Śrīmad-Bhāgavatam
The Osprey, the Bangles, and the Spider11.9.9-15
4899 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 11.9.9-15
Devanāgarī

अन्वशिक्षम् इमं तस्या उपदेशम् अरिन्दम
लोकान् अनुचरन्न् एतान् लोक-तत्त्व-विवित्सया
वासे बहूनां कलहो भवेद् वार्ता द्वयोर् अपि
एक एव वसेत् तस्मात् कुमार्या इव कङ्कणः
मन एकत्र संयुञ्ज्याज् जित-श्वासो जितासनः
वैराग्याभ्यास-योगेन ध्रियमाणम् अतन्द्रितः
यस्मिन् मनो लब्ध-पदं यद् एतच् छनैः शनैर् मुञ्चति कर्म-रेणून्
सत्त्वेन वृद्धेन रजस् तमश् च विधूय निर्वाणम् उपैत्य् अनिन्धनम्
तदैवम् आत्मन्य् अवरुद्ध-चित्तो न वेद किञ्चिद् बहिर् अन्तरं वा
यथेषु-कारो नृपतिं व्रजन्तम् इषौ गतात्मा न ददर्श पार्श्वे
एक-चार्य् अनिकेतः स्याद् अप्रमत्तो गुहाशयः
अलक्ष्यमाण आचारैर् मुनिर् एको ऽल्प-भाषणः
गृहारम्भो हि दुःखाय विफलश् चाध्रुवात्मनः
सर्पः पर-कृतं वेश्म प्रविश्य सुखम् एधते

Transliteration (IAST)

anvaśikṣam imaṃ tasyā upadeśam arindama
lokān anucarann etān loka-tattva-vivitsayā
vāse bahūnāṃ kalaho bhaved vārtā dvayor api
eka eva vaset tasmāt kumāryā iva kaṅkaṇaḥ
mana ekatra saṃyuñjyāj jita-śvāso jitāsanaḥ
vairāgyābhyāsa-yogena dhriyamāṇam atandritaḥ
yasmin mano labdha-padaṃ yad etac chanaiḥ śanair muñcati karma-reṇūn
sattvena vṛddhena rajas tamaś ca vidhūya nirvāṇam upaity anindhanam
tadaivam ātmany avaruddha-citto na veda kiñcid bahir antaraṃ vā
yatheṣu-kāro nṛpatiṃ vrajantam iṣau gatātmā na dadarśa pārśve
eka-cāry aniketaḥ syād apramatto guhāśayaḥ
alakṣyamāṇa ācārair munir eko 'lpa-bhāṣaṇaḥ
gṛhārambho hi duḥkhāya viphalaś cādhruvātmanaḥ
sarpaḥ para-kṛtaṃ veśma praviśya sukham edhate

