Śrīmad-Bhāgavatam
The Snare Called Affection10.84.27-41
4837 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.84.27-41

śrī-śuka uvāca

Devanāgarī

इत्य् अनुज्ञाप्य दाशार्हं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरम्
राजर्षे स्वाश्रमान् गन्तुं मुनयो दधिरे मनः
तद् वीक्ष्य तान् उपव्रज्य वसुदेवो महा-यशाः
प्रणम्य चोपसङ्गृह्य बभाषेदं सु-यन्त्रितः
नमो वः सर्व-देवेभ्य ऋषयः श्रोतुम् अर्हथ
कर्मणा कर्म-निर्हारो यथा स्यान् नस् तद् उच्यताम्
नाति-चित्रम् इदं विप्रा वसुदेवो बुभुत्सया
कृष्णम् मत्वार्भकं यन् नः पृच्छति श्रेय आत्मनः
सन्निकर्षो ऽत्र मर्त्यानाम् अनादरण-कारणम्
गाङ्गं हित्वा यथान्याम्भस् तत्रत्यो याति शुद्धये
यस्यानुभूतिः कालेन लयोत्पत्त्य्-आदिनास्य वै
स्वतो ऽन्यस्माच् च गुणतो न कुतश्चन रिष्यति
तं क्लेश-कर्म-परिपाक-गुण-प्रवाहैर् अव्याहतानुभवम् ईश्वरम् अद्वितीयम्
प्राणादिभिः स्व-विभवैर् उपगूढम् अन्यो मन्येत सूर्यम् इव मेघ-हिमोपरागैः
अथोचुर् मुनयो राजन्न् आभाष्यानल्सदुन्दभिम्
सर्वेषां शृण्वतां राज्ञां तथैवाच्युत-रामयोः
कर्मणा कर्म-निर्हार एष साधु-निरूपितः
यच् छ्रद्धया यजेद् विष्णुं सर्व-यज्ञेश्वरं मखैः
चित्तस्योपशमो ऽयं वै कविभिः शास्त्र-चक्षुसा
दर्शितः सु-गमो योगो धर्मश् चात्म-मुद्-आवहः
अयं स्वस्त्य्-अयनः पन्था द्वि-जातेर् गृह-मेधिनः
यच् छ्रद्धयाप्त-वित्तेन शुक्लेनेज्येत पूरुषः
वित्तैषणां यज्ञ-दानैर् गृहैर् दार-सुतैषणाम्
आत्म-लोकैषणां देव कालेन विसृजेद् बुधः
ग्रामे त्यक्तैषणाः सर्वे ययुर् धीरास् तपो-वनम्
ऋणैस् त्रिभिर् द्विजो जातो देवर्षि-पितॄणां प्रभो
यज्ञाध्ययन-पुत्रैस् तान्य् अनिस्तीर्य त्यजन् पतेत्
त्वं त्व् अद्य मुक्तो द्वाभ्यां वै ऋषि-पित्रोर् महा-मते
यज्ञैर् देवर्णम् उन्मुच्य निरृणो ऽशरणो भव
वसुदेव भवान् नूनं भक्त्या परमया हरिम्
जगताम् ईश्वरं प्रार्चः स यद् वां पुत्रतां गतः

Transliteration (IAST)

