Śrīmad-Bhāgavatam
Torn Along the Seam10.72.15-27
4794 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.72.15-27
Devanāgarī

श्रुत्वाजितं जरासन्धं नृपतेर् ध्यायतो हरिः
आहोपायं तम् एवाद्य उद्धवो यम् उवाच ह
भीमसेनो ऽर्जुनः कृष्णो ब्रह्म-लिन्ग-धरास् त्रयः
जग्मुर् गिरिव्रजं तात बृहद्रथ-सुतो यतः
ते गत्वातिथ्य-वेलायां गृहेषु गृह-मेधिनम्
ब्रह्मण्यं समयाचेरन् राजन्या ब्रह्म-लिङ्गिनः
राजन् विद्ध्य् अतिथीन् प्राप्तान् अर्थिनो दूरम् आगतान्
तन् नः प्रयच्छ भद्रं ते यद् वयं कामयामहे
किं दुर्मर्षं तितिक्षूणां किम् अकार्यम् असाधुभिः
किं न देयं वदान्यानां कः परः सम-दर्शिनाम्
यो ऽनित्येन शरीरेण सतां गेयं यशो ध्रुवम्
नाचिनोति स्वयं कल्पः स वाच्यः शोच्य एव सः
हरिश्चन्द्रो रन्तिदेव उञ्छवृत्तिः शिबिर् बलिः
व्याधः कपोतो बहवो ह्य् अध्रुवेण ध्रुवं गताः
स्वरैर् आकृतिभिस् तांस् तु प्रकोष्ठैर् ज्या-हतैर् अपि
राजन्य-बन्धून् विज्ञाय दृष्ट-पूर्वान् अचिन्तयत्
राजन्य-बन्धवो ह्य् एते ब्रह्म-लिङ्गानि बिभ्रति
ददानि भिक्षितं तेभ्य आत्मानम् अपि दुस्त्यजम्
बलेर् नु श्रूयते कीर्तिर् वितता दिक्ष्व् अकल्मषा
ऐश्वर्याद् भ्रंशितस्यापि विप्र-व्याजेन विष्णुना
श्रियं जिहीर्षतेन्द्रस्य विष्णवे द्विज-रूपिणे
जानन्न् अपि महीम् प्रादाद् वार्यमाणो ऽपि दैत्य-राट्
जीवता ब्राह्मणार्थाय को न्व् अर्थः क्षत्र-बन्धुना
देहेन पतमानेन नेहता विपुलं यशः
इत्य् उदार-मतिः प्राह कृष्णार्जुन-वृकोदरान्
हे विप्रा व्रियतां कामो ददाम्य् आत्म-शिरो ऽपि वः

Transliteration (IAST)

