Harivamsa
Свадьба Анируддхи и смерть РукмиHV 89.1-8
464 / 607
Harivamsa · HV 89.1-8
Devanāgarī

ततः काले व्यतीते तु रुक्मी महति वीर्यवान् दुहितुः कारयाम् आस स्वयंवरम् अरिंदमः ॥
तत्राहूताश् च राजानो राजपुत्राश् च रुक्मिणा समाजग्मुर् महावीर्या नानादिग्भ्यः श्रियान्विताः ॥
जगाम तत्र प्रद्युम्नः कुमारैर् अपरैर् वृतः सा हि तं चकमे कन्या स च तां शुभलोचनाम् ॥
शुभाङ्गी नाम वैदर्भी कान्तिद्युतिसमन्विता पृथिव्याम् अभवत् ख्याता रुक्मिणस् तनया तदा ॥
उपविष्टेषु सर्वेषु पार्थिवेषु महात्मसु वैदर्भी वरयाम् आस प्रद्युम्नम् अरिसूदनम् ॥
स हि सर्वास्त्रकुशलः सिंहसंहननो युवा रूपेणाप्रतिमो लोके केशवस्यात्मजो ऽभवत् ॥
वयोरूपगुणोपेता राजपुत्री च साभवत् नारायणी चन्द्रसेना जातकामा च तं प्रति ॥
वृत्ते स्वयंवरे जग्मू राजानः स्वपुराणि ते उपादाय तु वैदर्भीं प्रद्युम्नो द्वारकां ययौ ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ kāle vyatīte tu rukmī mahati vīryavān duhituḥ kārayām āsa svayaṃvaram ariṃdamaḥ ||
tatrāhūtāś ca rājāno rājaputrāś ca rukmiṇā samājagmur mahāvīryā nānādigbhyaḥ śriyānvitāḥ ||
jagāma tatra pradyumnaḥ kumārair aparair vṛtaḥ sā hi taṃ cakame kanyā sa ca tāṃ śubhalocanām ||
śubhāṅgī nāma vaidarbhī kāntidyutisamanvitā pṛthivyām abhavat khyātā rukmiṇas tanayā tadā ||
upaviṣṭeṣu sarveṣu pārthiveṣu mahātmasu vaidarbhī varayām āsa pradyumnam arisūdanam ||
sa hi sarvāstrakuśalaḥ siṃhasaṃhanano yuvā rūpeṇāpratimo loke keśavasyātmajo 'bhavat ||
vayorūpaguṇopetā rājaputrī ca sābhavat nārāyaṇī candrasenā jātakāmā ca taṃ prati ||
vṛtte svayaṃvare jagmū rājānaḥ svapurāṇi te upādāya tu vaidarbhīṃ pradyumno dvārakāṃ yayau ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततः काले व्यतीते तुtataḥ kāle vyatīte tuзатем, когда время прошло же; спустя некоторое время
रुक्मी महति वीर्यवान्rukmī mahati vīryavānРукми, в великом, доблестный; могучий Рукми
दुहितुः कारयाम् आसduhituḥ kārayām āsaдля дочери устроил; устроил для дочери
स्वयंवरम् अरिंदमःsvayaṃvaram ariṃdamaḥсваямвару, усмиритель врагов; сваямвару, покоритель врагов
तत्राहूताश् च राजानोtatrāhūtāś ca rājānoтуда приглашённые и цари; туда были приглашены цари
राजपुत्राश् च रुक्मिणाrājaputrāś ca rukmiṇāи царские сыновья Рукми; и царевичи Рукми
समाजग्मुर् महावीर्याsamājagmur mahāvīryāсобрались великодоблестные; сошлись великие герои
नानादिग्भ्यः श्रियान्विताःnānādigbhyaḥ śriyānvitāḥиз разных сторон, наделённые блеском; из разных стран, полные величия
जगाम तत्र प्रद्युम्नःjagāma tatra pradyumnaḥпошёл туда Прадьюмна; туда прибыл Прадьюмна
कुमारैर् अपरैर् वृतःkumārair aparair vṛtaḥдругими юношами окружённый; окружённый другими царевичами
सा हि तं चकमे कन्याsā hi taṃ cakame kanyāона ведь его полюбила, девушка; девушка полюбила его
स च तां शुभलोचनाम्sa ca tāṃ śubhalocanāmи он ту прекрасноглазую; и он её, прекрасноглазую
