Mahabharata
Śamī-śastra-nidhāna-parva (Hiding the Weapons in the Śamī Tree)4.5.15-24
3784 / 15823
Mahabharata · 4.5.15-24
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा स राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥
प्रचक्रमे निधानाय शस्त्राणां भरतर्षभ ॥
येन देवान् मनुष्यांश् च सर्पांश् चैकरथो ऽजयत् ॥
स्फीताञ्जनपदांश् चान्यान् अजयत् कुरुनन्दनः ॥
तद् उदारं महाघोषं सपत्नगणसूदनम् ॥
अपज्यम् अकरोत् पार्थो गाण्डीवम् अभयंकरम् ॥
येन वीरः कुरुक्षेत्रम् अभ्यरक्षत् परंतपः ॥
अमुञ्चद् धनुषस् तस्य ज्याम् अक्षय्यां युधिष्ठिरः ॥
पाञ्चालान् येन संग्रामे भीमसेनो ऽजयत् प्रभुः ॥
प्रत्यषेधद् बहून् एकः सपत्नांश् चैव दिग्जये ॥
निशम्य यस्य विस्फारं व्यद्रवन्त रणे परे ॥
पर्वतस्येव दीर्णस्य विस्फोटम् अशनेर् इव ॥
सैन्धवं येन राजानं परामृषत चानघ ॥
ज्यापाशं धनुषस् तस्य भीमसेनो ऽवतारयत् ॥
अजयत् पश्चिमाम् आशां धनुषा येन पाण्डवः ॥
तस्य मौर्वीम् अपाकर्षच् छूरः संक्रन्दनो युधि ॥
दक्षिणां दक्षिणाचारो दिशं येनाजयत् प्रभुः ॥
अपज्यम् अकरोद् वीरः सहदेवस् तदायुधम् ॥
खड्गांश् च पीतान् दीर्घांश् च कलापांश् च महाधनान् ॥
विपाठान् क्षुरधारांश् च धनुर्भिर् निदधुः सह ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā sa rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram ||
pracakrame nidhānāya śastrāṇāṃ bharatarṣabha ||
yena devān manuṣyāṃś ca sarpāṃś caikaratho 'jayat ||
sphītāñjanapadāṃś cānyān ajayat kurunandanaḥ ||
tad udāraṃ mahāghoṣaṃ sapatnagaṇasūdanam ||
apajyam akarot pārtho gāṇḍīvam abhayaṃkaram ||
yena vīraḥ kurukṣetram abhyarakṣat paraṃtapaḥ ||
amuñcad dhanuṣas tasya jyām akṣayyāṃ yudhiṣṭhiraḥ ||
pāñcālān yena saṃgrāme bhīmaseno 'jayat prabhuḥ ||
pratyaṣedhad bahūn ekaḥ sapatnāṃś caiva digjaye ||
niśamya yasya visphāraṃ vyadravanta raṇe pare ||
parvatasyeva dīrṇasya visphoṭam aśaner iva ||
saindhavaṃ yena rājānaṃ parāmṛṣata cānagha ||
jyāpāśaṃ dhanuṣas tasya bhīmaseno 'vatārayat ||
ajayat paścimām āśāṃ dhanuṣā yena pāṇḍavaḥ ||
tasya maurvīm apākarṣac chūraḥ saṃkrandano yudhi ||
dakṣiṇāṃ dakṣiṇācāro diśaṃ yenājayat prabhuḥ ||
apajyam akarod vīraḥ sahadevas tadāyudham ||
khaḍgāṃś ca pītān dīrghāṃś ca kalāpāṃś ca mahādhanān ||
vipāṭhān kṣuradhārāṃś ca dhanurbhir nidadhuḥ saha ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
एवम्evamthus
उक्त्वाuktvāhaving said
sahe, this
राजानंrājānaṃthe king
धर्मात्मानंdharmātmānaṃform of dharmātmānaṃ
युधिष्ठिरम्yudhiṣṭhiramYudhishthira
प्रचक्रमेpracakramedisc, wheel
निधानायnidhānāyaform of nidhānāya
शस्त्राणांśastrāṇāṃweapons
भरतर्षभbharatarṣabhabull of the Bharatas
येनyenaby which
देवान्devānform of devān
मनुष्यांश्manuṣyāṃśform of manuṣyāṃś
caand
सर्पांश्sarpāṃśform of sarpāṃś
चैकरथोcaikarathochariot
ऽजयत्'jayatvictory
स्फीताञ्जनपदांश्sphītāñjanapadāṃśform of sphītāñjanapadāṃś
चान्यान्cānyānform of cānyān
अजयत्ajayatvictory
कुरुनन्दनःkurunandanaḥKuru
तद्tadthat
उदारंudāraṃform of udāraṃ
महाघोषंmahāghoṣaṃgreat
सपत्नगणसूदनम्sapatnagaṇasūdanamfell
अपज्यम्apajyamform of apajyam
अकरोत्akarotdid, made
पार्थोpārthoPartha
गाण्डीवम्gāṇḍīvamGandiva
अभयंकरम्abhayaṃkaramfear, horse
येनyenaby which
वीरःvīraḥhero
कुरुक्षेत्रम्kurukṣetramKuru
अभ्यरक्षत्abhyarakṣatform of abhyarakṣat
परंतपःparaṃtapaḥscorcher of foes
अमुञ्चद्amuñcadform of amuñcad
धनुषस्dhanuṣasto strike, to kill
तस्यtasyahis, that
ज्याम्jyāmform of jyām
