Śrīmad-Bhāgavatam
In Two Houses at Once10.86.13-26
4846 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.86.13-26

śrī-śuka uvāca

Devanāgarī

कृष्णस्यासीद् द्विज-श्रेष्ठः श्रुतदेव इति श्रुतः
कृष्णैक-भक्त्या पूर्णार्थः शान्तः कविर् अलम्पतः
स उवास विदेहेषु मिथिलायां गृहाश्रमी
अनीहयागताहार्य- निर्वर्तित-निज-क्रियः
यात्रा-मात्रं त्व् अहर् अहर् दैवाद् उपनमत्य् उत
नाधिकं तावता तुष्टः क्रिया चक्रे यथोचिताः
तथा तद्-राष्ट्र-पालो ऽङ्ग बहुलाश्व इति श्रुतः
मैथिलो निरहम्-मान उभाव् अप्य् अच्युत-प्रियौ
तयोः प्रसन्नो भगवान् दारुकेणाहृतं रथम्
आरुह्य साकं मुनिभिर् विदेहान् प्रययौ प्रभुः
नारदो वामदेवो ऽत्रिः कृष्णो रामो ऽसितो ऽरुणिः
अहं बृहस्पतिः कण्वो मैत्रेयश् च्यवनादयः
तत्र तत्र तम् आयान्तं पौरा जानपदा नृप
उपतस्थुः सार्घ्य-हस्ता ग्रहैः सूर्यम् इवोदितम्
आनर्त-धन्व-कुरु-जाङ्गल-कङ्क-मत्स्य-
पाञ्चाल-कुन्ति-मधु-केकय-कोशलार्णाः
अन्ये च तन्-मुख-सरोजम् उदार-हास-
स्निग्धेक्षणं नृप पपुर् दृशिभिर् न्र्-नार्यः
तेभ्यः स्व-वीक्षण-विनष्ट-तमिस्र-दृग्भ्यः
क्षेमं त्रि-लोक-गुरुर् अर्थ-दृशं च यच्छन्
शृण्वन् दिग्-अन्त-धवलं स्व-यशो ऽशुभ-घ्नं
गीतं सुरैर् नृभिर् अगाच् छनकैर् विदेहान्
ते ऽच्युतं प्राप्तम् आकर्ण्य पौरा जानपदा नृप
अभीयुर् मुदितास् तस्मै गृहीतार्हण-पाणयः
दृष्ट्वा त उत्तमः-श्लोकं प्रीत्य्-उत्फुलाननाशयाः
कैर् धृताञ्जलिभिर् नेमुः श्रुत-पूर्वांस् तथा मुनीन्
स्वानुग्रहाय सम्प्राप्तं मन्वानौ तं जगद्-गुरुम्
मैथिलः श्रुतदेवश् च पादयोः पेततुः प्रभोः
न्यमन्त्रयेतां दाशार्हम् आतिथ्येन सह द्विजैः
मैथिलः श्रुतदेवश् च युगपत् संहताञ्जली
भगवांस् तद् अभिप्रेत्य द्वयोः प्रिय-चिकीर्षया
उभयोर् आविशद् गेहम् उभाभ्यां तद्-अलक्षितः

Transliteration (IAST)

