Mahabharata
Kṛṣṇa Urges Arjuna Toward Karṇa8.43.51-60
8882 / 15823
Mahabharata · 8.43.51-60
Devanāgarī

आचक्षे ते प्रियं पार्थ तद् एवं भरतर्षभ ॥
राजा जीवति कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥
असौ भिमो महाबाहुः संनिवृत्तश् चमूमुखे ॥
वृतः सृञ्जयसैन्येन सात्यकेन च भारत ॥
वध्यन्त एते समरे कौरवा निशितैः शरैः ॥
भीमसेनेन कौन्तेय पाञ्चालैश् च महात्मभिः ॥
सेना हि धार्तराष्ट्रस्य विमुखा चाभवद् रणात् ॥
विप्रधावति वेगेन भीमस्य निहता शरैः ॥
विपन्नसस्येव मही रुधिरेण समुक्षिता ॥
भारती भरतश्रेष्ठ सेना कृपणदर्शना ॥
निवृत्तं पश्य कौन्तेय भीमसेनं युधां पतिम् ॥
आशीविषम् इव क्रुद्धं तस्माद् द्रवति वाहिनी ॥
पीतरक्तासितसितास् ताराचन्द्रार्कमण्डिताः ॥
पताका विप्रकीर्यन्ते छत्राण्य् एतानि चार्जुन ॥
सौवर्णा राजताश् चैव तैजसाश् च पृथग्विधाः ॥
केतवो विनिपात्यन्ते हस्त्यश्वं विप्रकीर्यते ॥
रथेभ्यः प्रपतन्त्य् एते रथिनो विगतासवः ॥
नानावर्णैर् हता बाणैः पाञ्चालैर् अपलायिभिः ॥
निर्मनुष्यान् गजान् अश्वान् रथांश् चैव धनंजय ॥
समाद्रवन्ति पाञ्चाला धार्तराष्ट्रांस् तरस्विनः ॥

Transliteration (IAST)

