Śrīmad-Bhāgavatam
Slain with a Blade of Grass10.78.1-12
4814 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.78.1-12

śrī-śuka uvāca

Devanāgarī

शिशुपालस्य शाल्वस्य पौण्ड्रकस्यापि दुर्मतिः
पर-लोक-गतानां च कुर्वन् पारोक्ष्य-सौहृदम्
एकः पदातिः सङ्क्रुद्धो गदा-पाणिः प्रकम्पयन्
पद्भ्याम् इमां महा-राज महा-सत्त्वो व्यदृश्यत
तं तथायान्तम् आलोक्य गदाम् आदाय सत्वरः
अवप्लुत्य रथात् कृष्णः सिन्धुं वेलेव प्रत्यधात्
गदाम् उद्यम्य कारूषो मुकुन्दं प्राह दुर्मदः
दिष्ट्या दिष्ट्या भवान् अद्य मम दृष्टि-पथं गतः
त्वं मातुलेयो नः कृष्ण मित्र-ध्रुङ् मां जिघांससि
अतस् त्वां गदया मन्द हनिष्ये वज्र-कल्पया
तर्ह्य् आनृण्यम् उपैम्य् अज्ञ मित्राणां मित्र-वत्सलः
बन्धु-रूपम् अरिं हत्वा व्याधिं देह-चरं यथा
एवं रूक्षैस् तुदन् वाक्यैः कृष्णं तोत्रैर् इव द्विपम्
गदयाताडयन् मूर्ध्नि सिंह-वद् व्यनदच् च सः
गदयाभिहतो ऽप्य् आजौ न चचाल यदूद्वहः
कृष्णो ऽपि तम् अहन् गुर्व्या कौमोदक्या स्तनान्तरे
गदा-निर्भिन्न-हृदय उद्वमन् रुधिरं मुखात्
प्रसार्य केश-बाह्व्-अङ्घ्रीन् धरण्यां न्यपतद् व्यसुः
ततः सूक्ष्मतरं ज्योतिः कृष्णम् आविशद् अद्भुतम्
पश्यतां सर्व-भूतानां यथा चैद्य-वधे नृप
विदूरथस् तु तद्-भ्राता भ्रातृ-शोक-परिप्लुतः
आगच्छद् असि-चर्माभ्याम् उच्छ्वसंस् तज्-जिघांसया
तस्य चापततः कृष्णश् चक्रेण क्षुर-नेमिना
शिरो जहार राजेन्द्र स-किरीटं स-कुण्डलम्

Transliteration (IAST)

śiśupālasya śālvasya pauṇḍrakasyāpi durmatiḥ
para-loka-gatānāṃ ca kurvan pārokṣya-sauhṛdam
ekaḥ padātiḥ saṅkruddho gadā-pāṇiḥ prakampayan
padbhyām imāṃ mahā-rāja mahā-sattvo vyadṛśyata
taṃ tathāyāntam ālokya gadām ādāya satvaraḥ
avaplutya rathāt kṛṣṇaḥ sindhuṃ veleva pratyadhāt
gadām udyamya kārūṣo mukundaṃ prāha durmadaḥ
diṣṭyā diṣṭyā bhavān adya mama dṛṣṭi-pathaṃ gataḥ
tvaṃ mātuleyo naḥ kṛṣṇa mitra-dhruṅ māṃ jighāṃsasi
atas tvāṃ gadayā manda haniṣye vajra-kalpayā
tarhy ānṛṇyam upaimy ajña mitrāṇāṃ mitra-vatsalaḥ
bandhu-rūpam ariṃ hatvā vyādhiṃ deha-caraṃ yathā
evaṃ rūkṣais tudan vākyaiḥ kṛṣṇaṃ totrair iva dvipam
gadayātāḍayan mūrdhni siṃha-vad vyanadac ca saḥ
gadayābhihato 'py ājau na cacāla yadūdvahaḥ
kṛṣṇo 'pi tam ahan gurvyā kaumodakyā stanāntare
gadā-nirbhinna-hṛdaya udvaman rudhiraṃ mukhāt
prasārya keśa-bāhv-aṅghrīn dharaṇyāṃ nyapatad vyasuḥ
tataḥ sūkṣmataraṃ jyotiḥ kṛṣṇam āviśad adbhutam
paśyatāṃ sarva-bhūtānāṃ yathā caidya-vadhe nṛpa
vidūrathas tu tad-bhrātā bhrātṛ-śoka-pariplutaḥ
āgacchad asi-carmābhyām ucchvasaṃs taj-jighāṃsayā
tasya cāpatataḥ kṛṣṇaś cakreṇa kṣura-neminā
śiro jahāra rājendra sa-kirīṭaṃ sa-kuṇḍalam

