Bhaviṣya Purāṇa
Household Ratios and Husbandry1.12.52-57
128 / 3103
LinuxTurn pages
Bhaviṣya Purāṇa · 1.12.52-57
Devanāgarī

गृहमूलं स्त्रियश्चैव धान्यमूलो गृहाश्रमः । तस्माद्धान्येषु भक्तेषु न कुर्यान्मुक्तहस्तताम्
धान्यं तु सञ्चितं नित्यं मितो भक्तपरिव्ययः । न चान्ते मुक्तहस्तत्वं गृहिणीनां प्रशस्यते
अल्पमित्येव नावज्ञां चरेदन्नेषु वै द्विजाः । मधुवल्मीकयोर्वृद्धिं क्षयं दृष्ट्वांजनस्य च
ये केचिदिह निर्दिष्टा व्यापाराः पुरुषोचिताः । दाम्पत्योरैक्यमास्थाय तद्धिदानप्रसङ्गतः
सन्त्येव पुरुषा लोके स्त्रीप्रधानाः सहस्रशः । तेषु तासां प्रयोक्तृत्वाददोष इति गृह्यताम्
एवं योग्यतया युक्ता सौभाग्येनोद्यमेन च । सम्यगाराध्य भर्तारं तत्रैनं वशमानयेत्

Transliteration (IAST)

gṛhamūlaṃ striyaścaiva dhānyamūlo gṛhāśramaḥ | tasmāddhānyeṣu bhakteṣu na kuryānmuktahastatām
dhānyaṃ tu sañcitaṃ nityaṃ mito bhaktaparivyayaḥ | na cānte muktahastatvaṃ gṛhiṇīnāṃ praśasyate
alpamityeva nāvajñāṃ caredanneṣu vai dvijāḥ | madhuvalmīkayorvṛddhiṃ kṣayaṃ dṛṣṭvāṃjanasya ca
ye kecidiha nirdiṣṭā vyāpārāḥ puruṣocitāḥ | dāmpatyoraikyamāsthāya taddhidānaprasaṅgataḥ
santyeva puruṣā loke strīpradhānāḥ sahasraśaḥ | teṣu tāsāṃ prayoktṛtvādadoṣa iti gṛhyatām
evaṃ yogyatayā yuktā saubhāgyenodyamena ca | samyagārādhya bhartāraṃ tatrainaṃ vaśamānayet

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
गृहमूलं स्त्रियश्चैव धान्यमूलो गृहाश्रमःgṛhamūlaṃ striyaścaiva dhānyamūlo gṛhāśramaḥ«„корень дома — жёны, а корень уклада домохозяина — зерно;; домакорень жёны же зернокорень домохозяинауклад
तस्माद्धान्येषु भक्तेषु न कुर्यान्मुक्तहस्तताम्tasmāddhānyeṣu bhakteṣu na kuryānmuktahastatāmпотому в зерне и пище да не будет расточительна рукою; потому взернепище не пустьтворит разжатуюрукость
धान्यं तु सञ्चितं नित्यं मितो भक्तपरिव्ययःdhānyaṃ tu sañcitaṃ nityaṃ mito bhaktaparivyayaḥ«„зерно да будет всегда собрано, расход пищи — отмерен;; зерно же собранное всегда отмеренный пищирасход
अल्पमित्येव नावज्ञां चरेदन्नेषु वै द्विजाःalpamityeva nāvajñāṃ caredanneṣu vai dvijāḥ«„и да не выказывает пренебрежения к пище оттого, что её мало,; малое так не пренебрежение пустьявляет впище ведь дваждырождённые
मधुवल्मीकयोर्वृद्धिं क्षयं दृष्ट्वांजनस्य चmadhuvalmīkayorvṛddhiṃ kṣayaṃ dṛṣṭvāṃjanasya caвидя прирост у мёда и муравейника и убыль у сурьмы; мёдамуравейника прирост убыль увидев сурьмы же
सन्त्येव पुरुषा लोके स्त्रीप्रधानाः सहस्रशःsantyeva puruṣā loke strīpradhānāḥ sahasraśaḥ«„есть ведь в мире тысячи мужчин, у которых главенствует жена;; суть именно мужчины вмире женоглавенствующие тысячами
तेषु तासां प्रयोक्तृत्वाददोष इति गृह्यताम्teṣu tāsāṃ prayoktṛtvādadoṣa iti gṛhyatāmу них, поскольку распоряжаются они, да будет принято, что порока нет; уних их распоряжательством непорок так да принимается
सम्यगाराध्य भर्तारं तत्रैनं वशमानयेत्samyagārādhya bhartāraṃ tatrainaṃ vaśamānayet«„как должно угодив мужу, тем и приводит его к согласию“; правильно угодив мужа там его ксогласию приводит
Translation

«„Корень дома — жёны, а корень уклада домохозяина — зерно; потому в зерне и пище да не будет расточительна рукою. Зерно да будет всегда собрано, расход пищи — отмерен; и разжатая рука под конец у хозяек не хвалится. И да не выказывает пренебрежения к пище оттого, что её мало, о дваждырождённые, видя прирост у мёда и муравейника и убыль у сурьмы. Те дела, что здесь указаны как приличные мужчине, — держась единства супругов, по случаю передачи их ей. Есть ведь в мире тысячи мужчин, у которых главенствует жена; у них, поскольку распоряжаются они, да будет принято, что порока нет. Так, наделённая годностью, доброю долей и усердием, как должно угодив мужу, тем и приводит его к согласию“».

Chapter colophon

इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मणे पर्वणि स्त्रीधर्मवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः

Version

e36106e536c6 · published Aug 19, 2026, 5:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with