Mahabharata
The Gods Appease Mahādeva10.18.1-8
9849 / 15823
Mahabharata · 10.18.1-8
Devanāgarī

वासुदेव उवाच
ततो देवयुगे ऽतीते देवा वै समकल्पयन् ॥
यज्ञं वेदप्रमाणेन विधिवद् यष्टुम् ईप्सवः ॥
कल्पयाम् आसुर् अव्यग्रा देशान् यज्ञोचितांस् ततः ॥
भागार्हा देवताश् चैव यज्ञियं द्रव्यम् एव च ॥
ता वै रुद्रम् अजानन्त्यो याथातथ्येन देवताः ॥
नाकल्पयन्त देवस्य स्थाणोर् भागं नराधिप ॥
सो ऽकल्प्यमाने भागे तु कृत्तिवासा मखे ऽमरैः ॥
तरसा भागम् अन्विच्छन् धनुर् आदौ ससर्ज ह ॥
लोकयज्ञः क्रियायज्ञो गृहयज्ञः सनातनः ॥
पञ्चभूतमयो यज्ञो नृयज्ञश् चैव पञ्चमः ॥
लोकयज्ञेन यज्ञैषी कपर्दी विदधे धनुः ॥
धनुः सृष्टम् अभूत् तस्य पञ्चकिष्कुप्रमाणतः ॥
वषट्कारो ऽभवज् ज्या तु धनुषस् तस्य भारत ॥
यज्ञाङ्गानि च चत्वारि तस्य संहनने ऽभवन् ॥
ततः क्रुद्धो महादेवस् तद् उपादाय कार्मुकम् ॥
आजगामाथ तत्रैव यत्र देवाः समीजिरे ॥

Transliteration (IAST)