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
शिशुपालस्य शाल्वस्य पौण्ड्रकस्य अपि दुर्-मतिःśiśupālasya śālvasya pauṇḍrakasya api dur-matiḥдурноумный, для Шишупалы, Шалвы и Паундраки,; Шишупалы Шалвы Паундраки также дурноумный
पर-लोक-गतानाम् च कुर्वन् पारोक्ष्य-सौहृदम्para-loka-gatānām ca kurvan pārokṣya-sauhṛdamушедших в иной мир, совершая заочную дружбу,; иномирушедших же делающий заочнуюдружбу
एकः पदातिः सङ्क्रुद्धः गदा-पाणिः प्रकम्पयन्ekaḥ padātiḥ saṅkruddhaḥ gadā-pāṇiḥ prakampayanодин, пеший, весьма разгневанный, с палицею в руке, сотрясая; один пеший весьмаразгневанный палицерукий сотрясающий
पद्भ्याम् इमाम् महा-राज महा-सत्त्वः व्यदृश्यतpadbhyām imām mahā-rāja mahā-sattvaḥ vyadṛśyataстопами эту [землю], о великий царь, великосильный, показался; стопами эту, великий царь, великосильный показался
तम् तथा आयान्तम् आलोक्य गदाम् आदाय स-त्वरःtam tathā āyāntam ālokya gadām ādāya sa-tvaraḥувидев его, так идущего, взяв палицу, поспешный,; его так идущего увидев палицу взяв поспешный
अवप्लुत्य रथात् कृष्णः सिन्धुम् वेला इव प्रत्यधात्avaplutya rathāt kṛṣṇaḥ sindhum velā iva pratyadhātспрыгнув с колесницы, Кришна преградил [его] — как берег море; спрыгнув с колесницы Кришна море берег словно преградил
गदाम् उद्यम्य कारूषः मुकुन्दम् प्राह दुर्-मदःgadām udyamya kārūṣaḥ mukundam prāha dur-madaḥподняв палицу, [царь] Каруши сказал Мукунде, дурно опьянённый:; палицу подняв Карушский Мукунде сказал дурноопьянённый
दिष्ट्या दिष्ट्या भवान् अद्य मम दृष्टि-पथम् गतःdiṣṭyā diṣṭyā bhavān adya mama dṛṣṭi-patham gataḥ«по счастью, по счастью ты ныне попал на путь моего взора!; по счастью по счастью ты ныне мой взорапуть попавший
त्वम् मातुलेयः नः कृष्ण मित्र-ध्रुक् माम् जिघांससिtvam mātuleyaḥ naḥ kṛṣṇa mitra-dhruk mām jighāṃsasi«ты — сын дяди по матери для нас, о Кришна, [но] губитель друзей; ты желаешь убить меня;; ты дядипоматерисын наш, Кришна, другогубитель меня убитьжелаешь
अतः त्वाम् गदया मन्द हनिष्ये वज्र-कल्पयाataḥ tvām gadayā manda haniṣye vajra-kalpayāпотому тебя палицею, подобною ваджре, я убью, тупой!; потому тебя палицею тупой убью ваджреподобною
तर्हि आनृण्यम् उपैमि अ-ज्ञ मित्राणाम् मित्र-वत्सलःtarhi ānṛṇyam upaimi a-jña mitrāṇām mitra-vatsalaḥ«тогда я приду к неоплатности перед друзьями, о неведающий, — нежный к друзьям, —; тогда неоплатность прихожу, неведающий, друзей другонежный
बन्धु-रूपम् अरिम् हत्वा व्याधिम् देह-चरम् यथाbandhu-rūpam arim hatvā vyādhim deha-caram yathāубив врага в облике родича — как недуг, ходящий в теле»; родичеобличного врага убив недуг в теле ходящий как
एवम् रूक्षैः तुदन् वाक्यैः कृष्णम् तोत्रैः इव द्विपम्evam rūkṣaiḥ tudan vākyaiḥ kṛṣṇam totraiḥ iva dvipamтак, коля Кришну грубыми речами — как слона стрекалами,; так грубыми колющий речами Кришну стрекалами словно слона
गदया अताडयत् मूर्ध्नि सिंह-वत् व्यनदत् च सःgadayā atāḍayat mūrdhni siṃha-vat vyanadat ca saḥон ударил палицею по голове и взревел, как лев; палицею ударил по голове львоподобно взревел же он
गदया अभिहतः अपि आजौ न चचाल यदु-उद्वहःgadayā abhihataḥ api ājau na cacāla yadu-udvahaḥхотя и поражённый палицею в битве, не пошатнулся вождь Яду;; палицею поражённый также в битве не пошатнулся Яду вождь
कृष्णः अपि तम् अहन् गुर्व्या कौमोदक्या स्तन-अन्तरेkṛṣṇaḥ api tam ahan gurvyā kaumodakyā stana-antareи Кришна ударил его тяжёлою Каумодаки меж сосцов; Кришна также его ударил тяжёлою Каумодаки сосцамимежду
गदा-निर्भिन्न-हृदयः उद्वमन् रुधिरम् मुखात्gadā-nirbhinna-hṛdayaḥ udvaman rudhiram mukhātс сердцем, пробитым палицею, извергая кровь изо рта,; палицейпробитосердечный извергающий кровь изо рта
प्रसार्य केश-बाहु-अङ्घ्रीन् धरण्याम् न्यपतत् वि-असुःprasārya keśa-bāhu-aṅghrīn dharaṇyām nyapatat vi-asuḥраскинув волосы, руки и стопы, он упал на землю бездыханный; раскинув волосы-руки-стопы на землю упал бездыханный
ततः सूक्ष्मतरम् ज्योतिः कृष्णम् आविशत् अद्भुतम्tataḥ sūkṣmataram jyotiḥ kṛṣṇam āviśat adbhutamзатем тончайший свет, дивный, вошёл в Кришну; затем тончайший свет Кришну вошёл дивный
पश्यताम् सर्व-भूतानाम् यथा चैद्य-वधे नृपpaśyatām sarva-bhūtānām yathā caidya-vadhe nṛpaна глазах у всех существ — как при убиении Чайдьи, о царь; смотрящих всех существ как Чайдьиубиении, о царь
विदूरथः तु तत्-भ्राता भ्रातृ-शोक-परिप्लुतःvidūrathaḥ tu tat-bhrātā bhrātṛ-śoka-pariplutaḥВидуратха же, его брат, залитый скорбью о брате,; Видуратха же его брат братаскорбьюзалитый
आगच्छत् असि-चर्माभ्याम् उच्छ्वसन् तत्-जिघांसयाāgacchat asi-carmābhyām ucchvasan tat-jighāṃsayāподошёл с мечом и щитом, тяжело дыша, с желанием убить его; подошёл мечомщитом тяжелодышащий егоубитьжеланием
तस्य च आपततः कृष्णः चक्रेण क्षुर-नेमिनाtasya ca āpatataḥ kṛṣṇaḥ cakreṇa kṣura-nemināи у него, нападающего, Кришна диском с бритвенным ободом; его же нападающего Кришна диском бритвообочным
शिरः जहार राज-इन्द्र स-किरीटम् स-कुण्डलम्śiraḥ jahāra rāja-indra sa-kirīṭam sa-kuṇḍalamснёс голову, о владыка царей, с венцом и с серьгами; голову снёс, царейвладыка, свенечную ссерёжную
Translation

