Mahabharata
Duryodhana-palayana-parva (The Flight of Duryodhana)4.60.1-6
3967 / 15823
Mahabharata · 4.60.1-6
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
भीष्मे तु संग्रामशिरो विहाय; पलायमाने धृतराष्ट्रपुत्रः ॥
उच्छ्रित्य केतुं विनदन् महात्मा; स्वयं विगृह्यार्जुनम् आससाद ॥
स भीमधन्वानम् उदग्रवीर्यं; धनंजयं शत्रुगणे चरन्तम् ॥
आकर्णपूर्णायतचोदितेन; भल्लेन विव्याध ललाटमध्ये ॥
स तेन बाणेन समर्पितेन; जाम्बूनदाभेन सुसंशितेन ॥
रराज राजन् महनीयकर्मा; यथैकपर्वा रुचिरैकशृङ्गः ॥
अथास्य बाणेन विदारितस्य; प्रादुर्बभूवासृग् अजस्रम् उष्णम् ॥
सा तस्य जाम्बूनदपुष्पचित्रा; मालेव चित्राभिविराजते स्म ॥
स तेन बाणाभिहतस् तरस्वी; दुर्योधनेनोद्धतमन्युवेगः ॥
शरान् उपादाय विषाग्निकल्पान्; विव्याध राजानम् अदीनसत्त्वः ॥
दुर्योधनश् चापि तम् उग्रतेजाः; पार्थश् च दुर्योधनम् एकवीरः ॥
अन्योन्यम् आजौ पुरुषप्रवीरौ; समं समाजघ्नतुर् आजमीढौ ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
bhīṣme tu saṃgrāmaśiro vihāya; palāyamāne dhṛtarāṣṭraputraḥ ||
ucchritya ketuṃ vinadan mahātmā; svayaṃ vigṛhyārjunam āsasāda ||
sa bhīmadhanvānam udagravīryaṃ; dhanaṃjayaṃ śatrugaṇe carantam ||
ākarṇapūrṇāyatacoditena; bhallena vivyādha lalāṭamadhye ||
sa tena bāṇena samarpitena; jāmbūnadābhena susaṃśitena ||
rarāja rājan mahanīyakarmā; yathaikaparvā ruciraikaśṛṅgaḥ ||
athāsya bāṇena vidāritasya; prādurbabhūvāsṛg ajasram uṣṇam ||
sā tasya jāmbūnadapuṣpacitrā; māleva citrābhivirājate sma ||
sa tena bāṇābhihatas tarasvī; duryodhanenoddhatamanyuvegaḥ ||
śarān upādāya viṣāgnikalpān; vivyādha rājānam adīnasattvaḥ ||
duryodhanaś cāpi tam ugratejāḥ; pārthaś ca duryodhanam ekavīraḥ ||
anyonyam ājau puruṣapravīrau; samaṃ samājaghnatur ājamīḍhau ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
भीष्मेbhīṣmeform of "bhīṣme"
तुtuindeed, but
संग्रामशिरोsaṃgrāmaśirobattle
विहायvihāyahaving left
पलायमानेpalāyamāneform of "palāyamāne"
धृतराष्ट्रपुत्रःdhṛtarāṣṭraputraḥDhritarashtra, son
उच्छ्रित्यucchrityaform of "ucchritya"
केतुंketuṃform of "ketuṃ"
विनदन्vinadanform of "vinadan"
महात्माmahātmāgreat one
स्वयंsvayaṃhimself
विगृह्यार्जुनम्vigṛhyārjunamform of "vigṛhyārjunam"
आससादāsasādareached
sahe, this
भीमधन्वानम्bhīmadhanvānamBhima, to strike, to kill
उदग्रवीर्यंudagravīryaṃhero
धनंजयंdhanaṃjayaṃDhananjaya
शत्रुगणेśatrugaṇeenemy
चरन्तम्carantamform of "carantam"
आकर्णपूर्णायतचोदितेनākarṇapūrṇāyatacoditenaKarna
भल्लेनbhallenawith a broad-headed arrow
विव्याधvivyādhapierced
ललाटमध्येlalāṭamadhyeform of "lalāṭamadhye"
sahe, this
तेनtenaby that, by him
बाणेनbāṇenawith an arrow
समर्पितेनsamarpitenaform of "samarpitena"
जाम्बूनदाभेनjāmbūnadābhenaform of "jāmbūnadābhena"
सुसंशितेनsusaṃśitenaform of "susaṃśitena"
रराजrarājaking
राजन्rājanO king
महनीयकर्माmahanīyakarmāto strike, to kill
यथैकपर्वाyathaikaparvāform of "yathaikaparvā"
रुचिरैकशृङ्गःruciraikaśṛṅgaḥform of "ruciraikaśṛṅgaḥ"
अथास्यathāsyathen his
बाणेनbāṇenawith an arrow
विदारितस्यvidāritasyaform of "vidāritasya"
प्रादुर्बभूवासृग्prādurbabhūvāsṛgform of "prādurbabhūvāsṛg"
अजस्रम्ajasramform of "ajasram"
उष्णम्uṣṇamform of "uṣṇam"
साshe, this
तस्यtasyahis, of that
जाम्बूनदपुष्पचित्राjāmbūnadapuṣpacitrāform of "jāmbūnadapuṣpacitrā"
मालेवmālevaform of "māleva"
चित्राभिविराजतेcitrābhivirājateking
स्मsmaindeed
sahe, this
तेनtenaby that, by him
बाणाभिहतस्bāṇābhihatasform of "bāṇābhihatas"
तरस्वीtarasvīswift
दुर्योधनेनोद्धतमन्युवेगःduryodhanenoddhatamanyuvegaḥDuryodhana, warrior
शरान्śarānarrows
उपादायupādāyahaving taken
विषाग्निकल्पान्viṣāgnikalpānform of "viṣāgnikalpān"
विव्याधvivyādhapierced
राजानम्rājānamking
अदीनसत्त्वःadīnasattvaḥform of "adīnasattvaḥ"
दुर्योधनश्duryodhanaśDuryodhana, wealth
चापिcāpiand also
तम्tamhis, that
उग्रतेजाःugratejāḥform of "ugratejāḥ"
पार्थश्pārthaśPartha
caand
दुर्योधनम्duryodhanamDuryodhana
एकवीरःekavīraḥhero
अन्योन्यम्anyonyameach other
आजौājauin battle
पुरुषप्रवीरौpuruṣapravīrauhero
समंsamaṃform of "samaṃ"
समाजघ्नतुर्samājaghnaturform of "samājaghnatur"
आजमीढौājamīḍhauform of "ājamīḍhau"
Translation

Vaishampayana said: 'When Bhishma left the forefront of the battle and was borne away, the son of Dhritarashtra raised his banner, cried out loudly, and himself joined battle with Arjuna. He drew his bow to the ear and struck Dhananjaya, the mighty archer moving among the enemy ranks, in the middle of the forehead with a broad-headed arrow. Struck by that golden, well-sharpened arrow, Arjuna, great in deeds, shone like a beautiful single-peaked mountain. From the cloven wound hot blood flowed without cease, and it gleamed upon him like a many-colored garland strung with golden flowers. Struck by this arrow of Duryodhana, the swift Partha, his fury rising, took up arrows like poison and fire and struck the king. Duryodhana, terrible in his splendor, and Partha, the peerless hero, the two foremost men of the line of Ajamidha, struck each other equally in that battle.'

Version

4dccd48c1733 · published Jul 16, 2026, 6:42:56 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with