Mahabharata
Yudhishthira Describes the Renunciant Path12.9.30-37
10003 / 15823
Mahabharata · 12.9.30-37
Devanāgarī

कुशलाकुशलान्य् एके कृत्वा कर्माणि मानवाः ॥
कार्यकारणसंश्लिष्टं स्वजनं नाम बिभ्रति ॥
आयुषो ऽन्ते प्रहायेदं क्षीणप्रायं कलेवरम् ॥
प्रतिगृह्णाति तत् पापं कर्तुः कर्मफलं हि तत् ॥
एवं संसारचक्रे ऽस्मिन् व्याविद्धे रथचक्रवत् ॥
समेति भूतग्रामो ऽयं भूतग्रामेण कार्यवान् ॥
जन्ममृत्युजराव्याधिवेदनाभिर् उपद्रुतम् ॥
असारम् इमम् अस्वन्तं संसारं त्यजतः सुखम् ॥
दिवः पतत्सु देवेषु स्थानेभ्यश् च महर्षिषु ॥
को हि नाम भवेनार्थी भवेत् कारणतत्त्ववित् ॥
कृत्वा हि विविधं कर्म तत् तद् विविधलक्षणम् ॥
पार्थिवैर् नृपतिः स्वल्पैः कारणैर् एव बध्यते ॥
तस्मात् प्रज्ञामृतम् इदं चिरान् मां प्रत्युपस्थितम् ॥
तत् प्राप्य प्रार्थये स्थानम् अव्ययं शाश्वतं ध्रुवम् ॥
एतया सततं वृत्त्या चरन्न् एवंप्रकारया ॥
देहं संस्थापयिष्यामि निर्भयं मार्गम् आस्थितः ॥

Transliteration (IAST)

