पेतिवान् अथ चक्राङ्गः पेतिवान् अथ वायसः ॥
विसिस्मापयिषुः पातैर् आचक्षाणो ऽऽत्मनः क्रियाम् ॥
अथ काकस्य चित्राणि पतितानीतराणि च ॥
दृष्ट्वा प्रमुदिताः काका विनेदुर् अथ तैः स्वरैः ॥
हंसांश् चावहसन्ति स्म प्रावदन्न् अप्रियाणि च ॥
उत्पत्योत्पत्य च प्राहुर् मुहूर्तम् इति चेति च ॥
वृक्षाग्रेभ्यः स्थलेभ्यश् च निपतन्त्य् उत्पतन्ति च ॥
कुर्वाणा विविधान् रावान् आशंसन्तस् तदा जयम् ॥
हंसस् तु मृदुकेनैव विक्रान्तुम् उपचक्रमे ॥
प्रत्यहीयत काकाच् च मुहूर्तम् इव मारिष ॥
अवमन्य रयं हंसान् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
यो ऽसाव् उत्पतितो हंसः सो ऽसाव् एव प्रहीयते ॥
अथ हंसः स तच् छ्रुत्वा प्रापतत् पश्चिमां दिशम् ॥
उपर्य् उपरि वेगेन सागरं वरुणालयम् ॥
ततो भीः प्राविशत् काकं तदा तत्र विचेतसम् ॥
द्वीपद्रुमान् अपश्यन्तं निपतन्तं श्रमान्वितम् ॥
निपतेयं क्व नु श्रान्त इति तस्मिञ् जलार्णवे ॥
अविषह्यः समुद्रो हि बहुसत्त्वगणालयः ॥
महाभूतशतोद्भासी नभसो ऽपि विशिष्यते ॥
गाम्भीर्याद् धि समुद्रस्य न विशेषः कुलाधम ॥
दिगम्बराम्भसां कर्ण समुद्रस्था हि दुर्जयाः ॥
विदूरपातात् तोयस्य किं पुनः कर्ण वायसः ॥
अथ हंसो ऽभ्यतिक्रम्य मुहूर्तम् इति चेति च ॥
अवेक्षमाणस् तं काकं नाशक्नोद् व्यपसर्पितुम् ॥
अतिक्रम्य च चक्राङ्गः काकं तं समुदैक्षत ॥
तं तथा हीयमानं च हंसो दृष्ट्वाब्रवीद् इदम् ॥
उज्जिहीर्षुर् निमज्जन्तं स्मरन् सत्पुरुषव्रतम् ॥
बहूनि पतनानि त्वम् आचक्षाणो मुहुर् मुहुः ॥
पतस्य् अव्याहरंश् चेदं न नो गुह्यं प्रभाषसे ॥
किं नाम पतनं काक यत् त्वं पतसि सांप्रतम् ॥
जलं स्पृशसि पक्षाभ्यां तुण्डेन च पुनः पुनः ॥
स पक्षाभ्यां स्पृशन्न् आर्तस् तुण्डेन जलम् अर्णवे ॥
काको दृढं परिश्रान्तः सहसा निपपात ह ॥
petivān atha cakrāṅgaḥ petivān atha vāyasaḥ ||
visismāpayiṣuḥ pātair ācakṣāṇo ''tmanaḥ kriyām ||
atha kākasya citrāṇi patitānītarāṇi ca ||
dṛṣṭvā pramuditāḥ kākā vinedur atha taiḥ svaraiḥ ||
haṃsāṃś cāvahasanti sma prāvadann apriyāṇi ca ||
utpatyotpatya ca prāhur muhūrtam iti ceti ca ||
vṛkṣāgrebhyaḥ sthalebhyaś ca nipatanty utpatanti ca ||
kurvāṇā vividhān rāvān āśaṃsantas tadā jayam ||
haṃsas tu mṛdukenaiva vikrāntum upacakrame ||
pratyahīyata kākāc ca muhūrtam iva māriṣa ||
avamanya rayaṃ haṃsān idaṃ vacanam abravīt ||
yo 'sāv utpatito haṃsaḥ so 'sāv eva prahīyate ||
atha haṃsaḥ sa tac chrutvā prāpatat paścimāṃ diśam ||
upary upari vegena sāgaraṃ varuṇālayam ||
tato bhīḥ prāviśat kākaṃ tadā tatra vicetasam ||
dvīpadrumān apaśyantaṃ nipatantaṃ śramānvitam ||
nipateyaṃ kva nu śrānta iti tasmiñ jalārṇave ||
aviṣahyaḥ samudro hi bahusattvagaṇālayaḥ ||
mahābhūtaśatodbhāsī nabhaso 'pi viśiṣyate ||
gāmbhīryād dhi samudrasya na viśeṣaḥ kulādhama ||
digambarāmbhasāṃ karṇa samudrasthā hi durjayāḥ ||
