Bhaviṣya Purāṇa
The Rite of the Ten-Million Oblation4.142.49-56
2754 / 3103
LinuxTurn pages
Bhaviṣya Purāṇa · 4.142.49-56

Saṃvaraṇa

Devanāgarī

प्रारंभदिनमारभ्य ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभिः ॥ भाव्यं सयजमानैस्तु अथवा सपुरोहितैः
क्रोधलोभादयो दोषा वर्जनीयाः प्रयत्नतः ॥ यजमानेन राजेन्द्र सवर्गकामानभीप्सिता
॥ संवरण उवाच ॥ ॥ बहुत्वात्कर्मणो ब्रह्मन्कोटि होमः सुदुष्करः ॥ कालेन महता चैव शक्यः प्राप्तुं कथंचन
नियमाद्ब्रह्मचर्याद्वा दुष्करो हीति मे मतिः ॥ निरोधोऽत्र ब्राह्मणानां भृशय्यादिषु दुष्करः
कार्याद्गुरुतया यस्मात्पर्वकालाद्यपेक्षया ॥ एतद्विज्ञायते ब्रह्मन्यदि शास्त्रेषु कथ्यते ॥ कोटिहोमस्य संक्षेपं वद मे ब्रह्म संभव
॥ सनत्कुमार उवाच ॥ ॥ शताननो दशमुखो द्विमुखैकमुखस्तथा ॥ चतुर्विधो महाराज कोटिहोमो विधीयते
कार्यस्य गुरुतां ज्ञात्वा नैव कुर्यादपर्वणि ॥ यथा संक्षेपतः कार्यः कोटिहोमस्तथा शृणु
कृत्वा कुंडशतं दिव्यं यथोक्तं हस्त संमितम् ॥ एकैकस्मिंस्ततः कुंडे शतं विप्रान्नियोजयेत्

Transliteration (IAST)

prāraṃbhadinamārabhya brāhmaṇairbrahmavādibhiḥ || bhāvyaṃ sayajamānaistu athavā sapurohitaiḥ
krodhalobhādayo doṣā varjanīyāḥ prayatnataḥ || yajamānena rājendra savargakāmānabhīpsitā
|| saṃvaraṇa uvāca || || bahutvātkarmaṇo brahmankoṭi homaḥ suduṣkaraḥ || kālena mahatā caiva śakyaḥ prāptuṃ kathaṃcana
niyamādbrahmacaryādvā duṣkaro hīti me matiḥ || nirodho'tra brāhmaṇānāṃ bhṛśayyādiṣu duṣkaraḥ
kāryādgurutayā yasmātparvakālādyapekṣayā || etadvijñāyate brahmanyadi śāstreṣu kathyate || koṭihomasya saṃkṣepaṃ vada me brahma saṃbhava
|| sanatkumāra uvāca || || śatānano daśamukho dvimukhaikamukhastathā || caturvidho mahārāja koṭihomo vidhīyate
kāryasya gurutāṃ jñātvā naiva kuryādaparvaṇi || yathā saṃkṣepataḥ kāryaḥ koṭihomastathā śṛṇu
kṛtvā kuṃḍaśataṃ divyaṃ yathoktaṃ hasta saṃmitam || ekaikasmiṃstataḥ kuṃḍe śataṃ viprānniyojayet

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
क्रोधलोभादयो दोषा वर्जनीयाः प्रयत्नतःkrodhalobhādayo doṣā varjanīyāḥ prayatnataḥ**пороков, начиная с гнева и жадности, надлежит со тщанием избегать**; пороковначинаясгневаижадности надлежитсотщаниемизбегать
बहुत्वात्कर्मणो ब्रह्मन् कोटिहोमः सुदुष्करःbahutvātkarmaṇo brahman koṭihomaḥ suduṣkaraḥ**от множества дела, о брахман, коти-хома весьма трудноисполнима**; отмножествадела обрахман котихомавесьматрудноисполнима
निरोधोऽत्र ब्राह्मणानां भृशय्यादिषु दुष्करःnirodho'tra brāhmaṇānāṃ bhṛśayyādiṣu duṣkaraḥ**стеснение брахманов здесь, в ложах и прочем, тягостно**; стеснениебрахмановздесь вложахипрочемтягостно
कोटिहोमस्य संक्षेपं वद मे ब्रह्मसंभवkoṭihomasya saṃkṣepaṃ vada me brahmasaṃbhava**поведай мне сокращение коти-хомы, о рождённый от Брахмы**; поведаймнесокращениекотихомы орождённыйотБрахмы
शताननो दशमुखो द्विमुखैकमुखस्तथाśatānano daśamukho dvimukhaikamukhastathā**стоустая, десятиустая, двуустая и одноустая**; стоустаядесятиустая двуустаяиодноустая
एकैकस्मिंस्ततः कुंडे शतं विप्रान्नियोजयेत्ekaikasmiṃstataḥ kuṃḍe śataṃ viprānniyojayet**затем в каждом отдельном очаге да приставит он по сто брахманов**; затемвкаждомотдельномочаге даприставитонпостобрахманов
Translation

«„С дня начала брахманами, глаголющими брахман, надлежит вести её вместе с жертвователем или же с домашними жрецами. Пороков, начиная с гнева и жадности, надлежит со тщанием избегать жертвователю, о владыка царей“. Самварана сказал: „От множества дела, о брахман, коти-хома весьма трудноисполнима; и лишь великим временем может быть как-нибудь достигнута. От обетов и от воздержания трудна она, таково моё мнение; стеснение брахманов здесь, в ложах и прочем, тягостно. И поскольку дело тяжко, смотря на времена парванов и прочее, — да будет сие узнано, о брахман, если в шастрах сказано: поведай мне сокращение коти-хомы, о рождённый от Брахмы“. Санаткумара сказал: „Стоустая, десятиустая, двуустая и одноустая — четверояко, о великий царь, полагается коти-хома. Уразумев тяжесть дела, да не творит он её не в парван. Как надлежит творить коти-хому сокращённо — о том слушай. Сотворив сто божественных очагов, как сказано, размеренных локтями, затем в каждом отдельном очаге да приставит он по сто брахманов“».

Version

c18cfe289f71 · published Aug 22, 2026, 6:10:54 PM UTC

Available inRU

Page between verses with