Mahabharata
Arjuna and Aśvatthāman in the Saṃśaptaka Battle8.12.44-51
8706 / 15823
Mahabharata · 8.12.44-51
Devanāgarī

पुनर् द्रौणिमहाशैलं नाराचैः सूर्यसंनिभैः ॥
निर्बिभेद महावेगैस् त्वरन् वज्रीव पर्वतम् ॥
तम् आचार्यसुतः क्रुद्धः साश्वयन्तारम् आशुगैः ॥
युयुत्सुर् नाशकद् योद्धुं पार्थस् तान् अन्तराच्छिनत् ॥
ततः परमसंक्रुद्धः काण्डकोशान् अवासृजत् ॥
अश्वत्थामाभिरूपाय गृहान् अतिथये यथा ॥
अथ संशप्तकांस् त्यक्त्वा पाण्डवो द्रौणिम् अभ्ययात् ॥
अपाङ्क्तेयम् इव त्यक्त्वा दाता पाङ्क्तेयम् अर्थिनम् ॥
ततः समभवद् युद्धं शुक्राङ्गिरसवर्चसोः ॥
नक्षत्रम् अभितो व्योम्नि शुक्राङ्गिरसयोर् इव ॥
संतापयन्ताव् अन्योन्यं दीप्तैः शरगभस्तिभिः ॥
लोकत्रासकराव् आस्तां विमार्गस्थौ ग्रहाव् इव ॥
ततो ऽविध्यद् भ्रुवोर् मध्ये नाराचेनार्जुनो भृशम् ॥
स तेन विबभौ द्रौणिर् ऊर्ध्वरश्मिर् यथा रविः ॥
अथ कृष्णौ शरशतैर् अश्वत्थाम्नार्दितौ भृशम् ॥
सरश्मिजालनिकरौ युगान्तार्काव् इवासतुः ॥

Transliteration (IAST)