śrutvājitaṃ jarāsandhaṃ nṛpater dhyāyato hariḥ
āhopāyaṃ tam evādya uddhavo yam uvāca ha
bhīmaseno 'rjunaḥ kṛṣṇo brahma-linga-dharās trayaḥ
jagmur girivrajaṃ tāta bṛhadratha-suto yataḥ
te gatvātithya-velāyāṃ gṛheṣu gṛha-medhinam
brahmaṇyaṃ samayāceran rājanyā brahma-liṅginaḥ
rājan viddhy atithīn prāptān arthino dūram āgatān
tan naḥ prayaccha bhadraṃ te yad vayaṃ kāmayāmahe
kiṃ durmarṣaṃ titikṣūṇāṃ kim akāryam asādhubhiḥ
kiṃ na deyaṃ vadānyānāṃ kaḥ paraḥ sama-darśinām
yo 'nityena śarīreṇa satāṃ geyaṃ yaśo dhruvam
nācinoti svayaṃ kalpaḥ sa vācyaḥ śocya eva saḥ
hariścandro rantideva uñchavṛttiḥ śibir baliḥ
vyādhaḥ kapoto bahavo hy adhruveṇa dhruvaṃ gatāḥ
svarair ākṛtibhis tāṃs tu prakoṣṭhair jyā-hatair api
rājanya-bandhūn vijñāya dṛṣṭa-pūrvān acintayat
rājanya-bandhavo hy ete brahma-liṅgāni bibhrati
dadāni bhikṣitaṃ tebhya ātmānam api dustyajam
baler nu śrūyate kīrtir vitatā dikṣv akalmaṣā
aiśvaryād bhraṃśitasyāpi vipra-vyājena viṣṇunā
śriyaṃ jihīrṣatendrasya viṣṇave dvija-rūpiṇe
jānann api mahīm prādād vāryamāṇo 'pi daitya-rāṭ
jīvatā brāhmaṇārthāya ko nv arthaḥ kṣatra-bandhunā
dehena patamānena nehatā vipulaṃ yaśaḥ
ity udāra-matiḥ prāha kṛṣṇārjuna-vṛkodarān
he viprā vriyatāṃ kāmo dadāmy ātma-śiro 'pi vaḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
श्रुत्वा अ-जितम् जरासन्धम् नृपतेः ध्यायतः हरिःśrutvā a-jitam jarāsandham nṛpateḥ dhyāyataḥ hariḥуслышав, что Джарасандха не побеждён, — у царя, погружённого в раздумье, Хари; услышав непобеждённого Джарасандху царя размышляющего Хари
आह उपायम् तम् एव आद्यः उद्धवः यम् उवाच हāha upāyam tam eva ādyaḥ uddhavaḥ yam uvāca haизрёк тот самый способ, изначальный, который поведал Уддхава; изрёк способ тот же изначальный который Уддхава сказал же
भीमसेनः अर्जुनः कृष्णः ब्रह्म-लिङ्ग-धराः त्रयःbhīmasenaḥ arjunaḥ kṛṣṇaḥ brahma-liṅga-dharāḥ trayaḥБхимасена, Арджуна, Кришна — трое, носящие брахманские признаки,; Бхимасена Арджуна Кришна брахманскопризнаконосящие трое
जग्मुः गिरिव्रजम् तात बृहद्रथ-सुतः यतःjagmuḥ girivrajam tāta bṛhadratha-sutaḥ yataḥпошли в Гириврадж, о милый, где сын Брихадратхи; пошли Гириврадж, милый, Брихадратхи сын где
ते गत्वा आतिथ्य-वेलायाम् गृहेषु गृह-मेधिनम्te gatvā ātithya-velāyām gṛheṣu gṛha-medhinamони, придя в час [приёма] гостей, в домах, домохозяина,; они придя гостейчас в домах домохозяина
ब्रह्मण्यम् समयाचेरन् राजन्याः ब्रह्म-लिङ्गिनःbrahmaṇyam samayāceran rājanyāḥ brahma-liṅginaḥчтущего брахманов, просили — кшатрии с брахманскими признаками:; брахманочтущего просили кшатрии брахманопризнаковые
राजन् विद्धि अतिथीन् प्राप्तान् अर्थिनः दूरम् आगतान्rājan viddhi atithīn prāptān arthinaḥ dūram āgatān«о царь, знай: пришли гости, просители, пришедшие издалека;; царь, знай гостей пришедших просителей далеко пришедших
तत् नः प्रयच्छ भद्रम् ते यत् वयम् कामयामहेtat naḥ prayaccha bhadram te yat vayam kāmayāmaheто нам даруй — благо тебе, — чего мы желаем; то нам даруй благо тебе что мы желаем
किम् दुर्-मर्षम् तितिक्षूणाम् किम् अ-कार्यम् अ-साधुभिःkim dur-marṣam titikṣūṇām kim a-kāryam a-sādhubhiḥ«что нестерпимо для терпеливых? чего не сделают недобрые?; что нестерпимое терпеливых что несделаемое недобрыми
किम् न देयम् वदान्यानाम् कः परः सम-दर्शिनाम्kim na deyam vadānyānām kaḥ paraḥ sama-darśināmчего не отдадут щедрые? кто чужой для равнозрящих?; что не даваемое щедрых кто чужой равнозрящих
यः अ-नित्येन शरीरेण सताम् गेयम् यशः ध्रुवम्yaḥ a-nityena śarīreṇa satām geyam yaśaḥ dhruvam«кто невечным телом [не] собирает прочную славу, воспеваемую праведными,; который невечным телом праведных воспеваемую славу прочную
न आचिनोति स्वयम् कल्पः सः वाच्यः शोच्यः एव सःna ācinoti svayam kalpaḥ saḥ vācyaḥ śocyaḥ eva saḥхотя сам способен, — тот порицаем, тот и жалок; не собирает сам способный он порицаемый жалкий же он
हरिश्चन्द्रः रन्तिदेवः उञ्छ-वृत्तिः शिबिः बलिःhariścandraḥ rantidevaḥ uñcha-vṛttiḥ śibiḥ baliḥ«Харишчандра, Рантидева, живший подбиранием [зёрен], Шиби, Бали,; Харишчандра Рантидева зёрнособиратель Шиби Бали
व्याधः कपोतः बहवः हि अ-ध्रुवेण ध्रुवम् गताःvyādhaḥ kapotaḥ bahavaḥ hi a-dhruveṇa dhruvam gatāḥохотник, голубь — многие ведь непрочным [телом] пришли к прочному»; охотник голубь многие ведь непрочным прочное достигшие
स्वरैः आकृतिभिः तान् तु प्रकोष्ठैः ज्या-हतैः अपिsvaraiḥ ākṛtibhiḥ tān tu prakoṣṭhaiḥ jyā-hataiḥ apiно по голосам, по сложению, а также по предплечьям, побитым тетивою,; голосами сложениями их же предплечьями тетивойпобитыми также
राजन्य-बन्धून् विज्ञाय दृष्ट-पूर्वान् अचिन्तयत्rājanya-bandhūn vijñāya dṛṣṭa-pūrvān acintayatраспознав [в них] родичей кшатриев, виденных прежде, он подумал:; кшатриевродичей распознав ранеевиденных подумал
राजन्य-बन्धवः हि एते ब्रह्म-लिङ्गानि बिभ्रतिrājanya-bandhavaḥ hi ete brahma-liṅgāni bibhrati«ведь эти — родичи кшатриев, носящие брахманские признаки;; кшатриевродичи ведь эти брахманопризнаки носят
ददानि भिक्षितम् तेभ्यः आत्मानम् अपि दुः-त्यजम्dadāni bhikṣitam tebhyaḥ ātmānam api duḥ-tyajamдам им испрошенное — хотя бы и себя, труднооставляемого; дам испрошенное им себя также труднооставляемого
बलेः नु श्रूयते कीर्तिः वितता दिक्षु अ-कल्मषाbaleḥ nu śrūyate kīrtiḥ vitatā dikṣu a-kalmaṣā«ведь слышится слава Бали, простёртая по сторонам света, безупречная,; Бали ведь слышится слава простёртая по сторонам безупречная
ऐश्वर्यात् भ्रंशितस्य अपि विप्र-व्याजेन विष्णुनाaiśvaryāt bhraṃśitasya api vipra-vyājena viṣṇunāхотя он и был низвергнут с владычества Вишну под личиною брахмана; с владычества низвергнутого также брахманаличиною Вишну
श्रियम् जिहीर्षता इन्द्रस्य विष्णवे द्विज-रूपिणेśriyam jihīrṣatā indrasya viṣṇave dvija-rūpiṇe«Вишну, желавшему отнять богатство для Индры, в облике дваждырождённого,; богатство отнятьжелавшему Индры Вишну дваждырождённообличному
जानन् अपि महीम् प्रादात् वार्यमाणः अपि दैत्य-राट्jānan api mahīm prādāt vāryamāṇaḥ api daitya-rāṭхотя и знал, царь дайтьев отдал землю — хотя его и удерживали; знающий также землю отдал удерживаемый также дайтьевцарь
जीवता ब्राह्मण-अर्थाय कः नु अर्थः क्षत्र-बन्धुनाjīvatā brāhmaṇa-arthāya kaḥ nu arthaḥ kṣatra-bandhunā«какая же польза от кшатрия, живущего [не] ради брахманов,; живущим брахманов ради какая же польза кшатриемродичем
देहेन पतमानेन न ईहता विपुलम् यशःdehena patamānena na īhatā vipulam yaśaḥтелом, [и так] падающим, не стремящимся к обширной славе?»; телом падающим не стремящимся обширную славу
इति उदार-मतिः प्राह कृष्ण-अर्जुन-वृक-उदरान्iti udāra-matiḥ prāha kṛṣṇa-arjuna-vṛka-udarānтак, великодушный, сказал он Кришне, Арджуне и Врикодаре:; так великодушный сказал Кришна-Арджуна-Врикодар
हे विप्राः व्रियताम् कामः ददामि आत्म-शिरः अपि वःhe viprāḥ vriyatām kāmaḥ dadāmi ātma-śiraḥ api vaḥ«о брахманы, да будет избрано желаемое; дам вам хотя бы и свою голову»; эй брахманы да будет избрано желание даю свою голову также вам
Translation

