары, раковину, белый зонт,; чамараопахала раковину зонт же белый
किरीटम् आसनम् शय्याम् भुञ्जते अस्मत्-उपेक्षयाkirīṭam āsanam śayyām bhuñjate asmat-upekṣayāвенец, сиденье, ложе они вкушают по нашему попущению; венец сиденье ложе вкушают нашимпопущением
अलम् यदूनाम् नर-देव-लाञ्छनैः दातुः प्रतीपैः फणिनाम् इव अमृतम्alam yadūnām nara-deva-lāñchanaiḥ dātuḥ pratīpaiḥ phaṇinām iva amṛtam«довольно у Яду царских знаков — обратившихся против дателя, как нектар у змей;; довольно Яду царскознаками дателя противных змей словно нектар
ये अस्मत्-प्रसाद-उपचिताः हि यादवाः आज्ञापयन्ति अद्य गत-त्रपाः बतye asmat-prasāda-upacitāḥ hi yādavāḥ ājñāpayanti adya gata-trapāḥ bataведь Ядавы, взращённые нашею милостью, ныне повелевают, потерявшие стыд, увы!; которые нашеймилостьювзращённые ведь Ядавы повелевают ныне утратившиестыд увы
कथम् इन्द्रः अपि कुरुभिः भीष्म-द्रोण-अर्जुन-आदिभिःkatham indraḥ api kurubhiḥ bhīṣma-droṇa-arjuna-ādibhiḥ«как же и Индра — при Куру, при Бхишме, Дроне, Арджуне и прочих —; как Индра также Куру Бхишма-Дрона-Арджуна-прочими
अ-दत्तम् अवरुन्धीत सिंह-ग्रस्तम् इव उरणःa-dattam avarundhīta siṃha-grastam iva uraṇaḥмог бы удержать неданное — как ягнёнок [добычу], схваченную львом?»; неданное удержал бы львомсхваченное словно ягнёнок
जन्म-बन्धु-श्रिया उन्नद्ध-मदाः ते भरत-ऋषभjanma-bandhu-śriyā unnaddha-madāḥ te bharata-ṛṣabhaвздыблённые хмелем рождения, родства и богатства, они, о бык среди Бхаратов,; рождениеродствобогатствомвздыблённохмельные они, Бхаратов бык
आश्राव्य रामम् दुर्-वाच्यम् अ-सभ्याः पुरम् आविशन्āśrāvya rāmam dur-vācyam a-sabhyāḥ puram āviśanдав Раме услышать дурные слова, невежи, вошли в город; дав услышать Раме дурноесказанное несобранные город вошли
Translation

«Услышав то из сказанного Нарадою, о царь, разгневавшиеся, они изготовились против Куру, побуждаемые Уграсеною; но, успокоив тех вооружившихся быков среди Вришни, Рама не пожелал распри Куру и Вришни — уносящий скверну Кали. Он отправился в Хастинапур на колеснице, сияющей как солнце, окружённый брахманами и старейшинами рода — как месяц светилами. Придя в Гаджахваю, Рама расположился во внешней роще и послал Уддхаву к Дхритараштре — с желанием узнать [их настроение]. Он, почтив сына Амбики, Бхишму, Дрону и Бахлику, и Дурьодхану по правилу, возвестил о прибытии Рамы. Они, весьма обрадованные, услышав, что прибыл Рама, лучший из друзей, почтив его, все вышли навстречу, с благими [дарами] в руках; сойдясь с ним по правилу, они поднесли корову и аргхью; те из них, кто знал его мощь, поклонились Бале головою. Услышав, что родичи благополучны, спросив о благе и здравии друг у друга, затем Рама изрёк несмущённое слово: „Что Уграсена, владыка владык земли, вам повелел — господь, то, невозмутимым разумением выслушав, исполните безотлагательно: то, что вы, многие, одного, победив не по дхарме, — праведного, — связали, — то я сношу, желая единства родичей“. Слово, вздыблённое доблестью, отвагою и силою, равное его мощи, Баладевы услышав, Куру сказали, разгневанные: „О, велико это диво — от непреодолимого хода Времени: сандалия желает взойти на голову, увенчанную короною! Эти, связанные с нами брачным родством, с общим ложем, сиденьем и трапезою, Вришни, приведённые к равенству, чьи царские сиденья нами даны; опахала-чамары, раковину, белый зонт, венец, сиденье, ложе они вкушают по нашему попущению. Довольно у Яду царских знаков — обратившихся против дателя, как нектар у змей; ведь Ядавы, взращённые нашею милостью, ныне повелевают, потерявшие стыд, увы! Как же и Индра — при Куру, при Бхишме, Дроне, Арджуне и прочих — мог бы удержать неданное — как ягнёнок [добычу], схваченную львом?“ Вздыблённые хмелем рождения, родства и богатства, они, о бык среди Бхаратов, дав Раме услышать дурные слова, невежи, вошли в город».

Version

6aa07944af45 · published Aug 15, 2026, 11:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with