Mahabharata
Uttara-kathana-parva (The Tale of Uttara)4.64.11-18
3982 / 15823
Mahabharata · 4.64.11-18
Devanāgarī

क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणाद् उत्तरम् आगतम् ॥
प्रशशंस ततो मत्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः ॥
त्वया दायादवान् अस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन ॥
त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति ॥
पदं पदसहस्रेण यश् चरन् नापराध्नुयात् ॥
तेन कर्णेन ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥
मनुष्यलोके सकले यस्य तुल्यो न विद्यते ॥
यः समुद्र इवाक्षोभ्यः कालाग्निर् इव दुःसहः ॥
तेन भीष्मेण ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥
आचार्यो वृष्णिवीराणां पाण्डवानां च यो द्विजः ॥
सर्वक्षत्रस्य चाचार्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥
तेन द्रोणेन ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥
आचार्यपुत्रो यः शूरः सर्वशस्त्रभृताम् अपि ॥
अश्वत्थामेति विख्यातः कथं तेन समागमः ॥
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतस्वा वणिजो यथा ॥
कृपेण तेन ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥
पर्वतं यो ऽभिविध्येत राजपुत्रो महेषुभिः ॥
दुर्योधनेन ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥

Transliteration (IAST)

kṣamayitvā tu kauravyaṃ raṇād uttaram āgatam ||
praśaśaṃsa tato matsyaḥ śṛṇvataḥ savyasācinaḥ ||
tvayā dāyādavān asmi kaikeyīnandivardhana ||
tvayā me sadṛśaḥ putro na bhūto na bhaviṣyati ||
padaṃ padasahasreṇa yaś caran nāparādhnuyāt ||
tena karṇena te tāta katham āsīt samāgamaḥ ||
manuṣyaloke sakale yasya tulyo na vidyate ||
yaḥ samudra ivākṣobhyaḥ kālāgnir iva duḥsahaḥ ||
tena bhīṣmeṇa te tāta katham āsīt samāgamaḥ ||
ācāryo vṛṣṇivīrāṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yo dvijaḥ ||
sarvakṣatrasya cācāryaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ||
tena droṇena te tāta katham āsīt samāgamaḥ ||
ācāryaputro yaḥ śūraḥ sarvaśastrabhṛtām api ||
aśvatthāmeti vikhyātaḥ kathaṃ tena samāgamaḥ ||
raṇe yaṃ prekṣya sīdanti hṛtasvā vaṇijo yathā ||
kṛpeṇa tena te tāta katham āsīt samāgamaḥ ||
parvataṃ yo 'bhividhyeta rājaputro maheṣubhiḥ ||
duryodhanena te tāta katham āsīt samāgamaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
क्षमयित्वा तुkṣamayitvā tuhaving appeased
कौरव्यंkauravyaṃKauravya
रणात्raṇātfrom the battle
उत्तरम् आगतम्uttaram āgatamUttara, who had come
प्रशशंसpraśaśaṃsapraised
ततःtataḥthen
मत्स्यःmatsyaḥthe king of the Matsyas
शृण्वतः सव्यसाचिनःśṛṇvataḥ savyasācinaḥwhile Savyasachin listened
त्वयाtvayāby you
दायादवान् अस्मिdāyādavān asmiI am freed from hereditary enemies
कैकेयीनन्दिवर्धनkaikeyīnandivardhanaO joy of the Kaikeyas
त्वयाtvayāby you
मेmefor me
सदृशः पुत्रःsadṛśaḥ putraḥa son like you
न भूतःna bhūtaḥthere has not been
न भविष्यतिna bhaviṣyatithere will not be
पदम्padama step
पदसहस्रेणpadasahasreṇaamong a thousand steps
यः चरन्yaḥ caranwho, while walking
न अपराध्नुयात्na aparādhnuyātwould not err
तेन कर्णेनtena karṇenawith that Karna
ते तातte tātadid you, my son
कथम् आसीत्katham āsīthow was
समागमःsamāgamaḥthe encounter
मनुष्यलोके सकलेmanuṣyaloke sakalein the whole world of men
यस्य तुल्यःyasya tulyaḥwhose equal
न विद्यतेna vidyatedoes not exist
यःyaḥwho
समुद्र इवsamudra ivalike the ocean
अक्षोभ्यःakṣobhyaḥunshakable
कालाग्निः इवkālāgniḥ ivalike the fire of time
दुःसहःduḥsahaḥunbearable
तेन भीष्मेणtena bhīṣmeṇawith that Bhishma
ते तातte tātadid you, my son
कथम् आसीत्katham āsīthow was
समागमःsamāgamaḥthe encounter
आचार्यःācāryaḥthe teacher
वृष्णिवीराणाम्vṛṣṇivīrāṇāmof the heroes of the Vrishnis
पाण्डवानाम् चpāṇḍavānām caand of the Pandavas
यः द्विजःyaḥ dvijaḥthat twice-born
सर्वक्षत्रस्य चsarvakṣatrasya caand of all the kshatriya order
आचार्यःācāryaḥthe teacher
सर्वशस्त्रभृताम् वरःsarvaśastrabhṛtām varaḥthe best among all bearers of weapons
तेन द्रोणेनtena droṇenawith that Drona
ते तातte tātadid you, my son
कथम् आसीत्katham āsīthow was
समागमःsamāgamaḥthe encounter
आचार्यपुत्रःācāryaputraḥthe teacher's son
यः शूरःyaḥ śūraḥthat hero
सर्वशस्त्रभृताम् अपिsarvaśastrabhṛtām apieven among all bearers of weapons
अश्वत्थामा इतिaśvatthāmā itiknown as Ashvatthama
विख्यातःvikhyātaḥrenowned
कथम्kathamhow
तेनtenawith him
समागमःsamāgamaḥthe encounter
रणेraṇein battle
यम् प्रेक्ष्यyam prekṣyaseeing whom
सीदन्तिsīdantigrow faint
हृतस्वाः वणिजः यथाhṛtasvāḥ vaṇijaḥ yathālike merchants stripped of their wealth
कृपेण तेनkṛpeṇa tenawith that Kripa
ते तातte tātadid you, my son
कथम् आसीत्katham āsīthow was
समागमःsamāgamaḥthe encounter
पर्वतम्parvatama mountain
यः अभिविध्येतyaḥ abhividhyetawho could pierce
राजपुत्रःrājaputraḥthe prince
महेषुभिःmaheṣubhiḥwith great arrows
दुर्योधनेनduryodhanenawith Duryodhana
ते तातte tātadid you, my son
कथम् आसीत्katham āsīthow was
समागमःsamāgamaḥthe encounter
Translation

Having appeased the Kauravya and seeing Uttara returned from battle, the king of the Matsyas began to praise him while Savyasachin listened: 'Through you I am freed from my hereditary enemies, O joy of the Kaikeyas; I have never had, and never will have, a son like you. He who, walking a thousand steps, would not err in even one — that is Karna: how was your encounter with him, my son? And with Bhishma, who has no equal in the whole world of men, who is unshakable as the ocean and unbearable as the fire of time — how was the encounter? And with Drona, the twice-born teacher of the Vrishni heroes, of the Pandavas, of the whole warrior order, and the best among all bearers of weapons — how was the encounter? And with the teacher's son, the hero known as Ashvatthama — how was the encounter? And with Kripa, at the sight of whom in battle men grow faint like merchants stripped of their wealth — how was the encounter? And with Prince Duryodhana, who could pierce a mountain with his great arrows — how was the encounter?'

Version

ded4998303be · published Jul 16, 2026, 6:42:56 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with