ācakṣe te priyaṃ pārtha tad evaṃ bharatarṣabha ||
rājā jīvati kauravyo dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||
asau bhimo mahābāhuḥ saṃnivṛttaś camūmukhe ||
vṛtaḥ sṛñjayasainyena sātyakena ca bhārata ||
vadhyanta ete samare kauravā niśitaiḥ śaraiḥ ||
bhīmasenena kaunteya pāñcālaiś ca mahātmabhiḥ ||
senā hi dhārtarāṣṭrasya vimukhā cābhavad raṇāt ||
vipradhāvati vegena bhīmasya nihatā śaraiḥ ||
vipannasasyeva mahī rudhireṇa samukṣitā ||
bhāratī bharataśreṣṭha senā kṛpaṇadarśanā ||
nivṛttaṃ paśya kaunteya bhīmasenaṃ yudhāṃ patim ||
āśīviṣam iva kruddhaṃ tasmād dravati vāhinī ||
pītaraktāsitasitās tārācandrārkamaṇḍitāḥ ||
patākā viprakīryante chatrāṇy etāni cārjuna ||
sauvarṇā rājatāś caiva taijasāś ca pṛthagvidhāḥ ||
ketavo vinipātyante hastyaśvaṃ viprakīryate ||
rathebhyaḥ prapatanty ete rathino vigatāsavaḥ ||
nānāvarṇair hatā bāṇaiḥ pāñcālair apalāyibhiḥ ||
nirmanuṣyān gajān aśvān rathāṃś caiva dhanaṃjaya ||
samādravanti pāñcālā dhārtarāṣṭrāṃs tarasvinaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आचक्षे ते प्रियम् पार्थācakṣe te priyam pārthaсообщаю тебе приятное, Партха; скажу добрую весть
तत् एवम् भरतर्षभtat evam bharatarṣabhaто так, бык Бхаратов; именно это
राजा जीवति कौरव्यःrājā jīvati kauravyaḥцарь жив, Кауравья; Юдхиштхира жив
धर्मपुत्रः युधिष्ठिरःdharmaputraḥ yudhiṣṭhiraḥсын Дхармы Юдхиштхира; Юдхиштхира
असौ भीमः महाबाहुःasau bhīmaḥ mahābāhuḥвон могучий Бхима; вот Бхима
संनिवृत्तः चमूमुखेsaṃnivṛttaḥ camūmukheповернул на перед войска; вернулся к фронту
वृतः सृञ्जयसैन्येनvṛtaḥ sṛñjayasainyenaокружён войском Сринджаев; в окружении Сринджаев
सात्यकेन च भारतsātyakena ca bhārataи Сатьяки, Бхарата; и Сатьяки
वध्यन्ते एते समरेvadhyante ete samareубиваются эти в бою; поражаются
कौरवाः निशितैः शरैःkauravāḥ niśitaiḥ śaraiḥКауравы острыми стрелами; Кауравы стрелами
भीमसेनेन कौन्तेयbhīmasenena kaunteyaБхимасеной, Каунтея; Бхимой
पाञ्चालैः च महात्मभिःpāñcālaiḥ ca mahātmabhiḥи великодушными Панчалами; и Панчалами
सेना हि धार्तराष्ट्रस्यsenā hi dhārtarāṣṭrasyaвойско ведь Дхритараштры; армия Кауравов
विमुखा च अभवत् रणात्vimukhā ca abhavat raṇātотвёрнута стало от боя; повернула от битвы
विप्रधावति वेगेनvipradhāvati vegenaразбегается стремительно; бежит быстро
भीमस्य निहता शरैःbhīmasya nihatā śaraiḥБхимой поражённая стрелами; сбитая Бхимой
विपन्नसस्या इव महीvipannasasyā iva mahīкак земля с погибшим урожаем; словно поле с гиблым зерном
रुधिरेण समुक्षिताrudhireṇa samukṣitāкровью орошённая; залитая кровью
भारती भरतश्रेष्ठbhāratī bharataśreṣṭhaвойско Бхаратов, лучший Бхаратов; бхаратийская армия
सेना कृपणदर्शनाsenā kṛpaṇadarśanāармия жалкого вида; жалкое зрелище
निवृत्तम् पश्य कौन्तेयnivṛttam paśya kaunteyaповернувшего смотри, Каунтея; посмотри на вернувшегося
भीमसेनम् युधाम् पतिम्bhīmasenam yudhām patimБхимасену, владыку битв; Бхиму, господина сражений
आशीविषम् इव क्रुद्धम्āśīviṣam iva kruddhamкак ядовитую змею разгневанную; словно злую змею
तस्मात् द्रवति वाहिनीtasmāt dravati vāhinīот него бежит войско; из-за него армия бежит
पीतरक्तासितसिताःpītaraktāsitasitāḥжёлтые, красные, чёрные, белые; разноцветные
ताराचन्द्रार्कमण्डिताःtārācandrārkamaṇḍitāḥзвёздами, луной, солнцем украшенные; со знаками светил
पताकाः विप्रकीर्यन्तेpatākāḥ viprakīryanteзнамёна разбрасываются; знамёна рассыпаются
छत्राणि एतानि च अर्जुनchatrāṇi etāni ca arjunaи эти зонты, Арджуна; эти царские зонты
सौवर्णाः राजताः च एवsauvarṇāḥ rājatāḥ ca evaзолотые и серебряные также; золотые, серебряные
तैजसाः च पृथग्विधाःtaijasāḥ ca pṛthagvidhāḥи металлические разного рода; из разных металлов
केतवः विनिपात्यन्तेketavaḥ vinipātyanteстяги падают; флаги рушатся
हस्त्यश्वम् विप्रकीर्यतेhastyaśvam viprakīryateслоны и кони рассеиваются; слоновье и конное войско
रथेभ्यः प्रपतन्ति एतेrathebhyaḥ prapatanti eteс колесниц падают эти; с ратх валятся
रथिनः विगतासवःrathinaḥ vigatāsavaḥколесничие, лишённые жизни; мёртвые воины
नानावर्णैः हताः बाणैःnānāvarṇaiḥ hatāḥ bāṇaiḥразноцветными поражённые стрелами; сражённые стрелами
पाञ्चालैः अपलायिभिःpāñcālaiḥ apalāyibhiḥПанчалами не бегущими; стойкими Панчалами
निर्मनुष्यान् गजान् अश्वान्nirmanuṣyān gajān aśvānбезлюдных слонов, коней; без погонщиков и всадников
रथान् च एव धनंजयrathān ca eva dhanaṃjayaи колесницы также, Дхананджая; и ратхи
समाद्रवन्ति पाञ्चालाःsamādravanti pāñcālāḥатакуют Панчалы; Панчалы настигают
धार्तराष्ट्रान् तरस्विनःdhārtarāṣṭrān tarasvinaḥДхритараштридов стремительные; стремительных Кауравов
Translation

“Скажу тебе приятную весть, Партха, о бык Бхаратов: царь, сын Дхармы Юдхиштхира, жив. Вон могучий Бхима вернулся к переду войска, окружённый армией Сринджаев и Сатьяки, Бхарата. Эти Кауравы в бою поражаются острыми стрелами Бхимасены, Каунтея, и великодушных Панчалов. Войско Дхритараштры повернуло от боя; поражённое стрелами Бхимы, оно стремительно разбегается. Армия Бхаратов, о лучший Бхаратов, орошённая кровью, стала жалким зрелищем, словно земля с погибшим урожаем. Посмотри, Каунтея, на Бхимасену, владыку битв, который вернулся, разгневанный как ядовитая змея: от него бежит войско. Разноцветные знамёна — жёлтые, красные, чёрные, белые, украшенные звёздами, луной и солнцем, — разлетаются; и эти зонты, Арджуна, золотые, серебряные и металлические разных видов, и стяги падают, а слоны и кони рассеиваются. С колесниц падают мёртвые колесничие, поражённые разноцветными стрелами стойких Панчалов. Панчалы стремительно настигают Дхритараштридов, их слонов и коней без ездоков и колесницы без воинов, Дхананджая”.

Version

ccfee1e3212f · published Jun 20, 2026, 6:34:30 AM UTC

Available inRU

Page between verses with