विश्वेदेवास् तु विश्वायाः साध्या साध्यान् व्यजायत मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः स्मृताः ॥
भानोस् तु भानवस् तात मुहूर्तास् तु मूहूर्तजाः लम्बायाश् चैव घोषो ऽथ नागवीथी च जामिजा ॥
पृथिवीविषयं सर्वम् अरुन्धत्यां व्यजायत संकल्पायास् तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव च ॥
या राजन् सोमपत्न्यस् तु दक्षः प्राचेतसो ददौ सर्वा नक्षत्रनाम्न्यस् तु ज्योतिषे परिकीर्तिताः ॥
ये त्व् अनेके सुरगणा देवा ज्योतिःपुरोगमाः वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ॥
आपो ध्रुवश् च सोमश् च धरश् चैवानिलो ऽनलः प्रत्यूषश् च प्रभसश् च वसवो नामभिः श्रुताः ॥
आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तो मुनिस् तथा ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः ॥
सोमस्य भगवान् वर्चा वर्चस्वी येन जायते धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा मनोहरायाः शिशिरः प्राणो ऽथ रमणस् तथा ॥
अनिलस्य शिवा भार्या यस्याः पुत्रः पुरोजवः अविज्ञातगतिश् चैव द्वौ पुत्राव् अनिलस्य तु ॥
अग्निपुत्रः कुमारस् तु शरस्तम्बे श्रिया वृतः तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेषश् च पृष्ठजः अपत्यं कृत्तिकानां स कार्त्तिकेय इति स्मृतः ॥
प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रम् ऋषिं नाम्नाथ देवलम् द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ ॥
बृहस्पतेस् तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी योगसिद्धा जगत् कृत्स्नम् असक्ता विचचार ह ॥
प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनाम् अष्टमस्य तु विस्वकर्मा महाभागस् तस्यां जज्ञे प्रजापतिः ॥
कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वर्धकिः भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः ॥
यः सर्वेषां विमानानी दैवतानां चकार ह मानुषाश् चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः ॥
अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यस् त्वष्टा रुद्रश् च वीर्यवान् त्वष्टुश् चैवात्मजः श्रीमान् विश्वरूपो महायशाः ॥
हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश् चापराजितः वृषाकपिश् च शंभुश् च कपर्दी रैवतस् तथा ॥
एकादशैते कथिता रुद्रास् त्रिभुवनेश्वराः शतं चैवं समाख्यातं रुद्राणाम् अमितौजसाम् ॥
अदितिर् दितिर् दनुश् चैव अरिष्टा सुरसा तथा सुरभिर् विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा कद्रूर् मुनिश् च लोकेश तास्व् अपत्यानि मे शृणु ॥
viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata marutvatyāṃ marutvanto vasos tu vasavaḥ smṛtāḥ ||
bhānos tu bhānavas tāta muhūrtās tu mūhūrtajāḥ lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī ca jāmijā ||
pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyāṃ vyajāyata saṃkalpāyās tu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva ca ||
yā rājan somapatnyas tu dakṣaḥ prācetaso dadau sarvā nakṣatranāmnyas tu jyotiṣe parikīrtitāḥ ||
ye tv aneke suragaṇā devā jyotiḥpurogamāḥ vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram ||
āpo dhruvaś ca somaś ca dharaś caivānilo 'nalaḥ pratyūṣaś ca prabhasaś ca vasavo nāmabhiḥ śrutāḥ ||
āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śānto munis tathā dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ ||
somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate dharasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇas tathā ||
anilasya śivā bhāryā yasyāḥ putraḥ purojavaḥ avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya tu ||
agniputraḥ kumāras tu śarastambe śriyā vṛtaḥ tasya śākho viśākhaś ca naigameṣaś ca pṛṣṭhajaḥ apatyaṃ kṛttikānāṃ sa kārttikeya iti smṛtaḥ ||
pratyūṣasya viduḥ putram ṛṣiṃ nāmnātha devalam dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau ||
bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmacāriṇī yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicacāra ha ||
prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnām aṣṭamasya tu visvakarmā mahābhāgas tasyāṃ jajñe prajāpatiḥ ||
kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vardhakiḥ bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ ||
yaḥ sarveṣāṃ vimānānī daivatānāṃ cakāra ha mānuṣāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ ||
ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca vīryavān tvaṣṭuś caivātmajaḥ śrīmān viśvarūpo mahāyaśāḥ ||
haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā ||
ekādaśaite kathitā rudrās tribhuvaneśvarāḥ śataṃ caivaṃ samākhyātaṃ rudrāṇām amitaujasām ||
aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā tathā surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā kadrūr muniś ca lokeśa tāsv apatyāni me śṛṇu ||
«От Вишвы произошли Вишвадевы, Садхья родила Садхьев; от Марутвати произошли Марутванты, а от Васу известны Васу. От Бхану родились Бханавы, о дорогой; мухурты родились от Мухурты. От Ламбы произошёл Гхоша, затем Нагавитхи и Джамиджа. Всё земное владение родилось от Арундхати; от Санкальпы родились Сарватма и сам Санкальпа. Те жёны Сомы, которых Дакша Прачетас отдал ему, все носят имена накшатр и причислены к светилам. Многочисленные сонмы богов, ведомые светом, называются восемью Васу; теперь я расскажу о них подробно: Апа, Дхрува, Сома, Дхара, Анила, Анала, Пратьюша и Прабхаса известны как Васу. У Апы были сыновья Вайтандыя, Шрама, Шанта и Муни; у Дхрувы родился почтенный сын Кала, очищающий миры. У Сомы — благой Варчас, от которого рождается Варчасвин. У Дхары были сыновья Дравина и Хутахавьяваха; от Манохары произошли Шишира, Прана и Рамана. Жена Анилы — Шива; её сын Пуроджава, а также Авиджнятагати — два сына Анилы. Сын Агни Кумара, окружённый Шри в тростнике, имел Шакху, Вишакху и Найгамешу, рождённого вслед; этот потомок Криттик известен как Карттикея. Сыном Пратьюши знают риши по имени Девала; у Девалы были два терпеливых и мудрых сына. Сестра Брихаспати, лучшая женщина и брахмачарини, достигшая совершенства в йоге, непривязанно странствовала по всему миру. Она стала женой Прабхасы, восьмого из Васу; от неё родился благословенный Праджапати Вишвакарман, создатель тысяч ремёсел, зодчий богов, творец всех украшений и лучший среди мастеров. Он создал все небесные дворцы богов, и люди живут благодаря искусству этого великого. Аджайкапад, Ахирбудхнья, Тваштар, доблестный Рудра, а также славный сын Тваштри — великославный Вишварупа; Хара, Бахурупа, Трьямбака, Апараджита, Вришакапи, Шамбху, Капардин и Райвата — так названы одиннадцать Рудр, владык трёх миров, и так перечислена сотня Рудр неизмеримой силы. Адити, Дити, Дану, Аришта, Сураса, Сурабхи, Вината, Тамра, Кродхаваша, Ира, Кадру и Муни, о владыка мира, — услышь от меня их потомство».
0e76eaaf7ad3 · published Jun 22, 2026, 3:30:30 AM UTC
Available inRUPage between verses with
В этом блоке творение раскрывается через функции: светила упорядочивают время, Васу поддерживают мир, Вишвакарман даёт форму ремеслу и человеческой культуре, Рудры несут грозную силу. Родословие становится картой космических обязанностей, где каждое имя связано с поддержанием мира.