भूयो भूतात्मनो विष्णोः प्रादुर्भावो महात्मनः दत्तात्रेय इति ख्यातः क्षमया परया युतः ॥
तेन नष्टेषु देवेषु प्रक्रियासु मखेषु च चातुर्वर्ण्ये च संकीर्णे धर्मे शिथिलतां गते ॥
अभिवर्धति चाधर्मे सत्ये नष्टे ऽनृते स्थिते प्रजासु शीर्यमाणासु धर्मे चाकुलतां गते ॥
सयज्ञाः सक्रिया वेदाः प्रत्यानीता हि तेन वै चातुर्वर्ण्यम् असंकीर्णं कृतं तेन महात्मना ॥
तेन हेहयराजस्य कार्तवीर्यस्य धीमतः वरदेन वरो दत्तो दत्तात्रेयेण धीमता ॥
एतद् बाहुद्वयं यत् ते तत् ते मम कृते नृप शतानि दश बाहूनां भविष्यति न संशयः ॥
पालयिष्यसि कृत्स्नां च वसुधां वसुधेश्वर दुर्निरीक्ष्यो ऽरिवृन्दानां युद्धस्थश् च भविष्यसि ॥
एष ते वैष्णवः श्रीमान् प्रादुर्भावो ऽद्भुतः शुभः भूयश् च जामदग्न्यो ऽयं प्रादुर्भावो महात्मनः ॥
यत्र बाहुसहस्रेण विस्मितं दुर्जयं रणे रामो ऽर्जुनम् अनीकस्थं जघान नृपतिं प्रभुः ॥
रथस्थं पार्थिवं रामः पातयित्वार्जुनं भुवि धर्षयित्वा यथाकामं क्रोशमानं च मेघवत् ॥
कृत्स्नं बाहुसहस्रं च चिच्छेद भृगुनन्दनः परश्वधेन दीप्तेन ज्ञातिभिः सहितस्य वै ॥
कीर्णा क्षत्रियकोटीभिर् मेरुमन्दरभूषणा त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता ॥
कृत्वा निःक्षत्रियां चैव भार्गवः सुमहातपाः सर्वपापविनाशाय वाजिमेधेन चेष्टवान् ॥
तस्मिन् यज्ञे महादाने दक्षिणां भृगुनन्दनः मारीचाय ददौ प्रीतः कश्यपाय वसुंधराम् ॥
वारुणांस् तुरगाञ् शुभ्रान् रथं च रथिनां वरः हिरण्यम् अक्षयं धेनूर् गजेन्द्रांश् च महामतिः ददौ तस्मिन् महायज्ञे वाजिमेधे महायशाः ॥
अद्यापि च हितार्थाय लोकानां भृगुनन्दनः चरमाणस् तपो दीप्तं जामदग्न्यः पुनः पुनः तिष्ठते देववच् छ्रीमान् महेन्द्रे पर्वतोत्तमे ॥
एष विष्णोः सुरेशस्य शाश्वतस्याव्ययस्य च जामदग्न्य इति ख्यातः प्रादुर्भावो महात्मनः ॥
bhūyo bhūtātmano viṣṇoḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ dattātreya iti khyātaḥ kṣamayā parayā yutaḥ ||
tena naṣṭeṣu deveṣu prakriyāsu makheṣu ca cāturvarṇye ca saṃkīrṇe dharme śithilatāṃ gate ||
abhivardhati cādharme satye naṣṭe 'nṛte sthite prajāsu śīryamāṇāsu dharme cākulatāṃ gate ||
sayajñāḥ sakriyā vedāḥ pratyānītā hi tena vai cāturvarṇyam asaṃkīrṇaṃ kṛtaṃ tena mahātmanā ||
tena hehayarājasya kārtavīryasya dhīmataḥ varadena varo datto dattātreyeṇa dhīmatā ||
etad bāhudvayaṃ yat te tat te mama kṛte nṛpa śatāni daśa bāhūnāṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||
pālayiṣyasi kṛtsnāṃ ca vasudhāṃ vasudheśvara durnirīkṣyo 'rivṛndānāṃ yuddhasthaś ca bhaviṣyasi ||
eṣa te vaiṣṇavaḥ śrīmān prādurbhāvo 'dbhutaḥ śubhaḥ bhūyaś ca jāmadagnyo 'yaṃ prādurbhāvo mahātmanaḥ ||
yatra bāhusahasreṇa vismitaṃ durjayaṃ raṇe rāmo 'rjunam anīkasthaṃ jaghāna nṛpatiṃ prabhuḥ ||
rathasthaṃ pārthivaṃ rāmaḥ pātayitvārjunaṃ bhuvi dharṣayitvā yathākāmaṃ krośamānaṃ ca meghavat ||
kṛtsnaṃ bāhusahasraṃ ca ciccheda bhṛgunandanaḥ paraśvadhena dīptena jñātibhiḥ sahitasya vai ||
kīrṇā kṣatriyakoṭībhir merumandarabhūṣaṇā triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivī tena niḥkṣatriyā kṛtā ||
kṛtvā niḥkṣatriyāṃ caiva bhārgavaḥ sumahātapāḥ sarvapāpavināśāya vājimedhena ceṣṭavān ||
tasmin yajñe mahādāne dakṣiṇāṃ bhṛgunandanaḥ mārīcāya dadau prītaḥ kaśyapāya vasuṃdharām ||
vāruṇāṃs turagāñ śubhrān rathaṃ ca rathināṃ varaḥ hiraṇyam akṣayaṃ dhenūr gajendrāṃś ca mahāmatiḥ dadau tasmin mahāyajñe vājimedhe mahāyaśāḥ ||
adyāpi ca hitārthāya lokānāṃ bhṛgunandanaḥ caramāṇas tapo dīptaṃ jāmadagnyaḥ punaḥ punaḥ tiṣṭhate devavac chrīmān mahendre parvatottame ||
eṣa viṣṇoḥ sureśasya śāśvatasyāvyayasya ca jāmadagnya iti khyātaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ ||
«Затем был Даттатрея, известный и наделённый высшим терпением. Когда четыре варны смешались, дхарма ослабела, народы разрушались и порядок пришёл в смятение, этот великодушный установил несмешанный порядок четырёх варн. Мудрый Даттатрея, дарующий дары, дал благословение: “У тебя будет тысяча рук, без сомнения; в битве ты будешь невыносим для взора толп врагов”. Снова было явление великодушного Джамадагньи: владыка Рама убил царя Арджуну, стоящего в войске, смирил его по своей воле, кричащего как грозовая туча, и сияющим топором сразил его вместе с родичами. Двадцать один раз он сделал землю лишённой кшатриев; ради уничтожения всех грехов совершил ашвамедху и, довольный, отдал землю Кашьяпе, потомку Маричи. На той великой ашвамедхе великославный, лучший из колесничих и мудрый потомок Бхригу, передал белых коней Варуны, колесницу, неиссякаемое золото, коров и могучих слонов. И поныне, ради блага миров, сын Джамадагни снова и снова совершает сияющий тапас и пребывает, славный как бог, на превосходной горе Махендре. Это явление великого духом известно как Джамадагнья».
b7c40ca668e6 · published Jun 22, 2026, 3:30:54 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Даттатрея восстанавливает социальный порядок, а Парашурама очищает землю от кшатрийского злоупотребления силой. Оба явления показывают, что дхарма требует и терпения, и решительного пресечения насилия.