Śrī-Hari
हरिरुवाच । पलाण्डुजीरके कुष्ठमश्वगन्धाजमोदकम् । वचा त्रिकटुकञ्चैव लवणं चूर्णमुत्तमम्
ब्राह्मीरसैर्भावितञ्च सर्पिर्मधुसमन्वितम् । सप्ताहं भक्षितं कुर्यान्निर्मलाञ्च मतिं पराम्
सिद्धार्थकं वचा हिङ्गु करञ्जं देवदारु च । मञ्जिष्ठा त्रिफला विश्वं शिरीषो रजनीद्वयम्
प्रियङ्गुनिम्बत्रिक्रटु गोमूत्रेणैव घर्षितम् । नसयमालेपनञ्चैव तथा चोद्वर्तनं हितम्
अपस्मारविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम् । भूतेभ्यश्चभयं हन्ति राजद्वारेषु योजनात्
निम्बं कुष्ठं हरिद्रे द्वे शिग्रु सर्षपजं तथा । देवदारु पटोलञ्च धान्यं तक्रेण घर्षितम्
देहं तैलाक्त गात्रं वै नयेदुद्वर्तनेन च । पामाः कुष्ठानि नश्येयुः कण्डूं हन्ति च निश्चितम्
सामुद्रं सैन्धवं क्षारो राजिका लवणं विडम् । कटुलोहरजश्चैवं त्रिवृत्सूरणकं समम् । दधिगोमूत्रपयसा मन्दपावकपाचितम्
बलाग्निवर्धकं चूर्णं पिबेदुष्णेन वारिणा । जीर्णे ऽजीर्णे तु भुञ्जति मांस्यादिघृतमुत्तमम्
hariruvāca / palāṇḍujīrake kuṣṭhamaśvagandhājamodakam / vacā trikaṭukañcaiva lavaṇaṃ cūrṇamuttamam
brāhmīrasairbhāvitañca sarpirmadhusamanvitam / saptāhaṃ bhakṣitaṃ kuryānnirmalāñca matiṃ parām
siddhārthakaṃ vacā hiṅgu karañjaṃ devadāru ca / mañjiṣṭhā triphalā viśvaṃ śirīṣo rajanīdvayam
priyaṅgunimbatrikraṭu gomūtreṇaiva gharṣitam / nasayamālepanañcaiva tathā codvartanaṃ hitam
apasmāraviṣonmādaśoṣālakṣmījvarāpaham / bhūtebhyaścabhayaṃ hanti rājadvāreṣu yojanāt
nimbaṃ kuṣṭhaṃ haridre dve śigru sarṣapajaṃ tathā / devadāru paṭolañca dhānyaṃ takreṇa gharṣitam
dehaṃ tailākta gātraṃ vai nayedudvartanena ca / pāmāḥ kuṣṭhāni naśyeyuḥ kaṇḍūṃ hanti ca niścitam
sāmudraṃ saindhavaṃ kṣāro rājikā lavaṇaṃ viḍam / kaṭuloharajaścaivaṃ trivṛtsūraṇakaṃ samam / dadhigomūtrapayasā mandapāvakapācitam
balāgnivardhakaṃ cūrṇaṃ pibeduṣṇena vāriṇā / jīrṇe 'jīrṇe tu bhuñjati māṃsyādighṛtamuttamam
Хари сказал: лук, зира, куштха, ашвагандха, аджамода, вачча, три острых и соль — наилучший порошок; пропитанный соками брахми, с топлёным маслом и мёдом, съеденный семь дней, он делает разум весьма чистым. Белая горчица, вачча, асафетида, каранджа, девадару, марена, трипхала, сухой имбирь, шириша, две куркумы, приянгу, ним и три острых, растёртые коровьей мочою, — благотворны как вливание в нос, обмазывание и растирание: это уносит падучую, яд, безумие, иссушение, злую долю и жар, губит страх перед бхутами и годится к применению у царских врат. Ним, куштха, две куркумы, шигру, из горчицы, девадару, патола и кориандр, растёртые пахтою, — тело, умащённое маслом, да приведёт он растиранием: гибнут памы и кушты и непременно уходит зуд. Морская соль, каменная соль, щёлочь, раджика, соль, вида, едкое, железная окалина, тривритта и сурана в равных частях, сваренные с простоквашей, коровьей мочой и молоком на слабом огне, — порошок, растящий силу и огонь: да пьёт он его с горячей водою и при переваренном, и при непереваренном; ест же он топлёное масло с джатаманси и прочим.
52df032f4971 · published Sep 2, 2026, 7:09:02 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Один состав годится и как вливание в нос, и как обмазывание, и как растирание. Способ применения оставлен на выбор, а перечень недугов при этом не меняется.
Среди уносимого назван не только недуг, но и «злая доля» и страх перед бхутами, и тут же — годность у царских врат. Свод не отделяет телесного от участи.
Порошок велено пить и при переваренной пище, и при непереваренной. Оговорка снимает обычное для этого свода условие и потому названа особо.