Mahabharata
Aśvatthāman Sees the Owl10.1.7-16
9774 / 15823
Mahabharata · 10.1.7-16
Devanāgarī

धृतराष्ट्र उवाच
अश्रद्धेयम् इदं कर्म कृतं भीमेन संजय ॥
यत् स नागायुतप्राणः पुत्रो मम निपातितः ॥
अवध्यः सर्वभूतानां वज्रसंहननो युवा ॥
पाण्डवैः समरे पुत्रो निहतो मम संजय ॥
न दिष्टम् अभ्यतिक्रान्तुं शक्यं गावल्गणे नरैः ॥
यत् समेत्य रणे पार्थैः पुत्रो मम निपातितः ॥
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम संजय ॥
हतं पुत्रशतं श्रुत्वा यन् न दीर्णं सहस्रधा ॥
कथं हि वृद्धमिथुनं हतपुत्रं भविष्यति ॥
न ह्य् अहं पाण्डवेयस्य विषये वस्तुम् उत्सहे ॥
कथं राज्ञः पिता भूत्वा स्वयं राजा च संजय ॥
प्रेष्यभूतः प्रवर्तेयं पाण्डवेयस्य शासनात् ॥
आज्ञाप्य पृथिवीं सर्वां स्थित्वा मूर्ध्नि च संजय ॥
कथम् अद्य भविष्यामि प्रेष्यभूतो दुरन्तकृत् ॥
कथं भीमस्य वाक्यानि श्रोतुं शक्ष्यामि संजय ॥
येन पुत्रशतं पूर्णम् एकेन निहतं मम ॥
कृतं सत्यं वचस् तस्य विदुरस्य महात्मनः ॥
अकुर्वता वचस् तेन मम पुत्रेण संजय ॥
अधर्मेण हते तात पुत्रे दुर्योधने मम ॥
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः किम् अकुर्वत संजय ॥

Transliteration (IAST)

