Śrīmad-Bhāgavatam
With Every Mouthful11.2.15-31
4870 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 11.2.15-31
Devanāgarī

प्रियव्रतो नाम सुतो मनोः स्वायम्भुवस्य यः
तस्याग्नीध्रस् ततो नाभिर् ऋषभस् तत्-सुतः स्मृतः
तम् आहुर् वासुदेवांशं मोक्ष-धर्म-विवक्षया
अवतीर्णं सुत-शतं तस्यासीद् ब्रह्म-पारगम्
तेषां वै भरतो ज्येष्ठो नारायण-परायणः
विख्यातं वर्षम् एतद् यन्- नाम्ना भारतम् अद्भुतम्
स भुक्त-भोगां त्यक्त्वेमां निर्गतस् तपसा हरिम्
उपासीनस् तत्-पदवीं लेभे वै जनृनभिस् त्रिभिः
तेषां नव नव-द्वीप- पतयो ऽस्य समन्ततः
कर्म-तन्त्र-प्रणेतार एकाशीतिर् द्विजातयः
नवाभवन् महा-भागा मुनयो ह्य् अर्थ-शंसिनः
श्रमणा वात-रसना आत्म-विद्या-विशारदाः
कविर् हविर् अन्तरीक्षः प्रबुद्धः पिप्पलायनः
आविर्होत्रो ऽथ द्रुमिलश् चमसः करभाजनः
त एते भगवद्-रूपं विश्वं सद्-असद्-आत्मकम्
आत्मनो ऽव्यतिरेकेण पश्यन्तो व्यचरन् महीम्
अव्याहतेष्ट-गतयः सुर-सिद्ध-साध्य-
गन्धर्व-यक्ष-नर-किन्नर-नाग-लोकान्
मुक्ताश् चरन्ति मुनि-चारण-भूतनाथ-
विद्याधर-द्विज-गवां भुवनानि कामम्
त एकदा निमेः सत्रम् उपजग्मुर् यदृच्छया
वितायमानम् ऋषिभिर् अजनाभे महात्मनः
तान् दृष्ट्वा सूर्य-सङ्काशान् महा-भागवतान् नृप
यजमानो ऽग्नयो विप्राः सर्व एवोपतस्थिरे
विदेहस् तान् अभिप्रेत्य नारायण-परायणान्
प्रीतः सम्पूजयां चक्रे आसन-स्थान् यथार्हतः
तान् रोचमानान् स्व-रुचा ब्रह्म-पुत्रोपमान् नव
पप्रच्छ परम-प्रीतः प्रश्रयावनतो नृपः
मन्ये भगवतः साक्षात् पार्षदान् वो मधु-द्विसः
विष्णोर् भूतानि लोकानां पावनाय चरन्ति हि
दुर्लभो मानुषो देहो देहिनां क्षण-भङ्गुरः
तत्रापि दुर्लभं मन्ये वैकुण्ठ-प्रिय-दर्शनम्
अत आत्यन्तिकं क्षेमं पृच्छामो भवतो ऽनघाः
संसारे ऽस्मिन् क्षणार्धो ऽपि सत्-सङ्गः शेवधिर् नृणाम्
धर्मान् भागवतान् ब्रूत यदि नः श्रुतये क्षमम्
यैः प्रसन्नः प्रपन्नाय दास्यत्य् आत्मानम् अप्य् अजः

Transliteration (IAST)

priyavrato nāma suto manoḥ svāyambhuvasya yaḥ
tasyāgnīdhras tato nābhir ṛṣabhas tat-sutaḥ smṛtaḥ
tam āhur vāsudevāṃśaṃ mokṣa-dharma-vivakṣayā
avatīrṇaṃ suta-śataṃ tasyāsīd brahma-pāragam
teṣāṃ vai bharato jyeṣṭho nārāyaṇa-parāyaṇaḥ
vikhyātaṃ varṣam etad yan- nāmnā bhāratam adbhutam
sa bhukta-bhogāṃ tyaktvemāṃ nirgatas tapasā harim
upāsīnas tat-padavīṃ lebhe vai janṛnabhis tribhiḥ
teṣāṃ nava nava-dvīpa- patayo 'sya samantataḥ
karma-tantra-praṇetāra ekāśītir dvijātayaḥ
navābhavan mahā-bhāgā munayo hy artha-śaṃsinaḥ
śramaṇā vāta-rasanā ātma-vidyā-viśāradāḥ
kavir havir antarīkṣaḥ prabuddhaḥ pippalāyanaḥ
āvirhotro 'tha drumilaś camasaḥ karabhājanaḥ
ta ete bhagavad-rūpaṃ viśvaṃ sad-asad-ātmakam
ātmano 'vyatirekeṇa paśyanto vyacaran mahīm
avyāhateṣṭa-gatayaḥ sura-siddha-sādhya-
gandharva-yakṣa-nara-kinnara-nāga-lokān
muktāś caranti muni-cāraṇa-bhūtanātha-
vidyādhara-dvija-gavāṃ bhuvanāni kāmam
ta ekadā nimeḥ satram upajagmur yadṛcchayā