«Услышав, что Джарасандха не побеждён, — у царя, погружённого в раздумье, Хари изрёк тот самый способ, изначальный, который поведал Уддхава. Бхимасена, Арджуна, Кришна — трое, носящие брахманские признаки, пошли в Гириврадж, о милый, где сын Брихадратхи. Они, придя в час [приёма] гостей, в домах, домохозяина, чтущего брахманов, просили — кшатрии с брахманскими признаками: „О царь, знай: пришли гости, просители, пришедшие издалека; то нам даруй — благо тебе, — чего мы желаем. Что нестерпимо для терпеливых? Чего не сделают недобрые? Чего не отдадут щедрые? Кто чужой для равнозрящих? Кто невечным телом [не] собирает прочную славу, воспеваемую праведными, хотя сам способен, — тот порицаем, тот и жалок. Харишчандра, Рантидева, живший подбиранием [зёрен], Шиби, Бали, охотник, голубь — многие ведь непрочным [телом] пришли к прочному“. Но по голосам, по сложению, а также по предплечьям, побитым тетивою, распознав [в них] родичей кшатриев, виденных прежде, он подумал: „Ведь эти — родичи кшатриев, носящие брахманские признаки; дам им испрошенное — хотя бы и себя, труднооставляемого. Ведь слышится слава Бали, простёртая по сторонам света, безупречная, хотя он и был низвергнут с владычества Вишну под личиною брахмана: Вишну, желавшему отнять богатство для Индры, в облике дваждырождённого, хотя и знал, царь дайтьев отдал землю — хотя его и удерживали. Какая же польза от кшатрия, живущего [не] ради брахманов, телом, [и так] падающим, не стремящимся к обширной славе?“ Так, великодушный, сказал он Кришне, Арджуне и Врикодаре: „О брахманы, да будет избрано желаемое; дам вам хотя бы и свою голову“».

Version

953d8ecdf62d · published Aug 16, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with