Śrīmad-Bhāgavatam
The Marks of the Mahā-puruṣa and the Retinues of the Sun12.11.6-9
5114 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 12.11.6-9
Devanāgarī

एतद् वै पौरुषं रूपं भूः पादौ द्यौः शिरो नभः
नाभिः सूर्यो ऽक्षिणी नासे वायुः कर्णौ दिशः प्रभोः
प्रजापतिः प्रजननम् अपानो मृत्युर् ईशितुः
तद्-बाहवो लोक-पाला मनश् चन्द्रो भ्रुवौ यमः
लज्जोत्तरो ऽधरो लोभो दन्ता ज्योत्स्ना स्मयो भ्रमः
रोमाणि भूरुहा भूम्नो मेघाः पुरुष-मूर्धजाः
यावान् अयं वै पुरुषो यावत्या संस्थया मितः
तावान् असाव् अपि महा- पुरुषो लोक-संस्थया

Transliteration (IAST)

etad vai pauruṣaṃ rūpaṃ bhūḥ pādau dyauḥ śiro nabhaḥ
nābhiḥ sūryo 'kṣiṇī nāse vāyuḥ karṇau diśaḥ prabhoḥ
prajāpatiḥ prajananam apāno mṛtyur īśituḥ
tad-bāhavo loka-pālā manaś candro bhruvau yamaḥ
lajjottaro 'dharo lobho dantā jyotsnā smayo bhramaḥ
romāṇi bhūruhā bhūmno meghāḥ puruṣa-mūrdhajāḥ
yāvān ayaṃ vai puruṣo yāvatyā saṃsthayā mitaḥ
tāvān asāv api mahā- puruṣo loka-saṃsthayā

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एतत् वै पौरुषम् रूपम् भूः पादौ द्यौः शिरः नभःetat vai pauruṣam rūpam bhūḥ pādau dyauḥ śiraḥ nabhaḥ«вот тот облик Пуруши: земля — стопы, небо — голова, поднебесье —; это ведь Пурушин облик земля стопы небо голова поднебесье
नाभिः सूर्यः अक्षिणी नासे वायुः कर्णौ दिशः प्रभोःnābhiḥ sūryaḥ akṣiṇī nāse vāyuḥ karṇau diśaḥ prabhoḥпуп, солнце — глаза, ветер — ноздри, стороны света — уши владыки; пуп солнце глаза ноздри ветер уши стороны владыки
प्रजापतिः प्रजननम् अपानः मृत्युः ईशितुःprajāpatiḥ prajananam apānaḥ mṛtyuḥ īśituḥ«Праджапати — детородное, апана — смерть у Владыки,; Праджапати детородное апана смерть Владыки
तत्-बाहवः लोक-पालाः मनः चन्द्रः भ्रुवौ यमःtat-bāhavaḥ loka-pālāḥ manaḥ candraḥ bhruvau yamaḥего руки — хранители миров, ум — месяц, брови — Яма; его руки мирохранители ум месяц брови Яма
लज्जा उत्तरः अधरः लोभः दन्ताः ज्योत्स्ना स्मयः भ्रमःlajjā uttaraḥ adharaḥ lobhaḥ dantāḥ jyotsnā smayaḥ bhramaḥ«стыд — верхняя губа, нижняя — жадность, зубы — лунный свет, улыбка — заблуждение,; стыд верхняя нижняя жадность зубы луннысвет улыбка заблуждение
रोमाणि भूरुहाः भूम्नः मेघाः पुरुष-मूर्ध-जाःromāṇi bhūruhāḥ bhūmnaḥ meghāḥ puruṣa-mūrdha-jāḥволоски изобильного — деревья, облака — волосы на голове Пуруши; волоски деревья изобильного облака Пурушиголоворождённые
यावान् अयम् वै पुरुषः यावत्या संस्थया मितःyāvān ayam vai puruṣaḥ yāvatyā saṃsthayā mitaḥ«каков этот человек, каким составом он измерен, —; каков этот ведь человек каким составом измеренный
तावान् असौ अपि महा-पुरुषः लोक-संस्थयाtāvān asau api mahā-puruṣaḥ loka-saṃsthayāтаков и тот Махапуруша, [измеренный] составом миров; таков он же Махапуруша миросоставом
Translation

«Вот тот облик Пуруши: земля — стопы, небо — голова, поднебесье — пуп, солнце — глаза, ветер — ноздри, стороны света — уши владыки. Праджапати — детородное, апана — смерть у Владыки, его руки — хранители миров, ум — месяц, брови — Яма, стыд — верхняя губа, нижняя — жадность, зубы — лунный свет, улыбка — заблуждение, волоски изобильного — деревья, облака — волосы на голове Пуруши. Каков этот человек, каким составом он измерен, — таков и тот Махапуруша, измеренный составом миров».

Version

eef736d2d479 · published Aug 16, 2026, 7:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with