vāsudeva uvāca
tato devayuge 'tīte devā vai samakalpayan ||
yajñaṃ vedapramāṇena vidhivad yaṣṭum īpsavaḥ ||
kalpayām āsur avyagrā deśān yajñocitāṃs tataḥ ||
bhāgārhā devatāś caiva yajñiyaṃ dravyam eva ca ||
tā vai rudram ajānantyo yāthātathyena devatāḥ ||
nākalpayanta devasya sthāṇor bhāgaṃ narādhipa ||
so 'kalpyamāne bhāge tu kṛttivāsā makhe 'maraiḥ ||
tarasā bhāgam anvicchan dhanur ādau sasarja ha ||
lokayajñaḥ kriyāyajño gṛhayajñaḥ sanātanaḥ ||
pañcabhūtamayo yajño nṛyajñaś caiva pañcamaḥ ||
lokayajñena yajñaiṣī kapardī vidadhe dhanuḥ ||
dhanuḥ sṛṣṭam abhūt tasya pañcakiṣkupramāṇataḥ ||
vaṣaṭkāro 'bhavaj jyā tu dhanuṣas tasya bhārata ||
yajñāṅgāni ca catvāri tasya saṃhanane 'bhavan ||
tataḥ kruddho mahādevas tad upādāya kārmukam ||
ājagāmātha tatraiva yatra devāḥ samījire ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वासुदेव उवाचvāsudeva uvācaВасудева сказал; Кришна произнёс
ततः देवयुगे अतीतेtataḥ devayuge atīteзатем когда век богов прошёл; после божественного века
देवाः वै समकल्पयन्devāḥ vai samakalpayanбоги воистину устроили; боги задумали
यज्ञम् वेदप्रमाणेनyajñam vedapramāṇenaжертву по мере Вед; ведическое жертвоприношение
विधिवत् यष्टुम् ईप्सवःvidhivat yaṣṭum īpsavaḥпо правилу совершить желая; желая провести
कल्पयाम् आसुः अव्यग्राःkalpayām āsuḥ avyagrāḥустроили сосредоточенные; они приготовили
देशान् यज्ञोचितान् ततःdeśān yajñocitān tataḥместа, подходящие для жертвы; надлежащие места
भागार्हाः देवताः च एवbhāgārhāḥ devatāḥ ca evaи божества, достойные долей; получателей долей
यज्ञियम् द्रव्यम् एव चyajñiyam dravyam eva caи жертвенную субстанцию; предметы жертвы
ताः वै रुद्रम् अजानन्त्यःtāḥ vai rudram ajānantyaḥони Рудру не зная; те божества не знали
याथातथ्येन देवताःyāthātathyena devatāḥпо истинной сути, божества; как он есть
न अकल्पयन्त देवस्यna akalpayanta devasyaне назначили богу; не отвели
स्थाणोः भागम् नराधिपsthāṇoḥ bhāgam narādhipaСтану долю, владыка людей; долю Шиве
सः अकल्प्यमाने भागे तुsaḥ akalpyamāne bhāge tuон, когда доля не назначалась; когда его лишили доли
कृत्तिवासा मखे अमरैःkṛttivāsā makhe amaraiḥодетый в шкуру, на жертве богами; Криттиваса
तरसा भागम् अन्विच्छन्tarasā bhāgam anvicchanсилой долю ища; силой потребовал долю
धनुस् आदौ ससर्ज हdhanus ādau sasarja haлук сначала создал; создал лук
लोकयज्ञः क्रियायज्ञःlokayajñaḥ kriyāyajñaḥжертва мира, жертва действия; жертва мира и обряда
गृहयज्ञः सनातनःgṛhayajñaḥ sanātanaḥдомашняя жертва вечная; вечная домашняя жертва
पञ्चभूतमयः यज्ञःpañcabhūtamayaḥ yajñaḥжертва из пяти элементов; пятистихийная жертва
नृयज्ञः च एव पञ्चमःnṛyajñaḥ ca eva pañcamaḥи человеческая жертва пятая; пятый нрияджня
लोकयज्ञेन यज्ञैषीlokayajñena yajñaiṣīчерез жертву мира искатель жертвы; желающий жертвы
कपर्दी विदधे धनुःkapardī vidadhe dhanuḥКапардин сделал лук; Шива изготовил
धनुस् सृष्टम् अभूत् तस्यdhanus sṛṣṭam abhūt tasyaлук сотворённый был его; его лук стал
पञ्चकिष्कु प्रमाणतःpañcakiṣku pramāṇataḥмерой в пять кишку; пяти локтей
वषट्कारः अभवत् ज्या तुvaṣaṭkāraḥ abhavat jyā tuвашаткара стала тетивой; возглас стал струной
धनुषः तस्य भारतdhanuṣaḥ tasya bhārataлука того, Бхарата; этого лука
यज्ञाङ्गानि च चत्वारिyajñāṅgāni ca catvāriи четыре части жертвы; четыре жертвенных элемента
तस्य संहनने अभवन्tasya saṃhanane abhavanв его соединении были; стали его устройством
ततः क्रुद्धः महादेवःtataḥ kruddhaḥ mahādevaḥзатем разгневанный Махадева; тогда Шива
तत् उपादाय कार्मुकम्tat upādāya kārmukamтот лук взяв; взял оружие
आजगाम अथ तत्र एवājagāma atha tatra evaпришёл затем туда именно; явился туда
यत्र देवाः समीजिरेyatra devāḥ samījireгде боги жертвовали; к месту жертвы
Translation

Васудева сказал: «Когда прошёл божественный век, боги, желая по правилу совершить жертву согласно ведическому предписанию, приготовили подходящие места, божеств, достойных долей, и жертвенные предметы. Но эти божества не знали Рудру по истинной сути и не назначили долю богу Стану, о владыка людей. Когда на жертве, устроенной бессмертными, ему не была назначена доля, Криттиваса, желая силой получить свою долю, прежде всего создал лук. Жертва мира, жертва действия, вечная домашняя жертва, жертва из пяти элементов и пятая, человеческая жертва, стали основанием: через жертву мира Капардин, ищущий жертвы, сделал лук. Его созданный лук был мерой в пять кишку; вашаткара стала тетивой, а четыре части жертвы вошли в его устройство, о Бхарата. Затем разгневанный Махадева взял этот лук и явился туда, где боги совершали жертву».

Version

3763d7cd466c · published Jun 20, 2026, 12:51:50 PM UTC

Available inRU

Page between verses with