punar drauṇimahāśailaṃ nārācaiḥ sūryasaṃnibhaiḥ ||
nirbibheda mahāvegais tvaran vajrīva parvatam ||
tam ācāryasutaḥ kruddhaḥ sāśvayantāram āśugaiḥ ||
yuyutsur nāśakad yoddhuṃ pārthas tān antarācchinat ||
tataḥ paramasaṃkruddhaḥ kāṇḍakośān avāsṛjat ||
aśvatthāmābhirūpāya gṛhān atithaye yathā ||
atha saṃśaptakāṃs tyaktvā pāṇḍavo drauṇim abhyayāt ||
apāṅkteyam iva tyaktvā dātā pāṅkteyam arthinam ||
tataḥ samabhavad yuddhaṃ śukrāṅgirasavarcasoḥ ||
nakṣatram abhito vyomni śukrāṅgirasayor iva ||
saṃtāpayantāv anyonyaṃ dīptaiḥ śaragabhastibhiḥ ||
lokatrāsakarāv āstāṃ vimārgasthau grahāv iva ||
tato 'vidhyad bhruvor madhye nārācenārjuno bhṛśam ||
sa tena vibabhau drauṇir ūrdhvaraśmir yathā raviḥ ||
atha kṛṣṇau śaraśatair aśvatthāmnārditau bhṛśam ||
saraśmijālanikarau yugāntārkāv ivāsatuḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पुनः द्रौणिमहाशैलम्punaḥ drauṇimahāśailamснова великую гору Драуни; снова Ашваттхаму-гору
नाराचैः सूर्यसंनिभैःnārācaiḥ sūryasaṃnibhaiḥнарачами, подобными солнцу; солнечными стрелами
निर्बिभेद महावेगैःnirbibheda mahāvegaiḥпронзил великоскорыми; пробил стремительными
त्वरन् वज्री इव पर्वतम्tvaran vajrī iva parvatamспеша как Ваджрин гору; как Индра гору
तम् आचार्यसुतः क्रुद्धःtam ācāryasutaḥ kruddhaḥего сын учителя разгневанный; на него сын Дроны
साश्वयन्तारम् आशुगैःsāśvayantāram āśugaiḥс конями и возницей быстрыми стрелами; с экипажем стрелами
युयुत्सुः न अशकत् योद्धुम्yuyutsuḥ na aśakat yoddhumжелая биться, не смог сражаться; хотя хотел боя
पार्थः तान् अन्तराच्छिनत्pārthaḥ tān antarācchinatПартха их перерезал между; Арджуна перехватил
ततः परमसंक्रुद्धःtataḥ paramasaṃkruddhaḥзатем крайне разгневанный; тогда очень разгневанный
काण्डकोशान् अवासृजत्kāṇḍakośān avāsṛjatпучки стрел выпустил; излил стрелные связки
अश्वत्थामा अभिरूपायaśvatthāmā abhirūpāyaАшваттхаме прекрасному; против прекрасного Ашваттхамы
गृहान् अतिथये यथाgṛhān atithaye yathāкак дома гостю; как даритель гостю
अथ संशप्तकान् त्यक्त्वाatha saṃśaptakān tyaktvāзатем самшаптаков оставив; оставив самшаптаков
पाण्डवः द्रौणिम् अभ्ययात्pāṇḍavaḥ drauṇim abhyayātПандава к Драуни пошёл; Арджуна двинулся на Ашваттхаму
अपाङ्क्तेयम् इव त्यक्त्वाapāṅkteyam iva tyaktvāкак непригодного к трапезе оставив; оставив недостойного
दाता पाङ्क्तेयम् अर्थिनम्dātā pāṅkteyam arthinamдаритель достойного просителя; ради достойного просителя
ततः समभवत् युद्धम्tataḥ samabhavat yuddhamзатем возникла битва; тогда началось сражение
शुक्राङ्गिरसवर्चसोःśukrāṅgirasavarcasoḥдвух сияющих как Шукра и Ангирaс; между двумя светлыми
नक्षत्रम् अभितः व्योम्निnakṣatram abhitaḥ vyomniзвезду вокруг в небе; как созвездие в небе
शुक्राङ्गिरसयोः इवśukrāṅgirasayoḥ ivaШукры и Ангираса словно; при Шукра и Ангирaсе
संतापयन्तौ अन्योन्यम्saṃtāpayantau anyonyamпалящие друг друга; обжигая взаимно
दीप्तैः शरगभस्तिभिःdīptaiḥ śaragabhastibhiḥпылающими лучами-стрелами; сияющими стрелными лучами
लोकत्रासकरौ आस्ताम्lokatrāsakarau āstāmстрах мира творящие стояли; оба ужасали мир
विमार्गस्थौ ग्रहौ इवvimārgasthau grahau ivaкак планеты вне пути; словно сбившиеся светила
ततः अविध्यत् भ्रुवोः मध्येtataḥ avidhyat bhruvoḥ madhyeзатем пронзил между бровей; тогда попал в межбровье
नाराचेन अर्जुनः भृशम्nārācena arjunaḥ bhṛśamнарачей Арджуна сильно; Арджуна острою стрелой
स तेन विबभौ द्रौणिःsa tena vibabhau drauṇiḥон ею засиял, Драуни; Ашваттхама с ней сиял
ऊर्ध्वरश्मिः यथा रविःūrdhvaraśmiḥ yathā raviḥс лучом вверх как солнце; как солнце с верхним лучом
अथ कृष्णौ शरशतैःatha kṛṣṇau śaraśataiḥзатем двух Кришн сотнями стрел; потом Кришну и Арджуну
अश्वत्थाम्ना अर्दितौ भृशम्aśvatthāmnā arditau bhṛśamАшваттхамой мучимых сильно; Ашваттхама сильно изранил
सरश्मिजालनिकरौsaraśmijālanikarauс грудами сетей лучей; покрытые сетями лучей
युगान्तार्कौ इव आसतुःyugāntārkau iva āsatuḥкак два солнца конца века были; словно два солнца пралайи
Translation

Снова Арджуна пронзил великую гору Драуни солнечными нарачами, быстрыми и стремительными, как Индра пробивает гору ваджрой. Разгневанный сын учителя хотел поразить его вместе с конями и возницей быстрыми стрелами, но Партха перерезал их на лету. Тогда, крайне разгневанный, он выпустил против прекрасного Ашваттхамы пучки стрел, как даритель открывает дома достойному гостю. Затем Пандава оставил самшаптаков и двинулся на Драуни, как даритель оставляет недостойного трапезы ради достойного просителя. Между ними началась битва двух сияющих, словно Шукра и Ангирас; они палили друг друга пылающими лучами стрел и стояли, наводя страх на мир, как две планеты, сошедшие с пути. Арджуна сильно поразил Драуни нарачей между бровей, и тот с этой стрелой засиял, как солнце с лучом, поднятым вверх. Затем Ашваттхама сотнями стрел тяжко изранил двух Кришн, и они стояли, покрытые сетями лучей, словно два солнца конца века».

Version

56acbeff6a2f · published Jun 20, 2026, 8:45:27 AM UTC

Available inRU

Page between verses with