vidūrapātāt toyasya kiṃ punaḥ karṇa vāyasaḥ ||
atha haṃso 'bhyatikramya muhūrtam iti ceti ca ||
avekṣamāṇas taṃ kākaṃ nāśaknod vyapasarpitum ||
atikramya ca cakrāṅgaḥ kākaṃ taṃ samudaikṣata ||
taṃ tathā hīyamānaṃ ca haṃso dṛṣṭvābravīd idam ||
ujjihīrṣur nimajjantaṃ smaran satpuruṣavratam ||
bahūni patanāni tvam ācakṣāṇo muhur muhuḥ ||
patasy avyāharaṃś cedaṃ na no guhyaṃ prabhāṣase ||
kiṃ nāma patanaṃ kāka yat tvaṃ patasi sāṃpratam ||
jalaṃ spṛśasi pakṣābhyāṃ tuṇḍena ca punaḥ punaḥ ||
sa pakṣābhyāṃ spṛśann ārtas tuṇḍena jalam arṇave ||
kāko dṛḍhaṃ pariśrāntaḥ sahasā nipapāta ha ||
Лебедь полетел, и ворона тоже полетела, желая изумить всех своими полётами и объясняя собственные приёмы. Увидев разные и пёстрые полёты вороны, другие вороны обрадовались и закаркали своими голосами. Они смеялись над лебедями, говорили неприятные слова, взлетали и падали, крича: «Ещё немного! Ещё!» С верхушек деревьев и с земли они то падали, то взлетали, издавая разные крики и ожидая победы. Лебедь же начал двигаться мягко и спокойно и, о почтенный, как будто на мгновение отстал от вороны. Презирая скорость лебедей, ворона сказала: «Этот взлетевший лебедь уже отстаёт». Тогда лебедь, услышав это, быстро полетел на запад, всё выше и выше над океаном, обителью Варуны. Тогда страх вошёл в ворону: обезумевшая, изнурённая, не видя ни островов, ни деревьев, она стала падать в этом водном океане и думала: «Куда же мне, усталой, сесть?» Ведь океан невыносим: он обитель множества существ, сияет сотнями великих тварей и превосходит даже небо. Из-за глубины океана, о низший рода, нет меры; его бескрайние воды, о Карна, трудноодолимы; что же говорить о вороне, оказавшейся в такой водной дали? Лебедь пролетел вперёд, некоторое время оглядывался на ворону и не стал удаляться дальше. Красноногий, обогнав её, посмотрел на неё; увидев, как она слабеет, и желая поднять тонущую, он вспомнил обет добрых людей и сказал: «Ты снова и снова рассказывала о многих полётах, а теперь летишь и не произносишь нам названия этого; не раскрываешь своей тайны. Как называется этот полёт, ворона, которым ты теперь летишь, снова и снова касаясь воды крыльями и клювом?» Страдающая ворона, касаясь воды в океане крыльями и клювом, совсем изнемогла и внезапно упала».
e97864f73d64 · published Jun 20, 2026, 5:21:02 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Лебедь не побеждает шумом; он просто летит дальше, где хвастовство уже не помогает. Сила проявляется не в демонстрации приёмов, а в способности пройти настоящую дистанцию.