kṛṣṇasyāsīd dvija-śreṣṭhaḥ śrutadeva iti śrutaḥ
kṛṣṇaika-bhaktyā pūrṇārthaḥ śāntaḥ kavir alampataḥ
sa uvāsa videheṣu mithilāyāṃ gṛhāśramī
anīhayāgatāhārya- nirvartita-nija-kriyaḥ
yātrā-mātraṃ tv ahar ahar daivād upanamaty uta
nādhikaṃ tāvatā tuṣṭaḥ kriyā cakre yathocitāḥ
tathā tad-rāṣṭra-pālo 'ṅga bahulāśva iti śrutaḥ
maithilo niraham-māna ubhāv apy acyuta-priyau
tayoḥ prasanno bhagavān dārukeṇāhṛtaṃ ratham
āruhya sākaṃ munibhir videhān prayayau prabhuḥ
nārado vāmadevo 'triḥ kṛṣṇo rāmo 'sito 'ruṇiḥ
ahaṃ bṛhaspatiḥ kaṇvo maitreyaś cyavanādayaḥ
tatra tatra tam āyāntaṃ paurā jānapadā nṛpa
upatasthuḥ sārghya-hastā grahaiḥ sūryam ivoditam
ānarta-dhanva-kuru-jāṅgala-kaṅka-matsya-
pāñcāla-kunti-madhu-kekaya-kośalārṇāḥ
anye ca tan-mukha-sarojam udāra-hāsa-
snigdhekṣaṇaṃ nṛpa papur dṛśibhir nr-nāryaḥ
tebhyaḥ sva-vīkṣaṇa-vinaṣṭa-tamisra-dṛgbhyaḥ
kṣemaṃ tri-loka-gurur artha-dṛśaṃ ca yacchan
śṛṇvan dig-anta-dhavalaṃ sva-yaśo 'śubha-ghnaṃ
gītaṃ surair nṛbhir agāc chanakair videhān
te 'cyutaṃ prāptam ākarṇya paurā jānapadā nṛpa
abhīyur muditās tasmai gṛhītārhaṇa-pāṇayaḥ
dṛṣṭvā ta uttamaḥ-ślokaṃ prīty-utphulānanāśayāḥ
kair dhṛtāñjalibhir nemuḥ śruta-pūrvāṃs tathā munīn
svānugrahāya samprāptaṃ manvānau taṃ jagad-gurum
maithilaḥ śrutadevaś ca pādayoḥ petatuḥ prabhoḥ
nyamantrayetāṃ dāśārham ātithyena saha dvijaiḥ
maithilaḥ śrutadevaś ca yugapat saṃhatāñjalī
bhagavāṃs tad abhipretya dvayoḥ priya-cikīrṣayā
ubhayor āviśad geham ubhābhyāṃ tad-alakṣitaḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कृष्णस्य आसीत् द्विज-श्रेष्ठः श्रुतदेवः इति श्रुतःkṛṣṇasya āsīt dvija-śreṣṭhaḥ śrutadevaḥ iti śrutaḥ«у Кришны был лучший из дваждырождённых, известный как Шрутадева,; Кришны был дваждырождённыхлучший Шрутадева так известный
कृष्ण-एक-भक्त्या पूर्ण-अर्थः शान्तः कविः अलम्पटःkṛṣṇa-eka-bhaktyā pūrṇa-arthaḥ śāntaḥ kaviḥ alampaṭaḥединственною преданностью Кришне исполненный цели, умиротворённый, вещий, нежадный; Кришнеединственнопреданностью исполненноцельный умиротворённый вещий нежадный
सः उवास विदेहेषु मिथिलायाम् गृह-आश्रमीsaḥ uvāsa videheṣu mithilāyām gṛha-āśramī«он жил у Видехов, в Митхиле, домохозяин,; он жил Видехах Митхиле домохозяин
अनीहया आगत-आहार्य-निर्वर्तित-निज-क्रियःanīhayā āgata-āhārya-nirvartita-nija-kriyaḥбез усилия, [тем], что пришло, исполняя свои обряды; безусилием пришедшедоставаемым исполненносвоиобрядный
यात्रा-मात्रम् तु अहः अहः दैवात् उपनमति उतyātrā-mātram tu ahaḥ ahaḥ daivāt upanamati uta«лишь [на] прокорм день за днём по судьбе приходило,; прокормтолько же день день судьбою приходит также
न अधिकम् तावता तुष्टः क्रियाः चक्रे यथा-उचिताःna adhikam tāvatā tuṣṭaḥ kriyāḥ cakre yathā-ucitāḥне больше; тем довольный, он совершал обряды, как подобает; не больше тем довольный обряды совершал как подобает
तथा तत्-राष्ट्र-पालः अङ्ग बहुलाश्वः इति श्रुतःtathā tat-rāṣṭra-pālaḥ aṅga bahulāśvaḥ iti śrutaḥ«так же хранитель той страны, о [царь], известный как Бахулашва,; так же тойстраныхранитель, о, Бахулашва так известный
मैथिलः निर्-अहम्-मानः उभौ अपि अच्युत-प्रियौmaithilaḥ nir-aham-mānaḥ ubhau api acyuta-priyauМайтхила, лишённый самомнения; оба они были милы Ачьюте; Майтхила безсамомнительный оба также Ачьютемилые
तयोः प्रसन्नः भगवान् दारुकेण आहृतम् रथम्tayoḥ prasannaḥ bhagavān dārukeṇa āhṛtam ratham«довольный ими, Владыка, взойдя на колесницу, приведённую Дарукою,; ими довольный Владыка Дарукою приведённую колесницу
आरुह्य साकम् मुनिभिः विदेहान् प्रययौ प्रभुःāruhya sākam munibhiḥ videhān prayayau prabhuḥвместе с молчальниками, отправился к Видехам — владыка:; взойдя вместе молчальниками Видехам отправился владыка
नारदः वामदेवः अत्रिः कृष्णः रामः असितः अरुणिःnāradaḥ vāmadevaḥ atriḥ kṛṣṇaḥ rāmaḥ asitaḥ aruṇiḥ«Нарада, Вамадева, Атри, Кришна [Двайпаяна], Рама, Асита, Аруни,; Нарада Вамадева Атри Кришна Рама Асита Аруни
अहम् बृहस्पतिः कण्वः मैत्रेयः च्यवन-आदयःaham bṛhaspatiḥ kaṇvaḥ maitreyaḥ cyavana-ādayaḥя, Брихаспати, Канва, Майтрея, Чьявана и прочие; я Брихаспати Канва Майтрея Чьявана-начальные
