एतस्मिन्न् अन्तरे वायुर् ववौ मेघरवोद्धतः तुमुलं दुर्दिनं चासीत् सविद्युत् स्तनयित्नुमत् ॥
तद् दुर्दिनतलं भित्त्वा नारदः प्रत्यदृश्यत संवेष्टितजटाभारो वीणासक्तेन बाहुना ॥
स पपात नरेन्द्राणां मध्ये पावकवर्चसाम् नारदो ऽग्निशिखाकारः श्रीमाञ् शक्रसखो मुनिः ॥
तस्मिन् भूमौ निपतिते नारदे मुनिपुंगवे तद् उद्धतमहामेघं दुर्दिनं व्यपकृष्यत ॥
सो ऽवगाह्य नरेन्द्राणां मध्यं सागरसंनिभम् आसनस्थं यदुश्रेष्टम् उवाच मुनिर् अव्ययः ॥
आश्चर्यं खलु देवानाम् एकस् त्वं पुरुषोत्तम धन्यश् चासि महाबाहो लोके नान्यो ऽस्ति कश् चन ॥
एवम् उक्तः स्मितं कृत्वा प्रत्युवाच मुनिं प्रभुः आश्चर्यश् चैव धन्यश् च दक्षिणाभिः सहेत्य् अहम् ॥
एवम् उक्तो मुनिश्रेष्ठः प्राह मध्ये महीक्षिताम् कृष्ण पर्याप्तवाक्यो ऽस्मि गमिष्यामि यथागतम् ॥
तं प्रस्थितम् अभिप्रेक्ष्य पार्थिवाः प्राहुर् ईश्वरम् गुह्यं मन्त्रम् अजानन्तो वचनं नारदेरितम् ॥
आश्चर्य इत्य् अभिहितो धन्यो ऽसीति च माधव दक्षिणाभिः सहेत्य् एवं प्रत्युक्ते ऽपि च नारदे ॥
किम् एतन् नाभिजानीमो दिव्यं मन्त्रपदं महत् यदि श्राव्यम् इदं कृष्ण श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥
तान् उवाच ततः कृष्णः सर्वान् पार्थिवपुंगवान् श्रोतव्यं नारदस् त्व् एष द्विजो वः कथयिष्यति ॥
ब्रूहि नारद तत्त्वार्थं श्राव्यन्तां पृथिवीक्षितः यत् त्वयाभिहितं वाक्यं मया च प्रतिभाषितम् ॥
स पीठे काञ्चने शुभ्रे सूपविष्टः स्वलंकृतः प्रभवं तस्य वाक्यस्य प्रवक्तुम् उपचक्रमे ॥
etasminn antare vāyur vavau megharavoddhataḥ tumulaṃ durdinaṃ cāsīt savidyut stanayitnumat ||
tad durdinatalaṃ bhittvā nāradaḥ pratyadṛśyata saṃveṣṭitajaṭābhāro vīṇāsaktena bāhunā ||
sa papāta narendrāṇāṃ madhye pāvakavarcasām nārado 'gniśikhākāraḥ śrīmāñ śakrasakho muniḥ ||
tasmin bhūmau nipatite nārade munipuṃgave tad uddhatamahāmeghaṃ durdinaṃ vyapakṛṣyata ||
so 'vagāhya narendrāṇāṃ madhyaṃ sāgarasaṃnibham āsanasthaṃ yaduśreṣṭam uvāca munir avyayaḥ ||
āścaryaṃ khalu devānām ekas tvaṃ puruṣottama dhanyaś cāsi mahābāho loke nānyo 'sti kaś cana ||
evam uktaḥ smitaṃ kṛtvā pratyuvāca muniṃ prabhuḥ āścaryaś caiva dhanyaś ca dakṣiṇābhiḥ sahety aham ||
evam ukto muniśreṣṭhaḥ prāha madhye mahīkṣitām kṛṣṇa paryāptavākyo 'smi gamiṣyāmi yathāgatam ||
taṃ prasthitam abhiprekṣya pārthivāḥ prāhur īśvaram guhyaṃ mantram ajānanto vacanaṃ nāraderitam ||
āścarya ity abhihito dhanyo 'sīti ca mādhava dakṣiṇābhiḥ sahety evaṃ pratyukte 'pi ca nārade ||
kim etan nābhijānīmo divyaṃ mantrapadaṃ mahat yadi śrāvyam idaṃ kṛṣṇa śrotum icchāmi tattvataḥ ||
tān uvāca tataḥ kṛṣṇaḥ sarvān pārthivapuṃgavān śrotavyaṃ nāradas tv eṣa dvijo vaḥ kathayiṣyati ||
brūhi nārada tattvārthaṃ śrāvyantāṃ pṛthivīkṣitaḥ yat tvayābhihitaṃ vākyaṃ mayā ca pratibhāṣitam ||
sa pīṭhe kāñcane śubhre sūpaviṣṭaḥ svalaṃkṛtaḥ prabhavaṃ tasya vākyasya pravaktum upacakrame ||
В это время подул ветер с грохотом туч, настало бурное ненастье с молнией и громом. Прорвав толщу ненастья, показался Нарада с тяжёлым узлом спутанных волос и рукой, державшей вину. Славный мудрец, друг Шакры, подобный языку пламени, опустился среди царей, сияющих как огонь. Когда лучший мудрец Нарада опустился на землю, это ненастье с великими тучами рассеялось. Войдя в середину царей, подобную океану, неизменный мудрец обратился к лучшему из Яду, сидевшему на троне: «Ты один, о высший пуруша, воистину диво для богов; о могучерукий, ты благословен, и в мире нет другого». Услышав это, владыка улыбнулся и ответил мудрецу: «Я удивителен и благословен вместе с дакшинами». Услышав это, лучший мудрец сказал среди царей: «Кришна, мой ответ завершён; я уйду, как пришёл». Увидев, что он собирается уйти, цари, не понимая тайного смысла сказанного Нарадой, обратились к владыке: «Мадхава, он назвал тебя удивительным и благословенным, а ты ответил Нараде: “вместе с дакшинами”. Мы не понимаем это великое божественное изречение. Если это можно открыть, Кришна, мы хотим услышать его как есть». Тогда Кришна сказал всем лучшим царям: «Это надо услышать от Нарады; этот брахман расскажет вам. Говори, Нарада, истинный смысл; пусть земные владыки услышат слова, которые ты сказал, и мой ответ». Удобно усевшись на светлом золотом сиденье, украшенный Нарада начал рассказывать происхождение этих слов.
dbae8b54edf8 · published Jun 22, 2026, 5:41:58 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Фраза Кришны «вместе с дакшинами» кажется загадочной, но она сразу смещает славу с абстрактного восхищения к завершённой жертве. Нарада должен раскрыть, почему Вишну неотделим от жертвенного дара.