«Дурноумный, для Шишупалы, Шалвы и Паундраки, ушедших в иной мир, совершая заочную дружбу, один, пеший, весьма разгневанный, с палицею в руке, сотрясая стопами эту [землю], о великий царь, великосильный, показался. Увидев его, так идущего, взяв палицу, поспешный, спрыгнув с колесницы, Кришна преградил [его] — как берег море. Подняв палицу, [царь] Каруши сказал Мукунде, дурно опьянённый: „По счастью, по счастью ты ныне попал на путь моего взора! Ты — сын дяди по матери для нас, о Кришна, [но] губитель друзей; ты желаешь убить меня; потому тебя палицею, подобною ваджре, я убью, тупой!“ „Тогда я приду к неоплатности перед друзьями, о неведающий, — нежный к друзьям, — убив врага в облике родича — как недуг, ходящий в теле“. Так, коля Кришну грубыми речами — как слона стрекалами, он ударил палицею по голове и взревел, как лев. Хотя и поражённый палицею в битве, не пошатнулся вождь Яду; и Кришна ударил его тяжёлою Каумодаки меж сосцов. С сердцем, пробитым палицею, извергая кровь изо рта, раскинув волосы, руки и стопы, он упал на землю бездыханный. Затем тончайший свет, дивный, вошёл в Кришну на глазах у всех существ — как при убиении Чайдьи, о царь. Видуратха же, его брат, залитый скорбью о брате, подошёл с мечом и щитом, тяжело дыша, с желанием убить его; и у него, нападающего, Кришна диском с бритвенным ободом снёс голову, о владыка царей, с венцом и с серьгами».

Version

2696a87471c5 · published Aug 16, 2026, 1:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with