तत्र तत्र तम् आयान्तम् पौराः जानपदाः नृपtatra tatra tam āyāntam paurāḥ jānapadāḥ nṛpa«тут и там его, идущего, горожане и сельские [люди], о царь,; тут там его идущего горожане сельские, о царь
उपतस्थुः स-अर्घ्य-हस्ताः ग्रहैः सूर्यम् इव उदितम्upatasthuḥ sa-arghya-hastāḥ grahaiḥ sūryam iva uditamвстречали с аргхьей в руках — как светила восходящее солнце; встречали саргхьярукие светилами солнце как восходящее
आनर्त-धन्व-कुरु-जाङ्गल-कङ्क-मत्स्य-पाञ्चाल-कुन्ति-मधु-केकय-कोशल-अर्णाःānarta-dhanva-kuru-jāṅgala-kaṅka-matsya-pāñcāla-kunti-madhu-kekaya-kośala-arṇāḥ«Анарты, [жители] пустынь, Куру, Джангалы, Канки, Матсьи, Панчалы, Кунти, Мадху, Кекаи, Кошалы, Арны; Анарта-пустыня-Куру-Джангала-Канка-Матсья-Панчала-Кунти-Мадху-Кекая-Кошала-Арны
अन्ये च तत्-मुख-सरोजम् उदार-हास-स्निग्ध-ईक्षणम् नृप पपुः दृशिभिः नृ-नार्यःanye ca tat-mukha-sarojam udāra-hāsa-snigdha-īkṣaṇam nṛpa papuḥ dṛśibhiḥ nṛ-nāryaḥи иные — лотос его лица со щедрою улыбкою и ласковым взглядом, о царь, пили очами — мужи и жёны; иные же еголицолотос щедроулыбколасковзглядный, о царь, пили очами мужижёны
तेभ्यः स्व-वीक्षण-विनष्ट-तमिस्र-दृग्भ्यः क्षेमम् त्रि-लोक-गुरुः अर्थ-दृशम् च यच्छन्tebhyaḥ sva-vīkṣaṇa-vinaṣṭa-tamisra-dṛgbhyaḥ kṣemam tri-loka-guruḥ artha-dṛśam ca yacchan«им, чьё зрение своим взглядом избавлено от тьмы, наставник трёх миров, даруя благополучие и видение цели,; им своимвзглядомпогубленнотьмозрячим благополучие трёхмировнаставник целивидение же дарующий
शृण्वन् दिक्-अन्त-धवलम् स्व-यशः अ-शुभ-घ्नम् गीतम् सुरैः नृभिः अगात् शनकैः विदेहान्śṛṇvan dik-anta-dhavalam sva-yaśaḥ a-śubha-ghnam gītam suraiḥ nṛbhiḥ agāt śanakaiḥ videhānслушая свою славу, белящую пределы сторон света, губящую неблагое, воспетую богами и людьми, медленно шёл к Видехам; слушающий сторонпределыбелящую своюславу неблагогубящую воспетую богами людьми шёл медленно Видехам
ते अच्युतम् प्राप्तम् आकर्ण्य पौराः जानपदाः नृपte acyutam prāptam ākarṇya paurāḥ jānapadāḥ nṛpa«услышав, что Ачьюта прибыл, горожане и сельские [люди], о царь,; они Ачьюту прибывшего услышав горожане сельские, о царь
अभीयुः मुदिताः तस्मै गृहीत-अर्हण-पाणयःabhīyuḥ muditāḥ tasmai gṛhīta-arhaṇa-pāṇayaḥрадостные, пошли к нему, с почестями в руках; пошли радостные к нему взятопочестирукие
दृष्ट्वा ते उत्तमः-श्लोकम् प्रीति-उत्फुल्ल-आनन-आशयाःdṛṣṭvā te uttamaḥ-ślokam prīti-utphulla-ānana-āśayāḥ«увидев Прославляемого, с лицами и сердцами, расцветшими от любви,; увидев они Прославляемого любовьюрасцветшеликосердечные
कैः धृत-अञ्जलिभिः नेमुः श्रुत-पूर्वान् तथा मुनीन्kaiḥ dhṛta-añjalibhiḥ nemuḥ śruta-pūrvān tathā munīnсо сложенными на голове ладонями, они поклонились [ему], а также молчальникам, о которых слышали прежде; головою сложенноладонными поклонились раньшеслышанным так молчальникам
स्व-अनुग्रहाय सम्प्राप्तम् मन्वानौ तम् जगत्-गुरुम्sva-anugrahāya samprāptam manvānau tam jagat-gurum«считая, что он прибыл ради их милования, — того наставника мира —; своегомилования ради прибывшего считающие того мира наставника
मैथिलः श्रुतदेवः च पादयोः पेततुः प्रभोःmaithilaḥ śrutadevaḥ ca pādayoḥ petatuḥ prabhoḥМайтхила и Шрутадева пали к стопам владыки; Майтхила Шрутадева же стопам пали владыки
न्यमन्त्रयेताम् दाशार्हम् आतिथ्येन सह द्विजैःnyamantrayetām dāśārham ātithyena saha dvijaiḥ«они пригласили Дашарху гостеприимством, вместе с дваждырождёнными,—; пригласили Дашарху гостеприимством вместе дваждырождёнными
मैथिलः श्रुतदेवः च युगपत् संहत-अञ्जलीmaithilaḥ śrutadevaḥ ca yugapat saṃhata-añjalīМайтхила и Шрутадева — разом, со сложенными ладонями; Майтхила Шрутадева же разом сложенноладонные
भगवान् तत् अभिप्रेत्य द्वयोः प्रिय-चिकीर्षयाbhagavān tat abhipretya dvayoḥ priya-cikīrṣayā«Владыка, распознав то, из желания сделать приятное обоим,; Владыка то распознав обоих приятноесделатьжеланием
उभयोः आविशत् गेहम् उभाभ्याम् तत् अ-लक्षितःubhayoḥ āviśat geham ubhābhyām tat a-lakṣitaḥвошёл в дом обоих — [оставшись] обоими в том незамеченным»; обоих вошёл дом обоими то незамеченный
Translation

