śrī-rājovāca
अजात-शत्रोस् तम् दृष्ट्वा राजसूय-महोदयम्
सर्वे मुमुदिरे ब्रह्मन् नृ-देवा ये समागताः
दुर्योधनं वर्जयित्वा राजानः सर्षयः सुराः
इति श्रुतं नो भगवंस् तत्र कारणम् उच्यताम्
पितामहस्य ते यज्ञे राजसूये महात्मनः
बान्धवाः परिचर्यायां तस्यासन् प्रेम-बन्धनाः
भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्षः सुयोधनः
सहदेवस् तु पूजायां नकुलो द्रव्य-साधने
गुरु-शुश्रूषणे जिष्णुः कृष्णः पादावनेजने
परिवेषणे द्रुपद-जा कर्णो दाने महा-मनाः
युयुधानो विकर्णश् च हार्दिक्यो विदुरादयः
बाह्लीक-पुत्रा भूर्य्-आद्या ये च सन्तर्दनादयः
निरूपिता महा-यज्ञे नाना-कर्मसु ते तदा
प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञः प्रिय-चिकीर्षवः
ऋत्विक्-सदस्य-बहु-वित्सु सुहृत्तमेषु
स्व्-इष्टेषु सूनृत-समर्हण-दक्षिणाभिः
चैद्ये च सात्वत-पतेश् चरणं प्रविष्टे
चक्रुस् ततस् त्व् अवभृथ-स्नपनं द्यु-नद्याम्
मृदङ्ग-शङ्ख-पणव- धुन्धुर्य्-आनक-गोमुखाः
वादित्राणि विचित्राणि नेदुर् आवभृथोत्सवे
नार्तक्यो ननृतुर् हृष्टा गायका यूथशो जगुः
वीणा-वेणु-तलोन्नादस् तेषां स दिवम् अस्पृशत्
चित्र-ध्वज-पताकाग्रैर् इभेन्द्र-स्यन्दनार्वभिः
स्व्-अलङ्कृतैर् भटैर् भूपा निर्ययू रुक्म-मालिनः
यदु-सृञ्जय-काम्बोज- कुरु-केकय-कोशलाः
कम्पयन्तो भुवं सैन्यैर् ययमान-पुरः-सराः
सदस्यर्त्विग्-द्विज-श्रेष्ठा ब्रह्म-घोषेण भूयसा
देवर्षि-पितृ-गन्धर्वास् तुष्टुवुः पुष्प-वर्षिणः
ajāta-śatros tam dṛṣṭvā rājasūya-mahodayam
sarve mumudire brahman nṛ-devā ye samāgatāḥ
duryodhanaṃ varjayitvā rājānaḥ sarṣayaḥ surāḥ
iti śrutaṃ no bhagavaṃs tatra kāraṇam ucyatām
pitāmahasya te yajñe rājasūye mahātmanaḥ
bāndhavāḥ paricaryāyāṃ tasyāsan prema-bandhanāḥ
bhīmo mahānasādhyakṣo dhanādhyakṣaḥ suyodhanaḥ
sahadevas tu pūjāyāṃ nakulo dravya-sādhane
guru-śuśrūṣaṇe jiṣṇuḥ kṛṣṇaḥ pādāvanejane
pariveṣaṇe drupada-jā karṇo dāne mahā-manāḥ
yuyudhāno vikarṇaś ca hārdikyo vidurādayaḥ
bāhlīka-putrā bhūry-ādyā ye ca santardanādayaḥ
nirūpitā mahā-yajñe nānā-karmasu te tadā
pravartante sma rājendra rājñaḥ priya-cikīrṣavaḥ
ṛtvik-sadasya-bahu-vitsu suhṛttameṣu
sv-iṣṭeṣu sūnṛta-samarhaṇa-dakṣiṇābhiḥ
caidye ca sātvata-pateś caraṇaṃ praviṣṭe
cakrus tatas tv avabhṛtha-snapanaṃ dyu-nadyām
mṛdaṅga-śaṅkha-paṇava- dhundhury-ānaka-gomukhāḥ
vāditrāṇi vicitrāṇi nedur āvabhṛthotsave
nārtakyo nanṛtur hṛṣṭā gāyakā yūthaśo jaguḥ
vīṇā-veṇu-talonnādas teṣāṃ sa divam aspṛśat
citra-dhvaja-patākāgrair ibhendra-syandanārvabhiḥ
sv-alaṅkṛtair bhaṭair bhūpā niryayū rukma-mālinaḥ
yadu-sṛñjaya-kāmboja- kuru-kekaya-kośalāḥ
kampayanto bhuvaṃ sainyair yayamāna-puraḥ-sarāḥ
sadasyartvig-dvija-śreṣṭhā brahma-ghoṣeṇa bhūyasā
devarṣi-pitṛ-gandharvās tuṣṭuvuḥ puṣpa-varṣiṇaḥ
