Harivamsa
Нарада побуждает Вишну нисойти и уничтожить демоновHV 44.1-12
231 / 607
Harivamsa · HV 44.1-12
Devanāgarī

कृतकार्ये गते काले जगत्यां च यथानयम् अंशावतरणे वृत्ते सुराणां भारते कुले ॥
भागे ऽवतीर्णे धर्मस्य शक्रस्य पवनस्य च अश्विनोर् देवभिषजोर् भागे वै भास्करस्य च ॥
पूर्वम् एवावनिगते भागे देवपुरोधसः वसूनाम् अष्टमे भागे प्राग् एव धरणीं गते ॥
मृत्योर् भागे क्षितिगते कलेर् भागे तथैव च भागे सोमस्य वह्नेश् च वरुणस्य च गां गते ॥
शंकरस्य गते भागे विश्वेषां च दिवौकसाम् गन्धर्वोरगयक्षाणां भागांशेषु गतेष्व् अथ ॥
भागेष्व् एतेषु गगनाद् अवतीर्णेषु मेदिनीम् तिष्ठन् नारायणस्यांशे नारदः प्रत्यदृष्यत ॥
ज्वलिताग्निप्रतीकाशो बालार्कसदृशेक्षणः सव्यापवृत्तं विपुलं जटामण्डलम् उद्वहन् ॥
चन्द्रांशुशुक्ले वसने वसानो रुक्मभूषणः वीणां गृहीत्वा महतीं कक्षासक्तां सखीम् इव ॥
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गो हेमयज्ञोपवीतवान् दण्डी कमण्डलुधरः साक्षाच् छक्र इवापरः ॥
भेत्ता जगति गुह्यानां विग्रहाणां ग्रहोपमः महर्षिर् विग्रहरुचिर् विद्वान् गान्धर्ववेदवित् ॥
वैरिकेलिकिलो विप्रो ब्राह्मः कलिर् इवापरः गाता चतुर्णां वेदानाम् उद्गाता प्रथमर्त्विजाम् ॥
स नारदो ऽथ ब्रह्मर्षिर् ब्रह्मलोकचरो ऽव्ययः स्थितो देवसभामध्ये संरब्धो विष्णुम् अब्रवीत् ॥

Transliteration (IAST)