vitāyamānam ṛṣibhir ajanābhe mahātmanaḥ
tān dṛṣṭvā sūrya-saṅkāśān mahā-bhāgavatān nṛpa
yajamāno 'gnayo viprāḥ sarva evopatasthire
videhas tān abhipretya nārāyaṇa-parāyaṇān
prītaḥ sampūjayāṃ cakre āsana-sthān yathārhataḥ
tān rocamānān sva-rucā brahma-putropamān nava
papraccha parama-prītaḥ praśrayāvanato nṛpaḥ
manye bhagavataḥ sākṣāt pārṣadān vo madhu-dvisaḥ
viṣṇor bhūtāni lokānāṃ pāvanāya caranti hi
durlabho mānuṣo deho dehināṃ kṣaṇa-bhaṅguraḥ
tatrāpi durlabhaṃ manye vaikuṇṭha-priya-darśanam
ata ātyantikaṃ kṣemaṃ pṛcchāmo bhavato 'naghāḥ
saṃsāre 'smin kṣaṇārdho 'pi sat-saṅgaḥ śevadhir nṛṇām
dharmān bhāgavatān brūta yadi naḥ śrutaye kṣamam
yaiḥ prasannaḥ prapannāya dāsyaty ātmānam apy ajaḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रियव्रतः नाम सुतः मनोः स्वायम्भुवस्य यःpriyavrataḥ nāma sutaḥ manoḥ svāyambhuvasya yaḥ«сын Ману Сваямбхувы по имени Прияврата, —; Прияврата именем сын Ману Сваямбхувы который
तस्य आग्नीध्रः ततः नाभिः ऋषभः तत्-सुतः स्मृतःtasya āgnīdhraḥ tataḥ nābhiḥ ṛṣabhaḥ tat-sutaḥ smṛtaḥего [сын] Агнидхра, затем Набхи; Ришабха, как известно, — его сын; его Агнидхра затем Набхи Ришабха его сын известный
तम् आहुः वासुदेव-अंशम् मोक्ष-धर्म-विवक्षयाtam āhuḥ vāsudeva-aṃśam mokṣa-dharma-vivakṣayā«его называют долею Васудевы, нисшедшею с желанием изложить дхарму освобождения;; его называют Васудевыдолею освобождениядхармыизложитьжеланием
अवतीर्णम् सुत-शतम् तस्य आसीत् ब्रह्म-पार-गम्avatīrṇam suta-śatam tasya āsīt brahma-pāra-gamу него была сотня сыновей, перешедших предел Брахмана; нисшедшего сыновейсотня его была Брахманапределперешедшая
तेषाम् वै भरतः ज्येष्ठः नारायण-परायणःteṣām vai bharataḥ jyeṣṭhaḥ nārāyaṇa-parāyaṇaḥ«из них Бхарата — старший, для кого Нараяна — высшее прибежище;; их ведь Бхарата старший Нараянавысшеприбежищный
विख्यातम् वर्षम् एतत् यत्-नाम्ना भारतम् अद्भुतम्vikhyātam varṣam etat yat-nāmnā bhāratam adbhutamпо чьему имени прославлена эта земля — дивная Бхарата; прославленная земля эта чьимименем Бхарата дивная
सः भुक्त-भोगाम् त्यक्त्वा इमाम् निर्गतः तपसा हरिम्saḥ bhukta-bhogām tyaktvā imām nirgataḥ tapasā harim«он, оставив эту [землю], блага коей вкушены, уйдя, подвижничеством Хари; он вкушённоблагую оставив эту ушедший подвижничеством Хари
उपासीनः तत्-पदवीम् लेभे वै जन्मभिः त्रिभिःupāsīnaḥ tat-padavīm lebhe vai janmabhiḥ tribhiḥпочитая, обрёл его стезю — воистину, за три рождения; почитающий его стезю обрёл ведь рождениями тремя
तेषाम् नव नव-द्वीप-पतयः अस्य समन्ततःteṣām nava nava-dvīpa-patayaḥ asya samantataḥ«из них девятеро — владыки девяти двипов её кругом;; их девять девятидвиповвладыки её кругом