ity anujñāpya dāśārhaṃ dhṛtarāṣṭraṃ yudhiṣṭhiram
rājarṣe svāśramān gantuṃ munayo dadhire manaḥ
tad vīkṣya tān upavrajya vasudevo mahā-yaśāḥ
praṇamya copasaṅgṛhya babhāṣedaṃ su-yantritaḥ
namo vaḥ sarva-devebhya ṛṣayaḥ śrotum arhatha
karmaṇā karma-nirhāro yathā syān nas tad ucyatām
nāti-citram idaṃ viprā vasudevo bubhutsayā
kṛṣṇam matvārbhakaṃ yan naḥ pṛcchati śreya ātmanaḥ
sannikarṣo 'tra martyānām anādaraṇa-kāraṇam
gāṅgaṃ hitvā yathānyāmbhas tatratyo yāti śuddhaye
yasyānubhūtiḥ kālena layotpatty-ādināsya vai
svato 'nyasmāc ca guṇato na kutaścana riṣyati
taṃ kleśa-karma-paripāka-guṇa-pravāhair avyāhatānubhavam īśvaram advitīyam
prāṇādibhiḥ sva-vibhavair upagūḍham anyo manyeta sūryam iva megha-himoparāgaiḥ
athocur munayo rājann ābhāṣyānalsadundabhim
sarveṣāṃ śṛṇvatāṃ rājñāṃ tathaivācyuta-rāmayoḥ
karmaṇā karma-nirhāra eṣa sādhu-nirūpitaḥ
yac chraddhayā yajed viṣṇuṃ sarva-yajñeśvaraṃ makhaiḥ
cittasyopaśamo 'yaṃ vai kavibhiḥ śāstra-cakṣusā
darśitaḥ su-gamo yogo dharmaś cātma-mud-āvahaḥ
ayaṃ svasty-ayanaḥ panthā dvi-jāter gṛha-medhinaḥ
yac chraddhayāpta-vittena śuklenejyeta pūruṣaḥ
vittaiṣaṇāṃ yajña-dānair gṛhair dāra-sutaiṣaṇām
ātma-lokaiṣaṇāṃ deva kālena visṛjed budhaḥ
grāme tyaktaiṣaṇāḥ sarve yayur dhīrās tapo-vanam
ṛṇais tribhir dvijo jāto devarṣi-pitṝṇāṃ prabho
yajñādhyayana-putrais tāny anistīrya tyajan patet
tvaṃ tv adya mukto dvābhyāṃ vai ṛṣi-pitror mahā-mate
yajñair devarṇam unmucya nirṛṇo 'śaraṇo bhava
vasudeva bhavān nūnaṃ bhaktyā paramayā harim
jagatām īśvaraṃ prārcaḥ sa yad vāṃ putratāṃ gataḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
इति अनुज्ञाप्य दाशार्हम् धृतराष्ट्रम् युधिष्ठिरम्iti anujñāpya dāśārham dhṛtarāṣṭram yudhiṣṭhiramтак испросив дозволения у Дашархи, Дхритараштры, Юдхиштхиры,; так испросив Дашарху Дхритараштру Юдхиштхиру
राज-ऋषे स्व-आश्रमान् गन्तुम् मुनयः दधिरे मनःrāja-ṛṣe sva-āśramān gantum munayaḥ dadhire manaḥо царь-провидец, молчальники положили ум идти в свои обители; царьпровидец, свои обители идти молчальники положили ум
तत् वीक्ष्य तान् उपव्रज्य वसुदेवः महा-यशाःtat vīkṣya tān upavrajya vasudevaḥ mahā-yaśāḥувидев то, подойдя к ним, Васудева, великославный,; то увидев их подойдя Васудева великославный
प्रणम्य च उपसङ्गृह्य बभाषे इदम् सु-यन्त्रितःpraṇamya ca upasaṅgṛhya babhāṣe idam su-yantritaḥпоклонившись и коснувшись [стоп], сказал это, весьма собранный:; поклонившись коснувшись сказал это весьмасобранный
नमः वः सर्व-देवेभ्यः ऋषयः श्रोतुम् अर्हथnamaḥ vaḥ sarva-devebhyaḥ ṛṣayaḥ śrotum arhatha«поклон вам, всем богам; о провидцы, изволите выслушать:; поклон вам всембогам провидцы выслушать изволите
कर्मणा कर्म-निर्हारः यथा स्यात् नः तत् उच्यताम्karmaṇā karma-nirhāraḥ yathā syāt naḥ tat ucyatāmкак деянием [бывает] изведение деяния — то нам да будет сказано»; деянием деянияизведение как да будет нам то да будет сказано
न अति-चित्रम् इदम् विप्राः वसुदेवः बुभुत्सयाna ati-citram idam viprāḥ vasudevaḥ bubhutsayā«не слишком дивно это, о брахманы: Васудева, из желания узнать,; не весьмадивно это, брахманы, Васудева узнатьжеланием
कृष्णम् मत्वा अर्भकम् यत् नः पृच्छति श्रेयः आत्मनःkṛṣṇam matvā arbhakam yat naḥ pṛcchati śreyaḥ ātmanaḥсочтя Кришну ребёнком, спрашивает у нас о благе для самости; Кришну сочтя ребёнком что нас спрашивает благо самости
सन्निकर्षः अत्र मर्त्यानाम् अन्-आदरण-कारणम्sannikarṣaḥ atra martyānām an-ādaraṇa-kāraṇam«близость здесь у смертных — причина непочтения:; близость здесь смертных непочтенияпричина
गाङ्गम् हित्वा यथा अन्य-अम्भः तत्रत्यः याति शुद्धयेgāṅgam hitvā yathā anya-ambhaḥ tatratyaḥ yāti śuddhayeкак живущий там, оставив воду Ганги, идёт к иной воде ради очищения»; Гангово оставив как иноводу тамошний идёт очищению
यस्य अनुभूतिः कालेन लय-उत्पत्ति-आदिना अस्य वैyasya anubhūtiḥ kālena laya-utpatti-ādinā asya vai«чьё восприятие ни Временем — растворением, возникновением и прочим этого [мира],; чьё восприятие Временем растворениевозникновение-прочим этого ведь
स्वतः अन्यस्मात् च गुणतः न कुतश्चन रिष्यतिsvataḥ anyasmāt ca guṇataḥ na kutaścana riṣyatiни от себя, ни от иного, ни от гун — ниоткуда не терпит ущерба;; от себя от иного же от гун не откуда-либо терпит ущерб
