Harivamsa
Санджня, Чхая, Яма, Ашвины и ШаниHV 8.41-48
43 / 607
Harivamsa · HV 8.41-48
Devanāgarī

यमस् तु कर्मणा तेन भृशं पीडितमानसः धर्मेण रञ्जयामास धर्मराज इमाः प्रजाः ॥
स लेभे कर्मणा तेन शुभेन परमद्युतिः पितॄणाम् आधिपत्यं च लोकपालत्वम् एव च ॥
मनुः प्रजापतिस् त्व् आसीत् सावर्णः स तपोधनः भाव्यः सो ऽनागते तस्मिन् मनुः सावर्णिके ऽन्तरे ॥
मेरुपृष्ठे तपो नित्यम् अद्यापि स चरत्य् उत भ्राता शनैश्चरश् चास्य ग्रहत्वं स तु लब्धवान् ॥
त्वष्टा तु तेजसा तेन विष्णोश् चक्रम् अकल्पयत् तद् अप्रतिहतं युद्धे दानवान्तचिकीर्षया ॥
यवीयसी तयोर् या तु यमी कन्या यशस्विनी अभवत् सा सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकभावनी ॥
मनुर् इत्य् उच्यते लोके सावर्ण इति चोच्यते द्वितीयो यः सुतस् तस्य स विज्ञेयः शनैश्चरः ॥
य इदं जन्म देवानां शृणुयाद् धारयेत वा आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच् च महद् यशः ॥

Transliteration (IAST)