dhṛtarāṣṭra uvāca
aśraddheyam idaṃ karma kṛtaṃ bhīmena saṃjaya ||
yat sa nāgāyutaprāṇaḥ putro mama nipātitaḥ ||
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ vajrasaṃhanano yuvā ||
pāṇḍavaiḥ samare putro nihato mama saṃjaya ||
na diṣṭam abhyatikrāntuṃ śakyaṃ gāvalgaṇe naraiḥ ||
yat sametya raṇe pārthaiḥ putro mama nipātitaḥ ||
adrisāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ mama saṃjaya ||
hataṃ putraśataṃ śrutvā yan na dīrṇaṃ sahasradhā ||
kathaṃ hi vṛddhamithunaṃ hataputraṃ bhaviṣyati ||
na hy ahaṃ pāṇḍaveyasya viṣaye vastum utsahe ||
kathaṃ rājñaḥ pitā bhūtvā svayaṃ rājā ca saṃjaya ||
preṣyabhūtaḥ pravarteyaṃ pāṇḍaveyasya śāsanāt ||
ājñāpya pṛthivīṃ sarvāṃ sthitvā mūrdhni ca saṃjaya ||
katham adya bhaviṣyāmi preṣyabhūto durantakṛt ||
kathaṃ bhīmasya vākyāni śrotuṃ śakṣyāmi saṃjaya ||
yena putraśataṃ pūrṇam ekena nihataṃ mama ||
kṛtaṃ satyaṃ vacas tasya vidurasya mahātmanaḥ ||
akurvatā vacas tena mama putreṇa saṃjaya ||
adharmeṇa hate tāta putre duryodhane mama ||
kṛtavarmā kṛpo drauṇiḥ kim akurvata saṃjaya ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
धृतराष्ट्र उवाचdhṛtarāṣṭra uvācaДхритараштра сказал; Дхритараштра произнёс
अश्रद्धेयम् इदम् कर्मaśraddheyam idam karmaневероятно это деяние; этому невозможно поверить
कृतम् भीमेन संजयkṛtam bhīmena saṃjayaсовершено Бхимой, Санджая; сделано Бхимой
यत् स नागायुतप्राणःyat sa nāgāyutaprāṇaḥчто тот с силой десяти тысяч слонов; тот могучий
पुत्रः मम निपातितःputraḥ mama nipātitaḥсын мой повержен; мой сын пал
अवध्यः सर्वभूतानाम्avadhyaḥ sarvabhūtānāmнеуязвимый для всех существ; непобедимый
वज्रसंहननः युवाvajrasaṃhananaḥ yuvāюный, с телом как ваджра; с крепким телом
पाण्डवैः समरे पुत्रःpāṇḍavaiḥ samare putraḥПандавами в битве сын; мой сын в бою
निहतः मम संजयnihataḥ mama saṃjayaубит мой, Санджая; сражён
न दिष्टम् अभ्यतिक्रान्तुम्na diṣṭam abhyatikrāntumсудьбу переступить нельзя; предназначение не обойти
शक्यम् गावल्गणे नरैःśakyam gāvalgaṇe naraiḥвозможно, Гавалгана, людьми; людям невозможно
यत् समेत्य रणे पार्थैःyat sametya raṇe pārthaiḥчто, встретившись в бою с Партхами; сойдясь с Пандавами
पुत्रः मम निपातितःputraḥ mama nipātitaḥмой сын повержен; сын мой пал
अद्रिसारमयम् नूनम्adrisāramayam nūnamиз каменной сущности, несомненно; каменное, наверное
हृदयम् मम संजयhṛdayam mama saṃjayaсердце моё, Санджая; моё сердце
हतम् पुत्रशतम् श्रुत्वाhatam putraśatam śrutvāуслышав о ста убитых сыновьях; после гибели сыновей
यत् न दीर्णम् सहस्रधाyat na dīrṇam sahasradhāчто не раскололось на тысячи частей; не разорвалось
कथम् हि वृद्धमिथुनम्katham hi vṛddhamithunamкак же старая пара; как мы двое стариков
हतपुत्रम् भविष्यतिhataputram bhaviṣyatiбез сыновей будет; будем жить
न हि अहम् पाण्डवेयस्यna hi aham pāṇḍaveyasyaведь я не Пандавея; я не смогу у Пандавы
विषये वस्तुम् उत्सहेviṣaye vastum utsaheв царстве жить решаюсь; жить под властью
कथम् राज्ञः पिता भूत्वाkatham rājñaḥ pitā bhūtvāкак, будучи отцом царя; как отец царя
स्वयम् राजा च संजयsvayam rājā ca saṃjayaи сам царём, Санджая; сам бывший царь
प्रेष्यभूतः प्रवर्तेयम्preṣyabhūtaḥ pravarteyamслугой став, буду действовать; стану подчинённым
पाण्डवेयस्य शासनात्pāṇḍaveyasya śāsanātпо приказу Пандавея; по власти Юдхиштхиры
आज्ञाप्य पृथिवीम् सर्वाम्ājñāpya pṛthivīm sarvāmповелевав всей землёй; приказывая миру
स्थित्वा मूर्ध्नि च संजयsthitvā mūrdhni ca saṃjayaстоя на вершине, Санджая; на высоте власти
कथम् अद्य भविष्यामिkatham adya bhaviṣyāmiкак сегодня я буду; каким стану
प्रेष्यभूतः दुरन्तकृत्preṣyabhūtaḥ durantakṛtслугой, творивший дурной конец; ставший подвластным
कथम् भीमस्य वाक्यानिkatham bhīmasya vākyāniкак слова Бхимы; как речи Бхимы
श्रोतुम् शक्ष्यामि संजयśrotum śakṣyāmi saṃjayaслушать смогу, Санджая; смогу выносить
येन पुत्रशतम् पूर्णम्yena putraśatam pūrṇamкоторым полная сотня сыновей; кем все мои сыновья
एकेन निहतम् ममekena nihatam mamaодним убита моя; одним были уничтожены
कृतम् सत्यम् वचः तस्यkṛtam satyam vacaḥ tasyaсделано истинным слово того; сбылось слово
विदुरस्य महात्मनःvidurasya mahātmanaḥвеликодушного Видуры; мудрого Видуры
अकुर्वता वचः तेनakurvatā vacaḥ tenaне исполнившим слово тем; из-за неслушания
मम पुत्रेण संजयmama putreṇa saṃjayaмоим сыном, Санджая; моего сына
अधर्मेण हते तातadharmeṇa hate tātaкогда неправедно убит, дорогой; когда пал дурно
पुत्रे दुर्योधने ममputre duryodhane mamaмой сын Дурьодхана; мой Дурьодхана
कृतवर्मा कृपः द्रौणिःkṛtavarmā kṛpaḥ drauṇiḥКритаварман, Крипа, Драуни; три уцелевших
किम् अकुर्वत संजयkim akurvata saṃjayaчто делали, Санджая?; что они сделали?
Translation

Дхритараштра сказал: «Санджая, невозможно поверить, что Бхима совершил это: мой сын, обладавший силой десяти тысяч слонов, повержен. Мой юный сын, неуязвимый для всех существ, с телом, крепким как ваджра, убит Пандавами в битве. Гавалгана, людям невозможно переступить судьбу: мой сын пал, встретившись в бою с Партхами. Каменным, должно быть, стало моё сердце, Санджая: услышав о гибели сотни сыновей, оно не раскололось на тысячи частей. Как теперь будет жить старая пара, лишённая сыновей? Я не решаюсь жить в царстве Пандавея. Как я, отец царя и сам царь, стану слугой под властью Пандавея? Повелевав всей землёй и стояв на вершине, как сегодня я буду жить подвластным? Как я смогу слушать слова Бхимы, который один уничтожил всю мою сотню сыновей? Сбылось слово великодушного Видуры, потому что мой сын не послушал его, Санджая. Когда мой сын Дурьодхана пал неправедно, дорогой, что делали Критаварман, Крипа и Драуни?»

Version

107aaa262054 · published Jun 20, 2026, 11:55:59 AM UTC

Available inRU

Page between verses with