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अन्वशिक्षम् इमम् तस्याः उपदेशम् अरिम्-दमanvaśikṣam imam tasyāḥ upadeśam arim-dama«я перенял это её наставление, о сокрушитель врагов,; перенял это её наставление врагасмиритель
लोकान् अनुचरन् एतान् लोक-तत्त्व-विवित्सयाlokān anucaran etān loka-tattva-vivitsayāстранствуя по этим мирам с желанием узнать суть мира; миры обходящий эти миросутиузнатьжеланием
वासे बहूनाम् कलहः भवेत् वार्ता द्वयोः अपिvāse bahūnām kalahaḥ bhavet vārtā dvayoḥ api«при житье многих будет ссора, а у двоих — разговор;; жительстве многих ссора была бы беседа двоих также
एकः एव वसेत् तस्मात् कुमार्याः इव कङ्कणःekaḥ eva vaset tasmāt kumāryāḥ iva kaṅkaṇaḥпотому пусть живёт один — как браслет девы; один же жил бы потому девы как браслет
मनः एकत्र संयुञ्ज्यात् जित-श्वासः जित-आसनःmanaḥ ekatra saṃyuñjyāt jita-śvāsaḥ jita-āsanaḥ«пусть сопрягает ум в одном, победив дыхание и победив сиденье,; ум водном сопрягал бы победившийдыхание победившийсиденье
वैराग्य-अभ्यास-योगेन ध्रियमाणम् अ-तन्द्रितःvairāgya-abhyāsa-yogena dhriyamāṇam a-tandritaḥудерживая его связкою бесстрастия и упражнения, неленивый; бесстрастиеупражнениесвязкой удерживаемый неленивый
यस्मिन् मनः लब्ध-पदम् यत् एतत् शनैः शनैः मुञ्चति कर्म-रेणून्yasmin manaḥ labdha-padam yat etat śanaiḥ śanaiḥ muñcati karma-reṇūn«ум, в чём обретший опору, мало-помалу отпускает пыль деяний;; в чём ум обретшийопору который это медленно медленно отпускает деянийпыль
सत्त्वेन वृद्धेन रजः तमः च विधूय निर्वाणम् उपैति अन्-इन्धनम्sattvena vṛddhena rajaḥ tamaḥ ca vidhūya nirvāṇam upaiti an-indhanamвозросшею саттвой стряхнув раджас и тамас, приходит к угасанию без топлива; саттвой возросшей раджас тьму же стряхнув угасание достигает безтопливное
तदा एवम् आत्मनि अवरुद्ध-चित्तः न वेद किञ्चित् बहिः अन्तरम् वाtadā evam ātmani avaruddha-cittaḥ na veda kiñcit bahiḥ antaram vā«тогда, с умом, запертым в себе, он не знает ничего — ни внешнего, ни внутреннего,; тогда так себе запертыйум не знает нечто вовне внутри или
यथा इषु-कारः नृ-पतिम् व्रजन्तम् इषौ गत-आत्मा न ददर्श पार्श्वेyathā iṣu-kāraḥ nṛ-patim vrajantam iṣau gata-ātmā na dadarśa pārśveкак стрельник, ушедший душою в стрелу, не увидел царя, шедшего рядом; как стрелуделающий царя идущего стреле ушедшаядуша не увидел рядом
एक-चारी अ-निकेतः स्यात् अ-प्रमत्तः गुहा-शयःeka-cārī a-niketaḥ syāt a-pramattaḥ guhā-śayaḥ«пусть будет он ходящим в одиночку, бездомным, неусыплённым, лежащим в пещере,; одинходящий бездомный был бы неусыплённый пещерележащий
अ-लक्ष्यमाणः आचारैः मुनिः एकः अल्प-भाषणःa-lakṣyamāṇaḥ ācāraiḥ muniḥ ekaḥ alpa-bhāṣaṇaḥнеузнаваемым по повадкам, мудрец одинокий, малоречивый; неузнаваемый повадками мудрец один малоречивый
गृह-आरम्भः हि दुःखाय वि-फलः च अ-ध्रुव-आत्मनःgṛha-ārambhaḥ hi duḥkhāya vi-phalaḥ ca a-dhruva-ātmanaḥ«затевать дом — к страданию и бесплодно для того, кто сам непрочен:; домзатевание ведь страданию бесплодное же непрочныйсебя
सर्पः पर-कृतम् वेश्म प्रविश्य सुखम् एधतेsarpaḥ para-kṛtam veśma praviśya sukham edhateзмея, войдя в жильё, сделанное другим, благоденствует счастливо; змея другимсделанное жильё войдя счастливо благоденствует
Translation

«Я перенял это её наставление, о сокрушитель врагов, странствуя по этим мирам с желанием узнать суть мира: при житье многих будет ссора, а у двоих — разговор; потому пусть живёт один, как браслет девы. Пусть, победив дыхание и сиденье, сопрягает он ум в одном, удерживая его связкою бесстрастия и упражнения, неленивый. Ум, обретши там опору, мало-помалу отпускает пыль деяний и, стряхнув возросшею саттвой раджас и тамас, приходит к угасанию без топлива. Тогда, с умом, запертым в себе, он не знает ничего — ни внешнего, ни внутреннего, — как стрельник, ушедший душою в стрелу, не увидел царя, шедшего рядом. Пусть будет он ходящим в одиночку, бездомным, неусыплённым, лежащим в пещере, неузнаваемым по повадкам, мудрец одинокий и малоречивый. Затевать дом — к страданию и бесплодно для того, кто сам непрочен: змея, войдя в жильё, сделанное другим, благоденствует счастливо».

Version

d5aaa7afe7df · published Aug 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with