कर्म-तन्त्र-प्रणेतारः एक-अशीतिः द्वि-जातयःkarma-tantra-praṇetāraḥ eka-aśītiḥ dvi-jātayaḥвосемьдесят один — дваждырождённые, установители чина деяний; деянийчинаустановители восемьдесятодин дваждырождённые
नव अभवन् महा-भागाः मुनयः हि अर्थ-शंसिनःnava abhavan mahā-bhāgāḥ munayaḥ hi artha-śaṃsinaḥ«девять стали великоудачливыми молчальниками, изъясняющими цель,; девять стали великоудачливые молчальники ведь цельизъясняющие
श्रमणाः वात-रसनाः आत्म-विद्या-विशारदाःśramaṇāḥ vāta-rasanāḥ ātma-vidyā-viśāradāḥподвижниками, опоясанными ветром, искусными в знании о самости:; подвижники ветропоясанные самостизнанииискусные
कविः हविः अन्तरीक्षः प्रबुद्धः पिप्पलायनःkaviḥ haviḥ antarīkṣaḥ prabuddhaḥ pippalāyanaḥ«Кави, Хави, Антарикша, Прабуддха, Пиппалаяна,; Кави Хави Антарикша Прабуддха Пиппалаяна
आविर्होत्रः अथ द्रुमिलः चमसः करभाजनःāvirhotraḥ atha drumilaḥ camasaḥ karabhājanaḥАвирхотра, затем Друмила, Чамаса, Карабхаджана; Авирхотра затем Друмила Чамаса Карабхаджана
ते एते भगवत्-रूपम् विश्वम् सत्-असत्-आत्मकम्te ete bhagavat-rūpam viśvam sat-asat-ātmakam«они, эти, вселенную, состоящую из сущего и несущего, [как] облик Владыки,; они эти Владыкиоблик вселенную сущегонесущегосоставную
आत्मनः अ-व्यतिरेकेण पश्यन्तः व्यचरन् महीम्ātmanaḥ a-vyatirekeṇa paśyantaḥ vyacaran mahīmвидя неотличною от самости, странствовали по земле; самости неотличностью видящие странствовали землю
अ-व्याहत-इष्ट-गतयः सुर-सिद्ध-साध्य-गन्धर्व-यक्ष-नर-किन्नर-नाग-लोकान्a-vyāhata-iṣṭa-gatayaḥ sura-siddha-sādhya-gandharva-yakṣa-nara-kinnara-nāga-lokān«[те], чьё желанное движение непресечено, — миры богов, сиддхов, садхьев, гандхарвов, якшей, людей, киннаров и нагов,; непресечённожеланнодвижные боги-сиддхи-садхья-гандхарва-якша-человек-киннара-нагамиры
मुक्ताः चरन्ति मुनि-चारण-भूत-नाथ-विद्याधर-द्विज-गवाम् भुवनानि कामम्muktāḥ caranti muni-cāraṇa-bhūta-nātha-vidyādhara-dvija-gavām bhuvanāni kāmamосвобождённые, обходят — обиталища молчальников, чаранов, владык бхутов, видьядхаров, дваждырождённых и коров — вволю; освобождённые обходят молчальник-чарана-бхутовладыка-видьядхара-дваждырождённый-коров обиталища вволю
ते एकदा निमेः सत्रम् उपजग्मुः यदृच्छयाte ekadā nimeḥ satram upajagmuḥ yadṛcchayā«однажды они случайно пришли на саттру Ними,; они однажды Ними саттру пришли случайно
वितायमानम् ऋषिभिः अजनाभे महा-आत्मनःvitāyamānam ṛṣibhiḥ ajanābhe mahā-ātmanaḥпростираемую провидцами в Аджанабхе — [саттру] великой самости; простираемую провидцами Аджанабхе великосамостного
तान् दृष्ट्वा सूर्य-सङ्काशान् महा-भागवतान् नृपtān dṛṣṭvā sūrya-saṅkāśān mahā-bhāgavatān nṛpa«увидев их, подобных солнцу, великих бхагават, о царь,; их увидев солнцеподобных великобхагават, о царь