शुभाङ्गी नाम वैदर्भीśubhāṅgī nāma vaidarbhīШубханги по имени видарбхская; видарбхская царевна Шубханги
कान्तिद्युतिसमन्विताkāntidyutisamanvitāнаделённая красотой и сиянием; сиявшая красотой
पृथिव्याम् अभवत् ख्याताpṛthivyām abhavat khyātāна земле стала известна; была прославлена на земле
रुक्मिणस् तनया तदाrukmiṇas tanayā tadāРукми дочь тогда; как дочь Рукми
उपविष्टेषु सर्वेषुupaviṣṭeṣu sarveṣuкогда все уселись; когда все заняли места
पार्थिवेषु महात्मसुpārthiveṣu mahātmasuсреди царей великих душой; среди благородных владык
वैदर्भी वरयाम् आसvaidarbhī varayām āsaвидарбхская избрала; видарбхская царевна выбрала
प्रद्युम्नम् अरिसूदनम्pradyumnam arisūdanamПрадьюмну, губителя врагов; Прадьюмну, сокрушителя врагов
स हि सर्वास्त्रकुशलःsa hi sarvāstrakuśalaḥон ведь во всех оружиях искусный; он владел всеми оружиями
सिंहसंहननो युवाsiṃhasaṃhanano yuvāльвиного сложения юноша; юноша львиного сложения
रूपेणाप्रतिमो लोकेrūpeṇāpratimo lokeкрасотой несравненный в мире; несравненный красотой в мире
केशवस्यात्मजो ऽभवत्keśavasyātmajo 'bhavatКешавы сын был; был сыном Кешавы
वयोरूपगुणोपेताvayorūpaguṇopetāвозрастом, красотой и качествами наделённая; наделённая юностью, красотой и качествами
राजपुत्री च साभवत्rājaputrī ca sābhavatи царевна она была; эта царевна была
नारायणी चन्द्रसेनाnārāyaṇī candrasenāНараяни, Чандрасена; Нараяни, Чандрасена
जातकामा च तं प्रतिjātakāmā ca taṃ pratiи родившая любовь к нему; возлюбившая его
वृत्ते स्वयंवरे जग्मूvṛtte svayaṃvare jagmūкогда сваямвара завершилась, пошли; после завершения сваямвары ушли
राजानः स्वपुराणि तेrājānaḥ svapurāṇi teцари в свои города те; те цари в свои столицы
उपादाय तु वैदर्भींupādāya tu vaidarbhīṃвзяв же видарбхскую; а видарбхскую царевну взяв
प्रद्युम्नो द्वारकां ययौpradyumno dvārakāṃ yayauПрадьюмна в Двараку отправился; Прадьюмна отправился в Двараку
Translation

Спустя некоторое время доблестный Рукми, усмиритель врагов, устроил для своей дочери сваямвару. По его приглашению туда сошлись цари и царевичи, великие герои из разных стран, исполненные величия. Туда же прибыл Прадьюмна, окружённый другими юношами: девушка полюбила его, и он полюбил её, прекрасноглазую. Видарбхская царевна по имени Шубханги, дочь Рукми, сиявшая красотой и блеском, тогда была прославлена на земле. Когда все благородные владыки заняли места, видарбхская царевна выбрала Прадьюмну, сокрушителя врагов. Он был сыном Кешавы, юношей львиного сложения, искусным во всех оружиях и несравненным красотой в мире. Эта царевна, Нараяни Чандрасена, была наделена юностью, красотой и добрыми качествами и уже возлюбила его. После завершения сваямвары цари разошлись по своим городам, а Прадьюмна, взяв видарбхскую царевну, отправился в Двараку.

Version

d3d52ce19f37 · published Jun 22, 2026, 4:57:45 AM UTC

Available inRU

Page between verses with