Mahabharata
The Gods Appease Mahādeva10.18.19-26
9851 / 15823
Mahabharata · 10.18.19-26
Devanāgarī

ततो वाग् अमरैर् उक्ता ज्यां तस्य धनुषो ऽच्छिनत् ॥
अथ तत् सहसा राजंश् छिन्नज्यं विस्फुरद् धनुः ॥
ततो विधनुषं देवा देवश्रेष्ठम् उपागमन् ॥
शरणं सह यज्ञेन प्रसादं चाकरोत् प्रभुः ॥
ततः प्रसन्नो भगवान् प्रास्यत् कोपं जलाशये ॥
स जलं पावको भूत्वा शोषयत्य् अनिशं प्रभो ॥
भगस्य नयने चैव बाहू च सवितुस् तथा ॥
प्रादात् पूष्णश् च दशनान् पुनर् यज्ञं च पाण्डव ॥
ततः सर्वम् इदं स्वस्थं बभूव पुनर् एव ह ॥
सर्वाणि च हवींष्य् अस्य देवा भागम् अकल्पयन् ॥
तस्मिन् क्रुद्धे ऽभवत् सर्वम् अस्वस्थं भुवनं विभो ॥
प्रसन्ने च पुनः स्वस्थं स प्रसन्नो ऽस्य वीर्यवान् ॥
ततस् ते निहताः सर्वे तव पुत्रा महारथाः ॥
अन्ये च बहवः शूराः पाञ्चालाश् च सहानुगाः ॥
न तन् मनसि कर्तव्यं न हि तद् द्रौणिना कृतम् ॥
महादेवप्रसादः स कुरु कार्यम् अनन्तरम् ॥

Transliteration (IAST)

