भीम उवाच
श्रोत्रियस्येव ते राजन् मन्दकस्याविपश्चितः ॥
अनुवाकहताबुद्धिर् नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी ॥
आलस्ये कृतचित्तस्य राजधर्मानसूयतः ॥
विनाशे धार्तराष्ट्राणां किं फलं भरतर्षभ ॥
क्षमानुकम्पा कारुण्यम् आनृशंस्यं न विद्यते ॥
क्षात्रम् आचरतो मार्गम् अपि बन्धोस् त्वदन्तरे ॥
यदीमां भवतो बुद्धिं विद्याम वयम् ईदृशीम् ॥
शस्त्रं नैव ग्रहीष्यामो न वधिष्याम कं चन ॥
भैक्ष्यम् एवाचरिष्याम शरीरस्या विमोक्षणात् ॥
न चेदं दारुणं युद्धम् अभविष्यन् महीक्षिताम् ॥
प्राणस्यान्नम् इदं सर्वम् इति वै कवयो विदुः ॥
स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम् ॥
आददानस्य चेद् राज्यं ये के चित् परिपन्थिनः ॥
हन्तव्यास् त इति प्राज्ञाः क्षत्रधर्मविदो विदुः ॥
ते सदोषा हतास्माभी राज्यस्य परिपन्थिनः ॥
तान् हत्वा भुङ्क्ष्व धर्मेण युधिष्ठिर महीम् इमाम् ॥
bhīma uvāca
śrotriyasyeva te rājan mandakasyāvipaścitaḥ ||
anuvākahatābuddhir naiṣā tattvārthadarśinī ||
ālasye kṛtacittasya rājadharmānasūyataḥ ||
vināśe dhārtarāṣṭrāṇāṃ kiṃ phalaṃ bharatarṣabha ||
kṣamānukampā kāruṇyam ānṛśaṃsyaṃ na vidyate ||
kṣātram ācarato mārgam api bandhos tvadantare ||
yadīmāṃ bhavato buddhiṃ vidyāma vayam īdṛśīm ||
śastraṃ naiva grahīṣyāmo na vadhiṣyāma kaṃ cana ||
bhaikṣyam evācariṣyāma śarīrasyā vimokṣaṇāt ||
na cedaṃ dāruṇaṃ yuddham abhaviṣyan mahīkṣitām ||
prāṇasyānnam idaṃ sarvam iti vai kavayo viduḥ ||
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva sarvaṃ prāṇasya bhojanam ||
ādadānasya ced rājyaṃ ye ke cit paripanthinaḥ ||
hantavyās ta iti prājñāḥ kṣatradharmavido viduḥ ||
te sadoṣā hatāsmābhī rājyasya paripanthinaḥ ||
tān hatvā bhuṅkṣva dharmeṇa yudhiṣṭhira mahīm imām ||
Бхима сказал: «О царь, твой рассудок похож на ум книжного знатока, медлительного и неразумного: он поражён заученными словами и не видит истинного смысла. Если твой ум настроен на лень и порицает царскую дхарму, какой плод был в уничтожении сыновей Дхритараштры, о бык среди Бхаратов? Для того, кто идёт кшатрийским путём, нет места терпимости, жалости, состраданию и незлобивости даже к родичу — кроме как у тебя. Если бы мы знали, что такова твоя мысль, мы вовсе не взяли бы оружия и никого не убили бы; жили бы милостыней до освобождения тела, и этой ужасной войны между царями не было бы. Мудрецы знают: всё это — пища жизни; неподвижное и движущееся, всё является пищей живого. Знатоки кшатрийской дхармы учат: если кто-либо препятствует тому, кто берёт царство, таких надо убивать. Они, виновные и препятствовавшие царству, были убиты нами. Убив их, Юдхиштхира, владей этой землёй по дхарме».
0e4f5dde2b76 · published Jun 20, 2026, 3:10:49 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Бхима говорит из логики кшатрия: если война уже совершена ради восстановления власти, отказ от царства превращает кровь в бессмысленность. Его слова грубы, но направлены на то, чтобы вернуть Юдхиштхиру к ответственности за результат войны.