यजमानः अग्नयः विप्राः सर्वे एव उपतस्थिरेyajamānaḥ agnayaḥ viprāḥ sarve eva upatasthireприносящий жертву, огни, брахманы — все встали [навстречу]; приносящийжертву огни брахманы все же встали
विदेहः तान् अभिप्रेत्य नारायण-परायणान्videhaḥ tān abhipretya nārāyaṇa-parāyaṇān«Видеха, распознав их — [тех], для кого Нараяна высшее прибежище, —; Видеха их распознав Нараянавысшеприбежищных
प्रीतः सम्पूजयाम् चक्रे आसन-स्थान् यथा-अर्हतःprītaḥ sampūjayām cakre āsana-sthān yathā-arhataḥобрадованный, почтил [их], сидящих на сиденьях, как подобает; обрадованный почтил сиденьяхсидящих как подобает
तान् रोचमानान् स्व-रुचा ब्रह्म-पुत्र-उपमान् नवtān rocamānān sva-rucā brahma-putra-upamān nava«их, сияющих своим сиянием, подобных сынам Брахмы, девятерых,; их сияющих своимсиянием Брахмысыновьямподобных девятерых
पप्रच्छ परम-प्रीतः प्रश्रय-अवनतः नृपःpapraccha parama-prītaḥ praśraya-avanataḥ nṛpaḥспросил весьма обрадованный царь, склонённый в почтительности:; спросил весьмаобрадованный почтительносклонённый царь
मन्ये भगवतः साक्षात् पार्षदान् वः मधु-द्विषःmanye bhagavataḥ sākṣāt pārṣadān vaḥ madhu-dviṣaḥ«я полагаю вас воочию спутниками Владыки, ненавистника Мадху;; полагаю Владыки воочию спутниками вас Мадхуненавистника
विष्णोः भूतानि लोकानाम् पावनाय चरन्ति हिviṣṇoḥ bhūtāni lokānām pāvanāya caranti hi[спутники] Вишну ведь ходят ради очищения существ в мирах; Вишну существа миров очищения ради ходят ведь
दुर्-लभः मानुषः देहः देहिनाम् क्षण-भङ्गुरःdur-labhaḥ mānuṣaḥ dehaḥ dehinām kṣaṇa-bhaṅguraḥ«труднодостижимо человеческое тело у носящих тело, ломкое в мгновение;; труднодостижимое человеческое тело телоносящих мгновенноломкое
तत्र अपि दुर्-लभम् मन्ये वैकुण्ठ-प्रिय-दर्शनम्tatra api dur-labham manye vaikuṇṭha-priya-darśanamи в нём, полагаю, труднодостижимо лицезрение милых Вайкунтхе; там также труднодостижимое полагаю Вайкунтхемилыхлицезрение
अतः आत्यन्तिकम् क्षेमम् पृच्छामः भवतः अन्-अघाःataḥ ātyantikam kṣemam pṛcchāmaḥ bhavataḥ an-aghāḥ«потому о конечном благополучии спрашиваем у вас, о безгрешные;; потому конечное благополучие спрашиваем ваше безгрешные
संसारे अस्मिन् क्षण-अर्धः अपि सत्-सङ्गः शेवधिः नृणाम्saṃsāre asmin kṣaṇa-ardhaḥ api sat-saṅgaḥ śevadhiḥ nṛṇāmв этом круговороте даже полмгновения общения с праведными — клад для людей; круговороте этом полумгновение также праведныхобщение клад людей
धर्मान् भागवतान् ब्रूत यदि नः श्रुतये क्षमम्dharmān bhāgavatān brūta yadi naḥ śrutaye kṣamam«поведайте дхармы бхагаваты, если [это] годится для нашего слуха, —; дхармы бхагаваты поведайте если нашему слуху годно