«Увидев то великое торжество раджасуи Аджаташатру, все возрадовались, о брахман, — цари, что собрались; „кроме Дурьодханы — цари, с провидцами, боги“, — так слышано нами, о владыка; тому причину да скажут. „На жертвоприношении твоего деда, великой самости, — раджасуе — родичи его были в услужении, связанные любовью: Бхима — надзирающий за поварнею, надзирающий за казною — Суйодхана, Сахадева же — в почитании [гостей], Накула — в добывании припасов, в услужении старшим — Джишну, Кришна — в омовении стоп, в раздаче пищи — дочь Друпады, Карна — в даянии, великодушный, Ююдхана и Викарна, Хардикья, Видура и прочие, сыны Бахлики — Бхури и прочие, — и те, что с Сантарданою во главе, назначенные на великом жертвоприношении к разным делам, они тогда действовали, о владыка царей, желая сделать царю приятное. Когда жрецы, сидящие в собрании, многознающие и лучшие из друзей были хорошо ублаготворены правдивыми [речами], почестями и дакшинами, и когда Чайдья вошёл в стопы владыки Сатватов, — они совершили затем омовение-авабхритху в небесной реке. Мриданги, раковины, панавы, дхундхури, барабаны и гомукхи — разнообразные орудия музыки — гремели на празднестве авабхритхи; плясуньи плясали, ликующие, певцы пели ватагами; гул их вин, флейт и тарелок коснулся неба. С пёстрыми стягами и полотнищами на верхушках, со слонами-владыками, колесницами и конями, с хорошо украшенными воинами, вышли хранители земли в золотых венках — Яду, Сринджаи, Камбоджи, Куру, Кекаи, Кошалы, сотрясая землю войсками, ведомые приносящим жертву; сидящие в собрании, жрецы, лучшие из дваждырождённых — с обильным гулом Веды, боги, провидцы, предки, гандхарвы славили, осыпая цветами“».
7fd32f599241 · published Aug 16, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Дхана-адхьякшах суйодханах — «надзирающий за казною — Суйодхана». Ему поручена казна — и с деньгами в руках он окажется беднее всех. Начало главы уже готовит конец.
Кришнах пада-аванеджане — «Кришна — в омовении стоп». Тот, кому в прошлой главе дали первое подношение, берёт себе низшую службу. Просить его не пришлось.
Карнах дане маха-манах — «Карна — в даянии, великодушный». Каждому дано дело по его свойству. Раздавать поставили того, кто известен щедростью.
Прия-чикиршавах — «желая сделать царю приятное». Побуждение всех работников названо одно на всех. Служба идёт не по приказу.
Чаидье... чаранам правиште — «когда Чайдья вошёл в стопы». Гибель хулителя поставлена в один ряд с ублаготворением жрецов: и то и другое — часть удавшегося обряда.
Авабхритха-снапанам дью-надьям — «омовение-авабхритха в небесной реке». Завершающее омовение совершают в Ганге. Обряд кончается там, где начинается общедоступное.