yamas tu karmaṇā tena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ dharmeṇa rañjayāmāsa dharmarāja imāḥ prajāḥ ||
sa lebhe karmaṇā tena śubhena paramadyutiḥ pitṝṇām ādhipatyaṃ ca lokapālatvam eva ca ||
manuḥ prajāpatis tv āsīt sāvarṇaḥ sa tapodhanaḥ bhāvyaḥ so 'nāgate tasmin manuḥ sāvarṇike 'ntare ||
merupṛṣṭhe tapo nityam adyāpi sa caraty uta bhrātā śanaiścaraś cāsya grahatvaṃ sa tu labdhavān ||
tvaṣṭā tu tejasā tena viṣṇoś cakram akalpayat tad apratihataṃ yuddhe dānavāntacikīrṣayā ||
yavīyasī tayor yā tu yamī kanyā yaśasvinī abhavat sā saricchreṣṭhā yamunā lokabhāvanī ||
manur ity ucyate loke sāvarṇa iti cocyate dvitīyo yaḥ sutas tasya sa vijñeyaḥ śanaiścaraḥ ||
ya idaṃ janma devānāṃ śṛṇuyād dhārayeta vā āpadaṃ prāpya mucyeta prāpnuyāc ca mahad yaśaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यमस् तु कर्मणा तेनyamas tu karmaṇā tenaЯма же тем поступком; Яма от этого деяния
भृशं पीडितमानसःbhṛśaṃ pīḍitamānasaḥс сильно мучимым умом; с глубоко подавленным сердцем
धर्मेण रञ्जयामासdharmeṇa rañjayāmāsaдхармой радовал; праведностью удовлетворял
धर्मराज इमाः प्रजाःdharmarāja imāḥ prajāḥДхармараджа этих существ; царь Дхармы этих подданных
स लेभे कर्मणा तेनsa lebhe karmaṇā tenaон получил тем поступком; через это действие он обрёл
शुभेन परमद्युतिःśubhena paramadyutiḥблагим, высочайше сияющий; сияющий высшим блеском
पितॄणाम् आधिपत्यं चpitṝṇām ādhipatyaṃ caи владычество над предками; господство над питрами
लोकपालत्वम् एव चlokapālatvam eva caи именно положение хранителя мира; а также статус локапалы
मनुः प्रजापतिस् त्व् आसीत्manuḥ prajāpatis tv āsītМану Праджапати же был; он был Ману и Праджапати
सावर्णः स तपोधनःsāvarṇaḥ sa tapodhanaḥтот Саварна, богатый тапасом; Саварни, сокровищница подвига
भाव्यः सो ऽनागते तस्मिन्bhāvyaḥ so 'nāgate tasminон будет в том будущем; ему предстоит в грядущем
मनुः सावर्णिके ऽन्तरेmanuḥ sāvarṇike 'ntareМану в Саварника-манвантаре; Ману в будущем периоде Саварни
मेरुपृष्ठे तपो नित्यम्merupṛṣṭhe tapo nityamна вершине Меру тапас постоянно; он доныне совершает подвиг на Меру
अद्यापि स चरत्य् उतadyāpi sa caraty utaдаже сегодня он совершает; и ныне практикует
भ्राता शनैश्चरश् चास्यbhrātā śanaiścaraś cāsyaи его брат Шанайшчара; его брат Шани
ग्रहत्वं स तु लब्धवान्grahatvaṃ sa tu labdhavānон же получил планетность; обрёл положение планеты
त्वष्टा तु तेजसा तेनtvaṣṭā tu tejasā tenaТваштар же из того сияния; из этого жара Тваштар
विष्णोश् चक्रम् अकल्पयत्viṣṇoś cakram akalpayatдиск Вишну изготовил; сотворил колесо Вишну
तद् अप्रतिहतं युद्धेtad apratihataṃ yuddheтот непрепятствуемый в битве; неудержимый в сражении
दानवान्तचिकीर्षयाdānavāntacikīrṣayāс желанием положить конец данавам; ради уничтожения данавов
यवीयसी तयोर् या तुyavīyasī tayor yā tuта младшая из них; младшая из этих двоих
यमी कन्या यशस्विनीyamī kanyā yaśasvinīЯми, славная дева; славная дочь Ями
अभवत् सा सरिच्छ्रेष्ठाabhavat sā saricchreṣṭhāона стала лучшей рекой; та стала превосходной рекой
यमुना लोकभावनीyamunā lokabhāvanīЯмуной, питающей мир; Ямуной, поддерживающей миры
मनुर् इत्य् उच्यते लोकेmanur ity ucyate lokeв мире называется Ману; он зовётся Ману в мире
सावर्ण इति चोच्यतेsāvarṇa iti cocyateи называется Саварни; и именуется Саварни
द्वितीयो यः सुतस् तस्यdvitīyo yaḥ sutas tasyaтот его второй сын; второй его отпрыск
स विज्ञेयः शनैश्चरःsa vijñeyaḥ śanaiścaraḥон должен быть известен как Шанайшчара; он известен как Шани
य इदं जन्म देवानांya idaṃ janma devānāṃкто это рождение богов; кто это происхождение божеств
शृणुयाद् धारयेत वाśṛṇuyād dhārayeta vāуслышит или удержит; слушает или хранит в памяти
आपदं प्राप्य मुच्येतāpadaṃ prāpya mucyetaпопав в беду, освободится; достигнув опасности, избавится
प्राप्नुयाच् च महद् यशःprāpnuyāc ca mahad yaśaḥи достигнет великой славы; обретёт большое имя
Translation

«Яма же, глубоко мучимый тем поступком, стал Дхармараджей и праведностью радовал этих подданных. Благодаря этому благому действию он, высочайше сияющий, получил владычество над предками и положение хранителя мира. Саварни, богатый тапасом, был Ману и Праджапати; в будущем, в Саварника-манвантаре, он станет Ману. На вершине Меру он и сейчас постоянно совершает тапас; его брат Шанайшчара получил положение планеты. Из того сияния Тваштар изготовил диск Вишну, неудержимый в битве и предназначенный положить конец данавам. Младшая из них, славная дева Ями, стала лучшей из рек — Ямуной, питающей миры. В мире он называется Ману и зовётся Саварни; второй же его сын должен быть известен как Шанайшчара. Кто услышит или удержит в памяти это рождение богов, тот, попав в беду, освободится и обретёт великую славу».

Version

3c4020cfd70b · published Jun 22, 2026, 3:30:34 AM UTC

Available inRU

Page between verses with