तम् क्लेश-कर्म-परिपाक-गुण-प्रवाहैः अ-व्याहत-अनुभवम् ईश्वरम् अ-द्वितीयम्tam kleśa-karma-paripāka-guṇa-pravāhaiḥ a-vyāhata-anubhavam īśvaram a-dvitīyam«его, чьё восприятие не пресечено потоками мучений, деяний, их созревания и гун, — господа, недвойственного,; его мучениедеяниесозреваниегунпотоками непресечённовосприятного господа недвойственного
प्राण-आदिभिः स्व-विभवैः उपगूढम् अन्यः मन्येत सूर्यम् इव मेघ-हिम-उपरागैःprāṇa-ādibhiḥ sva-vibhavaiḥ upagūḍham anyaḥ manyeta sūryam iva megha-hima-uparāgaiḥукрытого своими проявлениями — дыханиями и прочим, — иной сочтёт [иным] — как солнце из-за туч, инея и затмений»; дыханиепрочими своимипроявлениями укрытого иной счёл бы солнце словно тучаинейзатмениями
अथ ऊचुः मुनयः राजन् आभाष्य आनक-दुन्दुभिम्atha ūcuḥ munayaḥ rājan ābhāṣya ānaka-dundubhimзатем сказали молчальники, о царь, обратившись к Анакадундубхи,; затем сказали молчальники, о царь, обратившись Анакадундубхи
सर्वेषाम् शृण्वताम् राज्ञाम् तथा एव अच्युत-रामयोःsarveṣām śṛṇvatām rājñām tathā eva acyuta-rāmayoḥпри слушающих всех царях, а также Ачьюте и Раме:; всех слушающих царей так же Ачьюты-Рамы
कर्मणा कर्म-निर्हारः एषः साधु-निरूपितःkarmaṇā karma-nirhāraḥ eṣaḥ sādhu-nirūpitaḥ«деянием изведение деяния — это хорошо установлено:; деянием деянияизведение это хорошоустановленное
यत् श्रद्धया यजेत् विष्णुम् सर्व-यज्ञ-ईश्वरम् मखैःyat śraddhayā yajet viṣṇum sarva-yajña-īśvaram makhaiḥто, что с верою чтут Вишну, владыку всех жертв, жертвоприношениями; что верою чтил бы Вишну всехжертввладыку жертвами
चित्तस्य उपशमः अयम् वै कविभिः शास्त्र-चक्षुषाcittasya upaśamaḥ ayam vai kavibhiḥ śāstra-cakṣuṣā«это ведь и есть успокоение сознания, показанное вещими оком шастры —; сознания успокоение это ведь вещими шастраоком
दर्शितः सु-गमः योगः धर्मः च आत्म-मुद्-आवहःdarśitaḥ su-gamaḥ yogaḥ dharmaḥ ca ātma-mud-āvahaḥлегкопроходимая йога и дхарма, приносящая радость самости; показанная легкопроходимая йога дхарма же самостирадостьприносящая
अयम् स्वस्ति-अयनः पन्थाः द्वि-जातेः गृह-मेधिनःayam svasti-ayanaḥ panthāḥ dvi-jāteḥ gṛha-medhinaḥ«это — путь ко благу для дваждырождённого домохозяина:; это благоидущий путь дваждырождённого домохозяина
यत् श्रद्धया आप्त-वित्तेन शुक्लेन इज्येत पूरुषःyat śraddhayā āpta-vittena śuklena ijyeta pūruṣaḥчтобы с верою, добытым по правде, чистым [имуществом] чтили Пурушу; что верою правдодобытым чистым чтился бы Пуруша
वित्त-एषणाम् यज्ञ-दानैः गृहैः दार-सुत-एषणाम्vitta-eṣaṇām yajña-dānaiḥ gṛhaiḥ dāra-suta-eṣaṇām«искание богатства — жертвами и даяниями, искание жены и сына — домами,; богатстваискание жертводаяниями домами женасынаискание
आत्म-लोक-एषणाम् देव कालेन विसृजेत् बुधःātma-loka-eṣaṇām deva kālena visṛjet budhaḥискание своего мира — со временем да оставит мудрый, о бог;; своегомираискание, бог, временем да оставит мудрый
ग्रामे त्यक्त-एषणाः सर्वे ययुः धीराः तपः-वनम्grāme tyakta-eṣaṇāḥ sarve yayuḥ dhīrāḥ tapaḥ-vanamвсе стойкие, оставившие искания в селении, уходили в лес подвижничества; в селении оставленноисканные все ушли стойкие подвижничествалес
ऋणैः त्रिभिः द्विजः जातः देव-ऋषि-पितॄणाम् प्रभोṛṇaiḥ tribhiḥ dvijaḥ jātaḥ deva-ṛṣi-pitṝṇām prabho«дваждырождённый рождён с тремя долгами — богам, провидцам и предкам, о владыка;; долгами тремя дваждырождённый рождённый богов-провидцев-предков, владыка
यज्ञ-अध्ययन-पुत्रैः तानि अ-निस्तीर्य त्यजन् पतेत्yajña-adhyayana-putraiḥ tāni a-nistīrya tyajan patetжертвами, изучением и сыновьями [платятся] они; не переправившись через них, оставляющий [тело] падёт; жертвоизучениесыновьями те непереправившись оставляющий пал бы
त्वम् तु अद्य मुक्तः द्वाभ्याम् वै ऋषि-पित्रोः महा-मतेtvam tu adya muktaḥ dvābhyām vai ṛṣi-pitroḥ mahā-mate«ты же ныне свободен от двух — [долгов] провидцам и предкам, о великоразумный;; ты же ныне свободный двумя ведь провидцапредка, великоразумный
यज्ञैः देव-ऋणम् उन्मुच्य निरृणः अ-शरणः भवyajñaiḥ deva-ṛṇam unmucya nirṛṇaḥ a-śaraṇaḥ bhavaжертвами сбросив долг богам, стань бездолжным [и] безприбежищным; жертвами боговдолг сбросив бездолжный безприбежищный будь
वसुदेव भवान् नूनम् भक्त्या परमया हरिम्vasudeva bhavān nūnam bhaktyā paramayā harim«о Васудева, ты, воистину, высшею преданностью Хари,; Васудева ты воистину преданностью высшею Хари
जगताम् ईश्वरम् प्रार्चः सः यत् वाम् पुत्रताम् गतःjagatām īśvaram prārcaḥ saḥ yat vām putratām gataḥвладыку миров, прежде чтил — раз он пришёл к сыновству у вас двоих»; миров владыку прежде чтил он что вас двоих сыновство пришедший
Translation

