Harivamsa
Огонь Аурвы и майя данавовHV 35.58-67
193 / 607
Harivamsa · HV 35.58-67
Devanāgarī

वडवामुखे ऽस्य वसतिः समुद्रे वै भविष्यति मम योनिर् जलं विप्र तच् च मे तोयपं मुखम् ॥
तत्राहम् आसे निरतः पिबन् वारिमयं हवैः तद्धविस् तव पुत्रस्य विसृजाम्य् आलयं च तत् ॥
ततो युगान्ते भूतानाम् एष चाहं च सुव्रत सहितौ विचरिष्यावो निष्प्राणनकराव् इह ॥
एषो ऽग्निर् अन्तकालस्य सलिलाशी मया कृतः दहनः सर्वभूतानां सदेवासुररक्षसाम् ॥
एवम् अस्त्व् इति सो ऽप्य् अग्निः संवृतज्वालमण्डलः प्रविवेशार्णवमुखं निक्षिप्य पितरि प्रभाम् ॥
प्रतियातस् ततो ब्रह्मा ते च सर्वे महर्षयः और्वस्याग्नेः प्रभावज्ञाः स्वां स्वां गतिम् उपाश्रिताः ॥
हिरण्यकशिपुर् दृष्ट्वा तद् अद्भुतम् अपूजयत् और्वं प्रणतसर्वाङ्गो वाक्यं चेदम् उवाच ह ॥
भगवन्न् अद्भुतम् इदं निर्वृत्तं लोकसाक्षिकम् तपसा ते मुनिश्रेष्ठ परितुष्टः पितामहः ॥
अहं तु तव पुत्रस्य तव चैव महाव्रत भृत्य इत्य् अवगन्तव्यः श्लाघ्यो ऽस्मि यदि कर्मणा ॥
तं मा पश्य समापन्नं तवैवाराधने रतम् यत् सीदेयं मुनिश्रेष्ठ तवैव स्यात्पराजयः ॥

Transliteration (IAST)

