Mahabharata
Duryodhanabhīmayuddham (The Battle of Duryodhana and Bhīma)6.75.33-42
5731 / 15823
Mahabharata · 6.75.33-42
Devanāgarī

दुर्मुखः श्रुतकर्माणं विद्ध्वा सप्तभिर् आशुगैः ॥
ध्वजम् एकेन चिच्छेद सारथिं चास्य सप्तभिः ॥
अश्वाञ् जाम्बूनदैर् जालैः प्रच्छन्नान् वातरंहसः ॥
जघान षड्भिर् आसाद्य सारथिं चाभ्यपातयत् ॥
स हताश्वे रथे तिष्ठञ् श्रुतकर्मा महारथः ॥
शक्तिं चिक्षेप संक्रुद्धो महोल्कां ज्वलिताम् इव ॥
सा दुर्मुखस्य विपुलं वर्म भित्त्वा यशस्विनः ॥
विदार्य प्राविशद् भूमिं दीप्यमाना सुतेजना ॥
तं दृष्ट्वा विरथं तत्र सुतसोमो महाबलः ॥
पश्यतां सर्वसैन्यानां रथम् आरोपयत् स्वकम् ॥
श्रुतकीर्तिस् तथा वीरो जयत्सेनं सुतं तव ॥
अभ्ययात् समरे राजन् हन्तुकामो यशस्विनम् ॥
तस्य विक्षिपतश् चापं श्रुतकीर्तेर् महात्मनः ॥
चिच्छेद समरे राजञ् जयत्सेनः सुतस् तव ॥
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन प्रहसन्न् इव भारत ॥
तं दृष्ट्वा छिन्नधन्वानं शतानीकः सहोदरम् ॥
अभ्यपद्यत तेजस्वी सिंहवद् विनदन् मुहुः ॥
शतानीकस् तु समरे दृढं विस्फार्य कार्मुकम् ॥
विव्याध दशभिस् तूर्णं जयत्सेनं शिलीमुखैः ॥
अथान्येन सुतीक्ष्णेन सर्वावरणभेदिना ॥
शतानीको जयत्सेनं विव्याध हृदये भृशम् ॥

Transliteration (IAST)