kṛtakārye gate kāle jagatyāṃ ca yathānayam aṃśāvataraṇe vṛtte surāṇāṃ bhārate kule ||
bhāge 'vatīrṇe dharmasya śakrasya pavanasya ca aśvinor devabhiṣajor bhāge vai bhāskarasya ca ||
pūrvam evāvanigate bhāge devapurodhasaḥ vasūnām aṣṭame bhāge prāg eva dharaṇīṃ gate ||
mṛtyor bhāge kṣitigate kaler bhāge tathaiva ca bhāge somasya vahneś ca varuṇasya ca gāṃ gate ||
śaṃkarasya gate bhāge viśveṣāṃ ca divaukasām gandharvoragayakṣāṇāṃ bhāgāṃśeṣu gateṣv atha ||
bhāgeṣv eteṣu gaganād avatīrṇeṣu medinīm tiṣṭhan nārāyaṇasyāṃśe nāradaḥ pratyadṛṣyata ||
jvalitāgnipratīkāśo bālārkasadṛśekṣaṇaḥ savyāpavṛttaṃ vipulaṃ jaṭāmaṇḍalam udvahan ||
candrāṃśuśukle vasane vasāno rukmabhūṣaṇaḥ vīṇāṃ gṛhītvā mahatīṃ kakṣāsaktāṃ sakhīm iva ||
kṛṣṇājinottarāsaṅgo hemayajñopavītavān daṇḍī kamaṇḍaludharaḥ sākṣāc chakra ivāparaḥ ||
bhettā jagati guhyānāṃ vigrahāṇāṃ grahopamaḥ maharṣir vigraharucir vidvān gāndharvavedavit ||
vairikelikilo vipro brāhmaḥ kalir ivāparaḥ gātā caturṇāṃ vedānām udgātā prathamartvijām ||
sa nārado 'tha brahmarṣir brahmalokacaro 'vyayaḥ sthito devasabhāmadhye saṃrabdho viṣṇum abravīt ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कृतकार्ये गते कालेkṛtakārye gate kāleкогда дело было исполнено
जगत्यां च यथानयम्jagatyāṃ ca yathānayamи в мире согласно порядку
अंशावतरणे वृत्तेaṃśāvataraṇe vṛtteкогда нисхождение долей произошло; после совершённого нисхождения частями
सुराणां भारते कुलेsurāṇāṃ bhārate kuleбогов в роду Бхараты; девов в линии Бхаратов
भागे ऽवतीर्णे धर्मस्यbhāge 'vatīrṇe dharmasyaкогда доля Дхармы сошла
शक्रस्य पवनस्य चśakrasya pavanasya caи Шакры с Паваной
अश्विनोर् देवभिषजोर्aśvinor devabhiṣajorдвух Ашвинов, божественных целителей; Ашвинов, врачей богов
भागे वै भास्करस्य चbhāge vai bhāskarasya caи в доле Бхаскары; также в части Солнца
पूर्वम् एवावनिगतेpūrvam evāvanigateуже прежде сошедшей вниз
भागे देवपुरोधसःbhāge devapurodhasaḥв доле жреца богов
वसूनाम् अष्टमे भागेvasūnām aṣṭame bhāgeв восьмой доле Васу; в части восьмого Васу
प्राग् एव धरणीं गतेprāg eva dharaṇīṃ gateуже прежде сошедшей на землю; ранее вошедшей в земной мир
मृत्योर् भागे क्षितिगतेmṛtyor bhāge kṣitigateкогда доля Мритью сошла на землю
कलेर् भागे तथैव चkaler bhāge tathaiva caи так же доля Кали
भागे सोमस्य वह्नेश् चbhāge somasya vahneś caв доле Сомы и Вахни; в части Луны и Огня
वरुणस्य च गां गतेvaruṇasya ca gāṃ gateи Варуны, вошедшей на землю; также Варуны, сошедшей на землю
शंकरस्य गते भागेśaṃkarasya gate bhāgeкогда доля Шанкары вошла
विश्वेषां च दिवौकसाम्viśveṣāṃ ca divaukasāmи всех небожителей
गन्धर्वोरगयक्षाणांgandharvoragayakṣāṇāṃгандхарвов, урагов и якшей; небесных певцов, змеев и якшей
भागांशेषु गतेष्व् अथbhāgāṃśeṣu gateṣv athaкогда их доли-части сошли; когда их частичные воплощения вошли
भागेष्व् एतेषु गगनाद्bhāgeṣv eteṣu gaganādкогда эти доли с неба
अवतीर्णेषु मेदिनीम्avatīrṇeṣu medinīmсошли на землю
तिष्ठन् नारायणस्यांशेtiṣṭhan nārāyaṇasyāṃśeпребывая в доле Нараяны; стоя в части Нараяны
नारदः प्रत्यदृश्यतnāradaḥ pratyadṛśyataНарада явился; Нарада стал видимым
ज्वलिताग्निप्रतीकाशोjvalitāgnipratīkāśoподобный пылающему огню
बालार्कसदृशेक्षणःbālārkasadṛśekṣaṇaḥс глазами как юное солнце
सव्यापवृत्तं विपुलंsavyāpavṛttaṃ vipulaṃширокий, откинутый влево; обширный и повернутый налево
जटामण्डलम् उद्वहन्jaṭāmaṇḍalam udvahanподнимая круг спутанных волос; неся пучок джаты
चन्द्रांशुशुक्ले वसनेcandrāṃśuśukle vasaneв одеждах белых как лунные лучи
वसानो रुक्मभूषणःvasāno rukmabhūṣaṇaḥодетый, с золотыми украшениями
वीणां गृहीत्वा महतींvīṇāṃ gṛhītvā mahatīṃвзяв большую вину; держа великую вину
कक्षासक्तां सखीम् इवkakṣāsaktāṃ sakhīm ivaприжатую к боку, словно подругу; лежащую у подмышки как спутницу
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गोkṛṣṇājinottarāsaṅgoс верхним покрывалом из чёрной шкуры
हेमयज्ञोपवीतवान्hemayajñopavītavānимеющий золотой священный шнур
दण्डी कमण्डलुधरःdaṇḍī kamaṇḍaludharaḥс посохом, держащий камандалу; посохоносец с сосудом для воды
साक्षाच् छक्र इवापरःsākṣāc chakra ivāparaḥкак другой Шакра воочию; словно сам Индра в ином облике
भेत्ता जगति गुह्यानांbhettā jagati guhyānāṃраскрыватель тайн в мире
विग्रहाणां ग्रहोपमःvigrahāṇāṃ grahopamaḥсреди тел подобный планете
महर्षिर् विग्रहरुचिर्maharṣir vigraharucirвеликий риши, сияющий телом; махариши с прекрасным обликом
विद्वान् गान्धर्ववेदवित्vidvān gāndharvavedavitзнаток, ведающий Гандхарва-веду; мудрый знаток науки музыки
वैरिकेलिकिलो विप्रोvairikelikilo viproбрахман, шумный в спорах и игре
ब्राह्मः कलिर् इवापरःbrāhmaḥ kalir ivāparaḥкак другой Брахмин Кали
गाता चतुर्णां वेदानाम्gātā caturṇāṃ vedānāmпевец четырёх Вед; воспевающий четыре Веды
उद्गाता प्रथमर्त्विजाम्udgātā prathamartvijāmудгатар среди первых жрецов; главный певец из первых ритвиджей
स नारदो ऽथ ब्रह्मर्षिर्sa nārado 'tha brahmarṣirтогда тот Нарада, брахмариши
ब्रह्मलोकचरो ऽव्ययःbrahmalokacaro 'vyayaḥнеизменный странник мира Брахмы
स्थितो देवसभामध्येsthito devasabhāmadhyeстоя посреди собрания богов; пребывая в середине божественной ассамблеи
संरब्धो विष्णुम् अब्रवीत्saṃrabdho viṣṇum abravītвозбуждённо сказал Вишну; с волнением обратился к Вишну
Translation

Вайшампаяна сказал: Когда в должное время дело было исполнено и в мире всё пошло по установленному порядку, в роду Бхараты совершилось нисхождение божественных долей. Сошли доли Дхармы, Шакры, Паваны, Ашвинов — божественных врачей, Бхаскары, жреца богов, восьмого Васу, Мритью, Кали, Сомы, Огня, Варуны, Шанкары, всех небожителей, гандхарвов, урагов и якшей. Когда эти доли с неба вошли на землю, в доле Нараяны явился Нарада. Он был подобен пылающему огню, с глазами как юное солнце, нёс широкий пучок спутанных волос, откинутый влево, был одет в белые, как лунные лучи, одежды и украшен золотом. Он держал большую вину, прижатую к боку словно подруга, носил чёрную шкуру, золотой священный шнур, посох и камандалу и выглядел как другой Индра. Великий риши раскрывал тайны мира, сиял обликом, знал Гандхарва-веду, воспевал четыре Веды и был главным удгатаром среди первых жрецов. Этот Нарада, неувядающий брахмариши, странник мира Брахмы, стоя посреди собрания богов, с волнением обратился к Вишну.

Version

e8767af26f6d · published Jun 22, 2026, 3:31:04 AM UTC

Available inRU

Page between verses with