tato vāg amarair uktā jyāṃ tasya dhanuṣo 'cchinat ||
atha tat sahasā rājaṃś chinnajyaṃ visphurad dhanuḥ ||
tato vidhanuṣaṃ devā devaśreṣṭham upāgaman ||
śaraṇaṃ saha yajñena prasādaṃ cākarot prabhuḥ ||
tataḥ prasanno bhagavān prāsyat kopaṃ jalāśaye ||
sa jalaṃ pāvako bhūtvā śoṣayaty aniśaṃ prabho ||
bhagasya nayane caiva bāhū ca savitus tathā ||
prādāt pūṣṇaś ca daśanān punar yajñaṃ ca pāṇḍava ||
tataḥ sarvam idaṃ svasthaṃ babhūva punar eva ha ||
sarvāṇi ca havīṃṣy asya devā bhāgam akalpayan ||
tasmin kruddhe 'bhavat sarvam asvasthaṃ bhuvanaṃ vibho ||
prasanne ca punaḥ svasthaṃ sa prasanno 'sya vīryavān ||
tatas te nihatāḥ sarve tava putrā mahārathāḥ ||
anye ca bahavaḥ śūrāḥ pāñcālāś ca sahānugāḥ ||
na tan manasi kartavyaṃ na hi tad drauṇinā kṛtam ||
mahādevaprasādaḥ sa kuru kāryam anantaram ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततः वाक् अमरैः उक्ताtataḥ vāk amaraiḥ uktāзатем речь богами произнесённая; слово богов
ज्याम् तस्य धनुषः अच्छिनत्jyām tasya dhanuṣaḥ acchinatтетиву его лука отсекла; перерезало тетиву
अथ तत् सहसा राजन्atha tat sahasā rājanзатем тот внезапно, царь; тогда лук
छिन्नज्यम् विस्फुरत् धनुःchinnajyam visphurat dhanuḥс оборванной тетивой дрожащий лук; задрожал
ततः विधनुषम् देवाःtataḥ vidhanuṣam devāḥзатем безлукого боги; когда он был без лука
देवश्रेष्ठम् उपागमन्devaśreṣṭham upāgamanк лучшему богу подошли; приблизились к Шиве
शरणम् सह यज्ञेनśaraṇam saha yajñenaк прибежищу вместе с жертвой; с жертвой
प्रसादम् च अकरोत् प्रभुःprasādam ca akarot prabhuḥи милость сделал владыка; владыка умилостивился
ततः प्रसन्नः भगवान्tataḥ prasannaḥ bhagavānзатем довольный бхагаван; умилостивленный Шива
प्रास्यत् कोपम् जलाशयेprāsyat kopam jalāśayeбросил гнев в водоём; вверг гнев в воды
स जलम् पावकः भूत्वाsa jalam pāvakaḥ bhūtvāон воду огнём став; став подводным огнём
शोषयति अनिशम् प्रभोśoṣayati aniśam prabhoиссушает постоянно, владыка; непрерывно сушит
भगस्य नयने च एवbhagasya nayane ca evaи глаза Бхаги также; очи Бхаги
बाहू च सवितुः तथाbāhū ca savituḥ tathāи руки Савитара также; руки Савитара
प्रादात् पूष्णः च दशनान्prādāt pūṣṇaḥ ca daśanānвернул и зубы Пушана; дал снова Пушану зубы
पुनर् यज्ञम् च पाण्डवpunar yajñam ca pāṇḍavaи жертву снова, Пандава; восстановил жертву
ततः सर्वम् इदम् स्वस्थम्tataḥ sarvam idam svasthamзатем всё это здоровым; всё стало мирным
बभूव पुनर् एव हbabhūva punar eva haстало снова именно; вернулось в порядок
सर्वाणि च हवींषि अस्यsarvāṇi ca havīṃṣi asyaи все возлияния его; все жертвенные доли
देवाः भागम् अकल्पयन्devāḥ bhāgam akalpayanбоги долю назначили; боги определили
तस्मिन् क्रुद्धे अभवत् सर्वम्tasmin kruddhe abhavat sarvamкогда он гневался, всё было; при его гневе
अस्वस्थम् भुवनम् विभोasvastham bhuvanam vibhoнездоровым мироздание, владыка; мир был потрясён
प्रसन्ने च पुनः स्वस्थम्prasanne ca punaḥ svasthamкогда доволен, снова здоровым; при милости мирен
स प्रसन्नः अस्य वीर्यवान्sa prasannaḥ asya vīryavānон доволен им, могучим; Махадева милостив
ततः ते निहताः सर्वेtataḥ te nihatāḥ sarveпоэтому те убиты все; потому были убиты
तव पुत्राः महारथाःtava putrāḥ mahārathāḥтвои сыновья махаратхи; твои герои
अन्ये च बहवः शूराःanye ca bahavaḥ śūrāḥи многие другие герои; и другие воины
पाञ्चालाः च सह अनुगाःpāñcālāḥ ca saha anugāḥи Панчалы с последователями; Панчалы с войском
न तत् मनसि कर्तव्यम्na tat manasi kartavyamне это в уме надо делать; не держи это в сердце
न हि तत् द्रौणिना कृतम्na hi tat drauṇinā kṛtamведь не Драуни это сделал; это не одним Драуни
महादेव प्रसादः सःmahādeva prasādaḥ saḥмилость Махадевы то; это была милость Шивы
कुरु कार्यम् अनन्तरम्kuru kāryam anantaramделай дело следующее; занимайся дальнейшим
Translation

«Затем слово, произнесённое бессмертными, отсекло тетиву его лука; и этот лук с оборванной тетивой внезапно задрожал, о царь. Когда лучший из богов остался без лука, боги вместе с жертвой приблизились к нему как к прибежищу, и владыка оказал милость. Умилостивленный бхагаван бросил свой гнев в водоём; став огнём в воде, он непрерывно иссушает её, о владыка. Шива снова дал глаза Бхаге, руки Савитару, зубы Пушану и восстановил жертву, о Пандава. Тогда всё снова стало здоровым и вернулось в порядок; боги назначили ему долю во всех возлияниях. Когда он гневался, всё мироздание было потрясено, о владыка; когда он доволен, оно снова здорово. Теперь этот могучий был доволен Ашваттхаманом. Поэтому все твои сыновья-махаратхи были убиты, а также многие другие герои, Панчалы и их спутники. Не держи это в уме: ведь это совершено не одним Драуни. Это была милость Махадевы; теперь занимайся следующим делом».

Version

b4bcf8e5560b · published Jun 20, 2026, 12:51:50 PM UTC

Available inRU

Page between verses with