vaḍavāmukhe 'sya vasatiḥ samudre vai bhaviṣyati mama yonir jalaṃ vipra tac ca me toyapaṃ mukham ||
tatrāham āse nirataḥ piban vārimayaṃ havaiḥ taddhavis tava putrasya visṛjāmy ālayaṃ ca tat ||
tato yugānte bhūtānām eṣa cāhaṃ ca suvrata sahitau vicariṣyāvo niṣprāṇanakarāv iha ||
eṣo 'gnir antakālasya salilāśī mayā kṛtaḥ dahanaḥ sarvabhūtānāṃ sadevāsurarakṣasām ||
evam astv iti so 'py agniḥ saṃvṛtajvālamaṇḍalaḥ praviveśārṇavamukhaṃ nikṣipya pitari prabhām ||
pratiyātas tato brahmā te ca sarve maharṣayaḥ aurvasyāgneḥ prabhāvajñāḥ svāṃ svāṃ gatim upāśritāḥ ||
hiraṇyakaśipur dṛṣṭvā tad adbhutam apūjayat aurvaṃ praṇatasarvāṅgo vākyaṃ cedam uvāca ha ||
bhagavann adbhutam idaṃ nirvṛttaṃ lokasākṣikam tapasā te muniśreṣṭha parituṣṭaḥ pitāmahaḥ ||
ahaṃ tu tava putrasya tava caiva mahāvrata bhṛtya ity avagantavyaḥ ślāghyo 'smi yadi karmaṇā ||
taṃ mā paśya samāpannaṃ tavaivārādhane ratam yat sīdeyaṃ muniśreṣṭha tavaiva syātparājayaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वडवामुखे ऽस्य वसतिःvaḍavāmukhe 'sya vasatiḥв Вадавамукхе его обитель; в кобыльей пасти будет его жилище
समुद्रे वै भविष्यतिsamudre vai bhaviṣyatiименно в океане будет; в море, несомненно, будет
मम योनिर् जलं विप्रmama yonir jalaṃ vipraмоя утроба — вода, брахман; мой источник вода, мудрец
तच् च मे तोयपं मुखम्tac ca me toyapaṃ mukhamи это мой водопьющий рот; и она мой водопьющий зев
तत्राहम् आसे निरतःtatrāham āse nirataḥтам я пребываю постоянно; там я нахожусь усердно
पिबन् वारिमयं हवैःpiban vārimayaṃ havaiḥпитаясь водяным приношением; пьющее водяное хави
तद्धविस् तव पुत्रस्यtaddhavis tava putrasyaэто хави твоего сына; это приношение для твоего сына
विसृजाम्य् आलयं च तत्visṛjāmy ālayaṃ ca tatя отдаю и это жилище; дарую также эту обитель
ततो युगान्ते भूतानाम्tato yugānte bhūtānāmзатем в конце юги существ; после этого, при конце эпохи живых
एष चाहं च सुव्रतeṣa cāhaṃ ca suvrataон и я, добрый обетник; этот огонь и я, о соблюдающий обет
सहितौ विचरिष्यावोsahitau vicariṣyāvoвместе будем странствовать; мы вдвоём будем двигаться
निष्प्राणनकराव् इहniṣprāṇanakarāv ihaздесь делающие лишение дыхания; здесь отнимающие жизнь
एषो ऽग्निर् अन्तकालस्यeṣo 'gnir antakālasyaэтот огонь времени конца; это пламя часа гибели
सलिलाशी मया कृतःsalilāśī mayā kṛtaḥсделан мной едящим воды; мною поставлен питаться водой
दहनः सर्वभूतानांdahanaḥ sarvabhūtānāṃсожигатель всех существ; пожиратель всех живых
सदेवासुररक्षसाम्sadevāsurarakṣasāmс богами, асурами и ракшасами; включая девов, демонов и ракшасов
एवम् अस्त्व् इतिevam astv itiда будет так — так; пусть будет так — так
सो ऽप्य् अग्निःso 'py agniḥи тот огонь; и это пламя
संवृतज्वालमण्डलःsaṃvṛtajvālamaṇḍalaḥсвернувший круг пламени; сжавший огненный круг
प्रविवेशार्णवमुखंpraviveśārṇavamukhaṃвошёл в устье океана; проник в рот моря
निक्षिप्य पितरि प्रभाम्nikṣipya pitari prabhāmположив сияние в отца; оставив блеск в родителе
प्रतियातस् ततो ब्रह्माpratiyātas tato brahmāзатем Брахма ушёл обратно; после этого Брахма удалился
ते च सर्वे महर्षयःte ca sarve maharṣayaḥи все те махариши; и все великие риши
और्वस्याग्नेः प्रभावज्ञाःaurvasyāgneḥ prabhāvajñāḥзнающие силу огня Аурвы; ведающие могущество Аурвова пламени
स्वां स्वां गतिम् उपाश्रिताःsvāṃ svāṃ gatim upāśritāḥкаждый прибег к своему пути; вернулись каждый к своей доле
हिरण्यकशिपुर् दृष्ट्वाhiraṇyakaśipur dṛṣṭvāХираньякашипу, увидев; увидев это, Хираньякашипу
तद् अद्भुतम् अपूजयत्tad adbhutam apūjayatпочтил это чудо; воздал почесть этому диву
और्वं प्रणतसर्वाङ्गोaurvaṃ praṇatasarvāṅgoк Аурве, склонив все члены; перед Аурвой всем телом склонённый
वाक्यं चेदम् उवाच हvākyaṃ cedam uvāca haи это слово сказал; произнёс такую речь
भगवन्न् अद्भुतम् इदंbhagavann adbhutam idaṃгосподин, это удивительное; владыка, это чудо
निर्वृत्तं लोकसाक्षिकम्nirvṛttaṃ lokasākṣikamсвершилось при мире-свидетеле; произошло на глазах миров
तपसा ते मुनिश्रेष्ठtapasā te muniśreṣṭhaтвоим тапасом, лучший муни; аскезой твоей, великий мудрец
परितुष्टः पितामहःparituṣṭaḥ pitāmahaḥПитамаха полностью удовлетворён; Праотец доволен
अहं तु तव पुत्रस्यahaṃ tu tava putrasyaя же твоего сына; а я для твоего сына
तव चैव महाव्रतtava caiva mahāvrataи именно тебя, великообетный; и тебя самого, о великий обетник
भृत्य इत्य् अवगन्तव्यःbhṛtya ity avagantavyaḥследует знать меня как слугу; считай меня слугой
श्लाघ्यो ऽस्मि यदि कर्मणाślāghyo 'smi yadi karmaṇāесли делом я достоин похвалы; если поступком могу быть похвален
तं मा पश्य समापन्नंtaṃ mā paśya samāpannaṃсмотри на меня как на прибегшего; видь меня пришедшим
तवैवाराधने रतम्tavaivārādhane ratamрадующимся именно твоему служению; преданным твоему почитанию
यत् सीदेयं मुनिश्रेष्ठyat sīdeyaṃ muniśreṣṭhaесли я ослабну, лучший муни; если погибну, превосходный мудрец
तवैव स्यात्पराजयःtavaiva syātparājayaḥэто было бы твоим поражением; поражение будет именно твоим
Translation

«Моя утроба — вода, о брахман, и она же мой водопьющий рот. Это хави твоего сына, и я отдаю ему это жилище. Мы будем странствовать вместе, отнимая жизнь здесь: он станет сожигателем всех существ, включая богов, асуров и ракшасов». Тогда огонь вошёл в устье океана, оставив сияние в отце. Те, кто знал силу огня Аурвы, вернулись каждый к своему пути. Склонившись всем телом перед Аурвой, он сказал: «Твоим тапасом, лучший муни, Питамаха полностью удовлетворён. Считай меня слугой, если я достоин похвалы делом. Если я ослабну, о лучший мудрец, это будет твоим поражением».

Version

bb2d878345f1 · published Jun 22, 2026, 3:30:57 AM UTC

Available inRU

Page between verses with