अक्षय्यांakṣayyāṃform of akṣayyāṃ
युधिष्ठिरःyudhiṣṭhiraḥYudhishthira
पाञ्चालान्pāñcālānPanchala
येनyenaby which
संग्रामेsaṃgrāmein battle
भीमसेनोbhīmasenoBhima, army
ऽजयत्'jayatvictory
प्रभुःprabhuḥlord
प्रत्यषेधद्pratyaṣedhadform of pratyaṣedhad
बहून्bahūnmany
एकःekaḥone
सपत्नांश्sapatnāṃśfell
चैवcaivaand indeed
दिग्जयेdigjayeform of digjaye
निशम्यniśamyahaving heard
यस्यyasyawhose, of whom
विस्फारंvisphāraṃform of visphāraṃ
व्यद्रवन्तvyadravantaform of vyadravanta
रणेraṇein battle
परेpareothers, enemies
पर्वतस्येवparvatasyevaform of parvatasyeva
दीर्णस्यdīrṇasyaform of dīrṇasya
विस्फोटम्visphoṭamform of visphoṭam
अशनेर्aśanerform of aśaner
इवivalike, as if
सैन्धवंsaindhavaṃform of saindhavaṃ
येनyenaby which
राजानंrājānaṃthe king
परामृषतparāmṛṣataform of parāmṛṣata
चानघcānaghaform of cānagha
ज्यापाशंjyāpāśaṃform of jyāpāśaṃ
धनुषस्dhanuṣasto strike, to kill
तस्यtasyahis, that
भीमसेनोbhīmasenoBhima, army
ऽवतारयत्'vatārayatform of 'vatārayat
अजयत्ajayatvictory
पश्चिमाम्paścimāmto see
आशांāśāṃform of āśāṃ
धनुषाdhanuṣāto strike, to kill
येनyenaby which
पाण्डवःpāṇḍavaḥPandava
तस्यtasyahis, that
मौर्वीम्maurvīmform of maurvīm
अपाकर्षच्apākarṣacform of apākarṣac
छूरःchūraḥform of chūraḥ
संक्रन्दनोsaṃkrandanoform of saṃkrandano
युधिyudhiin battle
दक्षिणांdakṣiṇāṃform of dakṣiṇāṃ
दक्षिणाचारोdakṣiṇācāroform of dakṣiṇācāro
दिशंdiśaṃdirection
येनाजयत्yenājayatvictory
प्रभुःprabhuḥlord
अपज्यम्apajyamform of apajyam
अकरोद्akarodform of akarod
वीरःvīraḥhero
सहदेवस्sahadevasSahadeva, god
तदायुधम्tadāyudhamform of tadāyudham
खड्गांश्khaḍgāṃśform of khaḍgāṃś
caand
पीतान्pītānform of pītān
दीर्घांश्dīrghāṃśform of dīrghāṃś
caand
कलापांश्kalāpāṃśform of kalāpāṃś
caand
महाधनान्mahādhanāngreat, to strike, to kill
विपाठान्vipāṭhānform of vipāṭhān
क्षुरधारांश्kṣuradhārāṃśform of kṣuradhārāṃś
caand
धनुर्भिर्dhanurbhirto strike, to kill
निदधुःnidadhuḥform of nidadhuḥ
सहsahawith, together
Translation

Having spoken thus to King Yudhishthira, righteous of soul, Arjuna, bull of the Bharatas, began to lay down his weapons. He unstrung the noble, thunderous Gandiva, destroyer of foes and giver of fearlessness, with which alone upon his chariot he had conquered gods, men, serpents, and other prosperous countries. From that bow with which the heroic ascetic had defended Kurukshetra, Yudhishthira removed the inexhaustible bowstring. From that bow with which Bhimasena had conquered the Panchalas in battle and alone held back countless foes during the conquest of the quarters -- that bow whose twang sent enemies fleeing in battle as from the crash of a splitting mountain or the stroke of a thunderbolt, and with which he had touched the king of the Sindhus -- faultless Bhimasena unfastened the strap of the string. From the bow with which the Pandava had conquered the western quarter, valiant Samkrandana removed the string; from the weapon with which the righteous hero Sahadeva had conquered the southern quarter, he too removed the string. Yellow, long swords, costly quivers, and broad, razor-sharp arrows they laid down together with the bows.

Version

34a31dc204cb · published Jul 16, 2026, 5:58:59 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with