Mahabharata
Gavah-pratinivartana-parva (The Return of the Cows)4.48.1-7
3934 / 15823
Mahabharata · 4.48.1-7
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
तथा व्यूढेष्व् अनीकेषु कौरवेयैर् महारथैः ॥
उपायाद् अर्जुनस् तूर्णं रथघोषेण नादयन् ॥
ददृशुस् ते ध्वजाग्रं वै शुश्रुवुश् च रथस्वनम् ॥
दोधूयमानस्य भृशं गाण्डीवस्य च निस्वनम् ॥
ततस् तत् सर्वम् आलोक्य द्रोणो वचनम् अब्रवीत् ॥
महारथम् अनुप्राप्तं दृष्ट्वा गाण्डीवधन्विनम् ॥
एतद् ध्वजाग्रं पार्थस्य दूरतः संप्रकाशते ॥
एष घोषः सजलदो रोरवीति च वानरः ॥
एष तिष्ठन् रथश्रेष्ठो रथे रथवरप्रणुत् ॥
उत्कर्षति धनुःश्रेष्ठं गाण्डीवम् अशनिस्वनम् ॥
इमौ हि बाणौ सहितौ पादयोर् मे व्यवस्थितौ ॥
अपरौ चाप्य् अतिक्रान्तौ कर्णौ संस्पृश्य मे शरौ ॥
निरुष्य हि वने वासं कृत्वा कर्मातिमानुषम् ॥
अभिवादयते पार्थः श्रोत्रे च परिपृच्छति ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tathā vyūḍheṣv anīkeṣu kauraveyair mahārathaiḥ ||
upāyād arjunas tūrṇaṃ rathaghoṣeṇa nādayan ||
dadṛśus te dhvajāgraṃ vai śuśruvuś ca rathasvanam ||
dodhūyamānasya bhṛśaṃ gāṇḍīvasya ca nisvanam ||
tatas tat sarvam ālokya droṇo vacanam abravīt ||
mahāratham anuprāptaṃ dṛṣṭvā gāṇḍīvadhanvinam ||
etad dhvajāgraṃ pārthasya dūrataḥ saṃprakāśate ||
eṣa ghoṣaḥ sajalado roravīti ca vānaraḥ ||
eṣa tiṣṭhan rathaśreṣṭho rathe rathavarapraṇut ||
utkarṣati dhanuḥśreṣṭhaṃ gāṇḍīvam aśanisvanam ||
imau hi bāṇau sahitau pādayor me vyavasthitau ||
aparau cāpy atikrāntau karṇau saṃspṛśya me śarau ||
niruṣya hi vane vāsaṃ kṛtvā karmātimānuṣam ||
abhivādayate pārthaḥ śrotre ca paripṛcchati ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
तथाtathāthus, also
व्यूढेष्व्vyūḍheṣvform vyūḍheṣv
अनीकेषुanīkeṣuform anīkeṣu
कौरवेयैर्kauraveyairform kauraveyair
महारथैःmahārathaiḥgreat, chariot
उपायाद्upāyādform upāyād
अर्जुनस्arjunasArjuna
तूर्णंtūrṇaṃquickly
रथघोषेणrathaghoṣeṇachariot
नादयन्nādayanform nādayan
ददृशुस्dadṛśusform dadṛśus
तेtethey; to you
ध्वजाग्रंdhvajāgraṃform dhvajāgraṃ
वैvaiindeed
शुश्रुवुश्śuśruvuśform śuśruvuś
caand
रथस्वनम्rathasvanamchariot
दोधूयमानस्यdodhūyamānasyaform dodhūyamānasya
भृशंbhṛśaṃstrongly
गाण्डीवस्यgāṇḍīvasyaGandiva
caand
निस्वनम्nisvanamform nisvanam
ततस्tatasthen
तत्tatthat, this
सर्वम्sarvamall
आलोक्यālokyahaving seen
द्रोणोdroṇoDrona
वचनम्vacanamword
अब्रवीत्abravītsaid
महारथम्mahārathamgreat, chariot
अनुप्राप्तंanuprāptaṃform anuprāptaṃ
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen
गाण्डीवधन्विनम्gāṇḍīvadhanvinamGandiva, strike, kill
एतद्etadthis
ध्वजाग्रंdhvajāgraṃform dhvajāgraṃ
पार्थस्यpārthasyaPartha
दूरतःdūrataḥform dūrataḥ
संप्रकाशतेsaṃprakāśateform saṃprakāśate
एषeṣathis
घोषःghoṣaḥform ghoṣaḥ
सजलदोsajaladoform sajalado
रोरवीतिroravītiform roravīti
caand
वानरःvānaraḥman, person
एषeṣathis
तिष्ठन्tiṣṭhanstrike, kill
रथश्रेष्ठोrathaśreṣṭhochariot
रथेrathechariot
रथवरप्रणुत्rathavarapraṇutchariot
उत्कर्षतिutkarṣatiform utkarṣati
धनुःश्रेष्ठंdhanuḥśreṣṭhaṃstrike, kill
गाण्डीवम्gāṇḍīvamGandiva
अशनिस्वनम्aśanisvanamform aśanisvanam
इमौimauform imau
हिhiindeed
बाणौbāṇauform bāṇau
सहितौsahitauform sahitau
पादयोर्pādayorform pādayor
मेmeto me, mine
व्यवस्थितौvyavasthitauform vyavasthitau
अपरौaparauform aparau
चाप्य्cāpyand also
अतिक्रान्तौatikrāntauform atikrāntau
कर्णौkarṇauKarna
संस्पृश्यsaṃspṛśyaform saṃspṛśya
मेmeto me, mine
शरौśarauarrow
निरुष्यniruṣyaform niruṣya
हिhiindeed
वनेvanein the forest
वासंvāsaṃdwelling
कृत्वाkṛtvāhaving done
कर्मातिमानुषम्karmātimānuṣamform karmātimānuṣam
अभिवादयतेabhivādayatebow, salutation
पार्थःpārthaḥPartha
श्रोत्रेśrotreform śrotre
caand
परिपृच्छतिparipṛcchatiform paripṛcchati
Translation

Vaishampayana said: "When the armies had been arrayed thus by the great charioteers of the Kauravas, Arjuna swiftly drove up, filling all with the roar of his chariot. They saw the tip of his banner and heard the rumble of his chariot, as well as the mighty sound of the Gandiva being drawn. Then, seeing that the great charioteer, the wielder of the Gandiva, had arrived, Drona said: 'There, the tip of Partha's banner shines from afar. There is that roar, like a rain-cloud, and the monkey roars. There he stands, the best of charioteers, on his finest chariot, praised by the finest charioteers, drawing the finest bow, the Gandiva, that sounds like a thunderbolt. These two arrows together rest at my feet, and two others, having grazed my ears, flew past. Having dwelt in the forest and performed a superhuman feat, Partha salutes me and asks after my hearing -- that is, after my well-being.'"

Version

9b306f5d7e46 · published Jul 16, 2026, 6:27:29 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with