«„У Кришны был лучший из дваждырождённых, известный как Шрутадева, единственною преданностью Кришне исполненный цели, умиротворённый, вещий, нежадный. Он жил у Видехов, в Митхиле, домохозяин, без усилия, [тем], что пришло, исполняя свои обряды; лишь [на] прокорм день за днём по судьбе приходило, не больше; тем довольный, он совершал обряды, как подобает. Так же хранитель той страны, о [царь], известный как Бахулашва, Майтхила, лишённый самомнения; оба они были милы Ачьюте. Довольный ими, Владыка, взойдя на колесницу, приведённую Дарукою, вместе с молчальниками, отправился к Видехам — владыка: Нарада, Вамадева, Атри, Кришна [Двайпаяна], Рама, Асита, Аруни, я, Брихаспати, Канва, Майтрея, Чьявана и прочие. Тут и там его, идущего, горожане и сельские [люди], о царь, встречали с аргхьей в руках — как светила восходящее солнце. Анарты, [жители] пустынь, Куру, Джангалы, Канки, Матсьи, Панчалы, Кунти, Мадху, Кекаи, Кошалы, Арны и иные — лотос его лица со щедрою улыбкою и ласковым взглядом, о царь, пили очами — мужи и жёны. Им, чьё зрение своим взглядом избавлено от тьмы, наставник трёх миров, даруя благополучие и видение цели, слушая свою славу, белящую пределы сторон света, губящую неблагое, воспетую богами и людьми, медленно шёл к Видехам. Услышав, что Ачьюта прибыл, горожане и сельские [люди], о царь, радостные, пошли к нему, с почестями в руках; увидев Прославляемого, с лицами и сердцами, расцветшими от любви, со сложенными на голове ладонями, они поклонились [ему], а также молчальникам, о которых слышали прежде. Считая, что он прибыл ради их милования, — того наставника мира — Майтхила и Шрутадева пали к стопам владыки; они пригласили Дашарху гостеприимством, вместе с дваждырождёнными, — Майтхила и Шрутадева — разом, со сложенными ладонями. Владыка, распознав то, из желания сделать приятное обоим, вошёл в дом обоих — [оставшись] обоими в том незамеченным“».

Version

bfb207b8f9fa · published Aug 16, 2026, 2:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with