«Так испросив дозволения у Дашархи, Дхритараштры, Юдхиштхиры, о царь-провидец, молчальники положили ум идти в свои обители. Увидев то, подойдя к ним, Васудева, великославный, поклонившись и коснувшись [стоп], сказал это, весьма собранный: „Поклон вам, всем богам; о провидцы, изволите выслушать: как деянием [бывает] изведение деяния — то нам да будет сказано“. „Не слишком дивно это, о брахманы: Васудева, из желания узнать, сочтя Кришну ребёнком, спрашивает у нас о благе для самости; близость здесь у смертных — причина непочтения: как живущий там, оставив воду Ганги, идёт к иной воде ради очищения. Чьё восприятие ни Временем — растворением, возникновением и прочим этого [мира], ни от себя, ни от иного, ни от гун — ниоткуда не терпит ущерба; его, чьё восприятие не пресечено потоками мучений, деяний, их созревания и гун, — господа, недвойственного, укрытого своими проявлениями — дыханиями и прочим, — иной сочтёт [иным] — как солнце из-за туч, инея и затмений“. Затем сказали молчальники, о царь, обратившись к Анакадундубхи, при слушающих всех царях, а также Ачьюте и Раме: „Деянием изведение деяния — это хорошо установлено: то, что с верою чтут Вишну, владыку всех жертв, жертвоприношениями; это ведь и есть успокоение сознания, показанное вещими оком шастры — легкопроходимая йога и дхарма, приносящая радость самости. Это — путь ко благу для дваждырождённого домохозяина: чтобы с верою, добытым по правде, чистым [имуществом] чтили Пурушу. Искание богатства — жертвами и даяниями, искание жены и сына — домами, искание своего мира — со временем да оставит мудрый, о бог; все стойкие, оставившие искания в селении, уходили в лес подвижничества. Дваждырождённый рождён с тремя долгами — богам, провидцам и предкам, о владыка; жертвами, изучением и сыновьями [платятся] они; не переправившись через них, оставляющий [тело] падёт. Ты же ныне свободен от двух — [долгов] провидцам и предкам, о великоразумный; жертвами сбросив долг богам, стань бездолжным [и] безприбежищным. О Васудева, ты, воистину, высшею преданностью Хари, владыку миров, прежде чтил — раз он пришёл к сыновству у вас двоих“».

Version

2e95da89b7e4 · published Aug 16, 2026, 2:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with