kuśalākuśalāny eke kṛtvā karmāṇi mānavāḥ ||
kāryakāraṇasaṃśliṣṭaṃ svajanaṃ nāma bibhrati ||
āyuṣo 'nte prahāyedaṃ kṣīṇaprāyaṃ kalevaram ||
pratigṛhṇāti tat pāpaṃ kartuḥ karmaphalaṃ hi tat ||
evaṃ saṃsāracakre 'smin vyāviddhe rathacakravat ||
sameti bhūtagrāmo 'yaṃ bhūtagrāmeṇa kāryavān ||
janmamṛtyujarāvyādhivedanābhir upadrutam ||
asāram imam asvantaṃ saṃsāraṃ tyajataḥ sukham ||
divaḥ patatsu deveṣu sthānebhyaś ca maharṣiṣu ||
ko hi nāma bhavenārthī bhavet kāraṇatattvavit ||
kṛtvā hi vividhaṃ karma tat tad vividhalakṣaṇam ||
pārthivair nṛpatiḥ svalpaiḥ kāraṇair eva badhyate ||
tasmāt prajñāmṛtam idaṃ cirān māṃ pratyupasthitam ||
tat prāpya prārthaye sthānam avyayaṃ śāśvataṃ dhruvam ||
etayā satataṃ vṛttyā carann evaṃprakārayā ||
dehaṃ saṃsthāpayiṣyāmi nirbhayaṃ mārgam āsthitaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कुशल अकुशलानि एकेkuśala akuśalāni ekeблагие и неблагие некоторые; добрые и злые
कृत्वा कर्माणि मानवाःkṛtvā karmāṇi mānavāḥсовершив дела, люди; поступки
कार्य कारण संश्लिष्टम्kārya kāraṇa saṃśliṣṭamсвязанную причиной и следствием; переплетённую
स्वजनम् नाम बिभ्रतिsvajanam nāma bibhratiносят имя своих людей; считают родней
आयुषः अन्ते प्रहाय इदम्āyuṣaḥ ante prahāya idamв конце жизни оставив это; покинув
क्षीण प्रायम् कलेवरम्kṣīṇa prāyam kalevaramпочти истощённое тело; исчерпанную плоть
प्रतिगृह्णाति तत् पापम्pratigṛhṇāti tat pāpamпринимает тот грех; получает последствие
कर्तुः कर्म फलम् हि तत्kartuḥ karma phalam hi tatведь это плод дела делателя; результат поступка
एवम् संसार चक्रे अस्मिन्evam saṃsāra cakre asminтак в этом колесе самсары; круговороте
व्याविद्धे रथ चक्रवत्vyāviddhe ratha cakravatвращающемся как колесо колесницы; кружащемся
समेति भूत ग्रामः अयम्sameti bhūta grāmaḥ ayamэто множество существ сходится; собрание живых
भूत ग्रामेण कार्यवान्bhūta grāmeṇa kāryavānс множеством существ по делу; ради причин
जन्म मृत्यु जरा व्याधिjanma mṛtyu jarā vyādhiрождением, смертью, старостью, болезнью; этими бедами
वेदनाभिः उपद्रुतम्vedanābhiḥ upadrutamи страданиями поражённый; мучимый
असारम् इमम् अस्वन्तम्asāram imam asvantamэтот бессодержательный, неблагой; лишённый сути
संसारम् त्यजतः सुखम्saṃsāram tyajataḥ sukhamсамсару оставляющему счастье; счастье в отказе
दिवः पतत्सु देवेषुdivaḥ patatsu deveṣuкогда боги падают с неба; даже небожители
स्थानेभ्यः च महा ऋषिषुsthānebhyaḥ ca mahā ṛṣiṣuи махариши со своих мест; с высот
कः हि नाम भवेत् अर्थीkaḥ hi nāma bhavet arthīкто же стал бы ищущим пользы; стремящимся к благам
भवेत् कारण तत्त्व वित्bhavet kāraṇa tattva vitесли знает истину причин; понимает основание
कृत्वा हि विविधम् कर्मkṛtvā hi vividham karmaведь совершив разнообразное дело; многие поступки
तत् तत् विविध लक्षणम्tat tat vividha lakṣaṇamто и то разного вида; с разными признаками
पार्थिवैः नृपतिः स्वल्पैःpārthivaiḥ nṛpatiḥ svalpaiḥземными малыми причинами царь; мелкими условиями
कारणैः एव बध्यतेkāraṇaiḥ eva badhyateименно причинами связывается; попадает в узы
तस्मात् प्रज्ञा अमृतम् इदम्tasmāt prajñā amṛtam idamпоэтому этот нектар мудрости; бессмертие знания
चिरात् माम् प्रत्युपस्थितम्cirāt mām pratyupasthitamпосле долгого времени ко мне пришёл; явился мне
तत् प्राप्य प्रार्थये स्थानम्tat prāpya prārthaye sthānamего обретя, желаю места; стремлюсь к положению
अव्ययम् शाश्वतम् ध्रुवम्avyayam śāśvatam dhruvamнеизменного, вечного, прочного; непреходящего
एतया सततम् वृत्त्याetayā satatam vṛttyāэтим постоянным образом жизни; такой практикой
चरन् एवम् प्रकारयाcaran evam prakārayāживя такого вида; следуя так
देहम् संस्थापयिष्यामिdeham saṃsthāpayiṣyāmiтело завершу; приведу к концу
निर्भयम् मार्गम् आस्थितःnirbhayam mārgam āsthitaḥбесстрашный путь приняв; став на путь без страха
Translation

Некоторые люди, совершив благие и неблагие дела, носят имя “своих”, связанных причиной и следствием. В конце жизни, оставив это почти истощённое тело, человек принимает тот грех: ведь это плод дела, совершённого делателем. Так в этом колесе самсары, вращающемся словно колесо колесницы, это множество существ сходится с другим множеством существ, движимое делом и причиной. Для того, кто оставляет эту самсару, лишённую сути и блага, поражённую рождением, смертью, старостью, болезнью и страданиями, в этом и есть счастье. Когда даже боги падают с неба и великие риши — со своих мест, кто стал бы искать земных выгод, если знает истину причин? Совершив разные дела с разными признаками, царь связывается даже малыми земными причинами. Поэтому этот нектар мудрости, спустя долгое время, явился мне. Обретя его, я стремлюсь к месту неизменному, вечному и прочному. Постоянно следуя такому образу жизни, я завершу тело, вступив на бесстрашный путь».

Version

954f967135b9 · published Jun 20, 2026, 3:08:40 PM UTC

Available inRU

Page between verses with