durmukhaḥ śrutakarmāṇaṃ viddhvā saptabhir āśugaiḥ ||
dhvajam ekena ciccheda sārathiṃ cāsya saptabhiḥ ||
aśvāñ jāmbūnadair jālaiḥ pracchannān vātaraṃhasaḥ ||
jaghāna ṣaḍbhir āsādya sārathiṃ cābhyapātayat ||
sa hatāśve rathe tiṣṭhañ śrutakarmā mahārathaḥ ||
śaktiṃ cikṣepa saṃkruddho maholkāṃ jvalitām iva ||
sā durmukhasya vipulaṃ varma bhittvā yaśasvinaḥ ||
vidārya prāviśad bhūmiṃ dīpyamānā sutejanā ||
taṃ dṛṣṭvā virathaṃ tatra sutasomo mahābalaḥ ||
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ ratham āropayat svakam ||
śrutakīrtis tathā vīro jayatsenaṃ sutaṃ tava ||
abhyayāt samare rājan hantukāmo yaśasvinam ||
tasya vikṣipataś cāpaṃ śrutakīrter mahātmanaḥ ||
ciccheda samare rājañ jayatsenaḥ sutas tava ||
kṣurapreṇa sutīkṣṇena prahasann iva bhārata ||
taṃ dṛṣṭvā chinnadhanvānaṃ śatānīkaḥ sahodaram ||
abhyapadyata tejasvī siṃhavad vinadan muhuḥ ||
śatānīkas tu samare dṛḍhaṃ visphārya kārmukam ||
vivyādha daśabhis tūrṇaṃ jayatsenaṃ śilīmukhaiḥ ||
athānyena sutīkṣṇena sarvāvaraṇabhedinā ||
śatānīko jayatsenaṃ vivyādha hṛdaye bhṛśam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
दुर्मुखः श्रुतकर्माणम्durmukhaḥ śrutakarmāṇamDurmukha, at Shrutakarman; Durmukha, against Shrutakarman
विद्ध्वा सप्तभिः आशुगैःviddhvā saptabhiḥ āśugaiḥhaving pierced with seven swift arrows; wounding with seven swift shafts
ध्वजम् एकेन चिच्छेदdhvajam ekena cicchedacut off the banner with one; severed the standard with a single arrow
सारथिम् च अस्य सप्तभिःsārathim ca asya saptabhiḥand his charioteer with seven; and his charioteer with seven arrows
अश्वान् जाम्बूनदैः जालैःaśvān jāmbūnadaiḥ jālaiḥthe horses in golden nets; the steeds draped in golden mesh
प्रच्छन्नान् वातरंहसःpracchannān vātaraṃhasaḥcovered, swift as the wind; concealed, with the speed of wind
जघान षड्भिः आसाद्यjaghāna ṣaḍbhiḥ āsādyakilled with six, having drawn near; slew with six, having approached
सारथिम् च अभ्यपातयत्sārathim ca abhyapātayatand cast down the charioteer; and hurled the charioteer down
स हताश्वे रथे तिष्ठन्sa hatāśve rathe tiṣṭhanhe, standing on the chariot whose horses were slain; he, standing in the chariot with dead horses
श्रुतकर्मा महारथःśrutakarmā mahārathaḥShrutakarman, the great chariot-warrior; the great charioteer Shrutakarman
शक्तिम् चिक्षेप संक्रुद्धःśaktim cikṣepa saṃkruddhaḥhurled a shakti in fury; flung a spear in rage
महोल्काम् ज्वलिताम् इवmaholkām jvalitām ivalike a great blazing meteor; as a burning great firebrand
सा दुर्मुखस्य विपुलम्sā durmukhasya vipulamit, Durmukha's broad; that one, Durmukha's wide
वर्म भित्त्वा यशस्विनःvarma bhittvā yaśasvinaḥpiercing the armor of the renowned one; having pierced the armor of the famed one
विदार्य प्राविशत् भूमिम्vidārya prāviśat bhūmimtearing through, entered the earth; rending it, went into the ground
दीप्यमाना सुतेजनाdīpyamānā sutejanāblazing, very sharp; flaming, keen-edged
तम् दृष्ट्वा विरथम् तत्रtam dṛṣṭvā viratham tatraseeing him there without a chariot; beholding him there chariotless
सुतसोमः महाबलःsutasomaḥ mahābalaḥmighty Sutasoma; powerful Sutasoma
पश्यताम् सर्वसैन्यानाम्paśyatām sarvasainyānāmas all the armies watched; before the eyes of all the troops
रथम् आरोपयत् स्वकम्ratham āropayat svakamtook him up onto his own chariot; raised him onto his own chariot
श्रुतकीर्तिः तथा वीरःśrutakīrtiḥ tathā vīraḥand the hero Shrutakirti likewise; and Shrutakirti the warrior, as well
जयत्सेनम् सुतम् तवjayatsenam sutam tavaagainst Jayatsena, your son; at your son Jayatsena
अभ्ययात् समरे राजन्abhyayāt samare rājanadvanced in battle, O king; went forth in combat, sovereign
हन्तुकामः यशस्विनम्hantukāmaḥ yaśasvinamdesiring to kill the renowned one; seeking to slay the famed one
तस्य विक्षिपतः चापम्tasya vikṣipataḥ cāpamwhile he was brandishing his bow; as he swung his bow
श्रुतकीर्तेः महात्मनःśrutakīrteḥ mahātmanaḥof the great-souled Shrutakirti; of Shrutakirti, great of soul
चिच्छेद समरे राजन्ciccheda samare rājancut off in battle, O king; severed in the fight, sovereign
जयत्सेनः सुतः तवjayatsenaḥ sutaḥ tavaJayatsena, your son; your son Jayatsena
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेनkṣurapreṇa sutīkṣṇenawith a very sharp kshurapra; with a razor-edged arrow
प्रहसन् इव भारतprahasan iva bhārataas if laughing, O Bharata; as though smiling, descendant of Bharata
तम् दृष्ट्वा छिन्नधन्वानम्tam dṛṣṭvā chinnadhanvānamseeing him with his bow cut; beholding him bowless
शतानीकः सहोदरम्śatānīkaḥ sahodaramShatanika, his own brother; Shatanika, his blood-brother
अभ्यपद्यत तेजस्वीabhyapadyata tejasvīthe resplendent one approached; the mighty one came forward
सिंहवत् विनदन् मुहुःsiṃhavat vinadan muhuḥroaring again and again like a lion; repeatedly roaring as a lion
शतानीकः तु समरेśatānīkaḥ tu samareand Shatanika in the battle; but Shatanika in combat
दृढम् विस्फार्य कार्मुकम्dṛḍham visphārya kārmukamfirmly drawing his bow; strongly stretching his weapon
विव्याध दशभिः तूर्णम्vivyādha daśabhiḥ tūrṇamswiftly pierced with ten; quickly wounded with ten
जयत्सेनम् शिलीमुखैःjayatsenam śilīmukhaiḥJayatsena, with shilimukha arrows; Jayatsena, with sharp shafts
अथ अन्येन सुतीक्ष्णेनatha anyena sutīkṣṇenathen with another, very sharp arrow; then with a further, keen-edged shaft
सर्वावरणभेदिनाsarvāvaraṇabhedināpiercing every armor; that breaks through all defenses
शतानीकः जयत्सेनम्śatānīkaḥ jayatsenamShatanika, Jayatsena; Shatanika, against Jayatsena
विव्याध हृदये भृशम्vivyādha hṛdaye bhṛśampierced deeply in the heart; wounded grievously in the heart
Translation

Durmukha pierced Shrutakarman with seven swift arrows, cut down his banner with one, and struck his charioteer with seven. Drawing near, he killed with six arrows the horses, swift as the wind and covered in golden nets, and cast down the charioteer. Then Shrutakarman, the great chariot-warrior, standing on his chariot whose horses lay slain, in fury hurled a shakti, like a great blazing meteor. This shining, razor-sharp shakti pierced through the broad armor of renowned Durmukha, tore through it, and sank into the earth. Seeing Shrutakarman without a chariot, mighty Sutasoma, before the eyes of all the armies, took him up onto his own chariot. The hero Shrutakirti likewise advanced in that battle against your renowned son Jayatsena, desiring to kill him. But as great-souled Shrutakirti was brandishing his bow, your son Jayatsena, as if laughing, cut it down in that battle with a very sharp razor-arrow. Seeing his own brother with his bow cut down, resplendent Shatanika came forward, roaring again and again like a lion. In that battle Shatanika firmly drew his bow and swiftly pierced Jayatsena with ten arrows; then with another very sharp arrow that could pierce any armor, he wounded Jayatsena grievously in the heart.

Version

db172a436850 · published Jul 17, 2026, 9:38:21 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with