यैः प्रसन्नः प्रपन्नाय दास्यति आत्मानम् अपि अ-जःyaiḥ prasannaḥ prapannāya dāsyati ātmānam api a-jaḥкоторыми довольный, прибегшему он отдаст даже себя — нерождённый»; которыми довольный прибегшему отдаст себя также нерождённый
Translation

«„Сын Ману Сваямбхувы по имени Прияврата, — его [сын] Агнидхра, затем Набхи; Ришабха, как известно, — его сын. Его называют долею Васудевы, нисшедшею с желанием изложить дхарму освобождения; у него была сотня сыновей, перешедших предел Брахмана. Из них Бхарата — старший, для кого Нараяна — высшее прибежище; по чьему имени прославлена эта земля — дивная Бхарата. Он, оставив эту [землю], блага коей вкушены, уйдя, подвижничеством Хари почитая, обрёл его стезю — воистину, за три рождения. Из них девятеро — владыки девяти двипов её кругом; восемьдесят один — дваждырождённые, установители чина деяний; девять стали великоудачливыми молчальниками, изъясняющими цель, подвижниками, опоясанными ветром, искусными в знании о самости: Кави, Хави, Антарикша, Прабуддха, Пиппалаяна, Авирхотра, затем Друмила, Чамаса, Карабхаджана. Они, эти, вселенную, состоящую из сущего и несущего, [как] облик Владыки, видя неотличною от самости, странствовали по земле; [те], чьё желанное движение непресечено, — миры богов, сиддхов, садхьев, гандхарвов, якшей, людей, киннаров и нагов, освобождённые, обходят — обиталища молчальников, чаранов, владык бхутов, видьядхаров, дваждырождённых и коров — вволю. Однажды они случайно пришли на саттру Ними, простираемую провидцами в Аджанабхе — [саттру] великой самости. Увидев их, подобных солнцу, великих бхагават, о царь, приносящий жертву, огни, брахманы — все встали [навстречу]. Видеха, распознав их — [тех], для кого Нараяна высшее прибежище, — обрадованный, почтил [их], сидящих на сиденьях, как подобает; их, сияющих своим сиянием, подобных сынам Брахмы, девятерых, спросил весьма обрадованный царь, склонённый в почтительности: «Я полагаю вас воочию спутниками Владыки, ненавистника Мадху; [спутники] Вишну ведь ходят ради очищения существ в мирах. Труднодостижимо человеческое тело у носящих тело, ломкое в мгновение; и в нём, полагаю, труднодостижимо лицезрение милых Вайкунтхе. Потому о конечном благополучии спрашиваем у вас, о безгрешные; в этом круговороте даже полмгновения общения с праведными — клад для людей. Поведайте дхармы бхагаваты, если [это] годится для нашего слуха, — которыми довольный, прибегшему он отдаст даже себя — нерождённый»“».

Version

8de088ca5c34 · published Aug 16, 2026, 3:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with