Mahabharata
Bhima Rebukes Yudhishthira12.10.9-16
10005 / 15823
Mahabharata · 12.10.9-16
Devanāgarī

यथा हि पुरुषः खात्वा कूपम् अप्राप्य चोदकम् ॥
पङ्कदिग्धो निवर्तेत कर्मेदं नस् तथोपमम् ॥
यथारुह्य महावृक्षम् अपहृत्य ततो मधु ॥
अप्राश्य निधनं गच्छेत् कर्मेदं नस् तथोपमम् ॥
यथा महान्तम् अध्वानम् आशया पुरुषः पतन् ॥
स निराशो निवर्तेत कर्मेदं नस् तथोपमम् ॥
यथा शत्रून् घातयित्वा पुरुषः कुरुसत्तम ॥
आत्मानं घातयेत् पश्चात् कर्मेदं नस् तथाविधम् ॥
यथान्नं क्षुधितो लब्ध्वा न भुञ्जीत यदृच्छया ॥
कामी च कामिनीं लब्ध्वा कर्मेदं नस् तथाविधम् ॥
वयम् एवात्र गर्ह्या हि ये वयं मन्दचेतसः ॥
त्वां राजन्न् अनुगच्छामो ज्येष्ठो ऽयम् इति भारत ॥
वयं हि बाहुबलिनः कृतविद्या मनस्विनः ॥
क्लीबस्य वाक्ये तिष्ठामो यथैवाशक्तयस् तथा ॥
अगतीन् कागतीन् अस्मान् नष्टार्थान् अर्थसिद्धये ॥
कथं वै नानुपश्येयुर् जनाः पश्यन्ति यादृशम् ॥

Transliteration (IAST)

yathā hi puruṣaḥ khātvā kūpam aprāpya codakam ||
paṅkadigdho nivarteta karmedaṃ nas tathopamam ||
yathāruhya mahāvṛkṣam apahṛtya tato madhu ||
aprāśya nidhanaṃ gacchet karmedaṃ nas tathopamam ||
yathā mahāntam adhvānam āśayā puruṣaḥ patan ||
sa nirāśo nivarteta karmedaṃ nas tathopamam ||
yathā śatrūn ghātayitvā puruṣaḥ kurusattama ||
ātmānaṃ ghātayet paścāt karmedaṃ nas tathāvidham ||
yathānnaṃ kṣudhito labdhvā na bhuñjīta yadṛcchayā ||
kāmī ca kāminīṃ labdhvā karmedaṃ nas tathāvidham ||
vayam evātra garhyā hi ye vayaṃ mandacetasaḥ ||
tvāṃ rājann anugacchāmo jyeṣṭho 'yam iti bhārata ||
vayaṃ hi bāhubalinaḥ kṛtavidyā manasvinaḥ ||
klībasya vākye tiṣṭhāmo yathaivāśaktayas tathā ||
agatīn kāgatīn asmān naṣṭārthān arthasiddhaye ||
kathaṃ vai nānupaśyeyur janāḥ paśyanti yādṛśam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यथा हि पुरुषः खात्वाyathā hi puruṣaḥ khātvāкак человек выкопав; как если бы выкопал
कूपम् अप्राप्य च उदकम्kūpam aprāpya ca udakamколодец и не достиг воды; не найдя воды
पङ्क दिग्धः निवर्तेतpaṅka digdhaḥ nivartetaгрязью измазанный вернулся бы; ушёл бы в грязи
कर्म इदम् नः तथा उपमम्karma idam naḥ tathā upamamтаково наше дело подобно; наш поступок такой
यथा आरुह्य महा वृक्षम्yathā āruhya mahā vṛkṣamкак взобравшись на большое дерево; поднявшись
अपहृत्य ततः मधुapahṛtya tataḥ madhuвзяв оттуда мёд; добыв мёд
अप्राश्य निधनम् गच्छेत्aprāśya nidhanam gacchetне вкусив, к смерти пошёл бы; погиб бы не попробовав
कर्म इदम् नः तथा उपमम्karma idam naḥ tathā upamamтаково наше дело подобно; наш поступок такой
यथा महान्तम् अध्वानम्yathā mahāntam adhvānamкак большую дорогу; долгий путь
आशया पुरुषः पतन्āśayā puruṣaḥ patanс надеждой человек идя; полагаясь
सः निराशः निवर्तेतsaḥ nirāśaḥ nivartetaон без надежды вернулся бы; разочаровавшись
कर्म इदम् नः तथा उपमम्karma idam naḥ tathā upamamтаково наше дело подобно; наш поступок такой
यथा शत्रून् घातयित्वाyathā śatrūn ghātayitvāкак врагов убив; сразив недругов
पुरुषः कुरु सत्तमpuruṣaḥ kuru sattamaчеловек, лучший Куру; о лучший Куру
आत्मानम् घातयेत् पश्चात्ātmānam ghātayet paścātсебя убил бы потом; затем погубил себя
कर्म इदम् नः तथा विधम्karma idam naḥ tathā vidhamтаково наше дело такого рода; именно так
यथा अन्नम् क्षुधितः लब्ध्वाyathā annam kṣudhitaḥ labdhvāкак голодный, получив пищу; найдя еду
न भुञ्जीत यदृच्छयाna bhuñjīta yadṛcchayāне ел бы по случаю; не воспользовался
कामी च कामिनीम् लब्ध्वाkāmī ca kāminīm labdhvāи желающий, получив желанную женщину; влюблённый
कर्म इदम् नः तथा विधम्karma idam naḥ tathā vidhamтаково наше дело такого рода; таково наше положение
वयम् एव अत्र गर्ह्याः हिvayam eva atra garhyāḥ hiмы сами здесь достойны порицания; виноваты
ये वयम् मन्द चेतसःye vayam manda cetasaḥмы, слабые умом; глупые
त्वाम् राजन् अनुगच्छामःtvām rājan anugacchāmaḥза тобой, царь, следуем; идём вслед
ज्येष्ठः अयम् इति भारतjyeṣṭhaḥ ayam iti bhārataэто старший, так, Бхарата; из-за старшинства
वयम् हि बाहु बलिनःvayam hi bāhu balinaḥмы ведь сильные руками; могучие
कृत विद्याः मनस्विनःkṛta vidyāḥ manasvinaḥобученные, разумные; знающие
क्लीबस्य वाक्ये तिष्ठामःklībasya vākye tiṣṭhāmaḥстоим на слове бессильного; слушаем слабость
यथा एव अशक्तयः तथाyathā eva aśaktayaḥ tathāсловно совершенно неспособные; как немощные
अगतीन् कागतीन् अस्मान्agatīn kāgatīn asmānлишённых пути и плохого пути нас; заблудших
नष्ट अर्थान् अर्थ सिद्धयेnaṣṭa arthān artha siddhayeпотерявших цель ради достижения цели; растерявших смысл
कथम् वै न अनुपश्येयुःkatham vai na anupaśyeyuḥкак же не увидят; как не заметят
जनाः पश्यन्ति यादृशम्janāḥ paśyanti yādṛśamлюди видят каково; какими мы выглядим
Translation

Это наше дело подобно тому, как если бы человек выкопал колодец, не достиг воды и вернулся, измазанный грязью. Оно подобно тому, как если бы человек взобрался на большое дерево, добыл оттуда мёд, но, не вкусив его, пошёл бы к смерти. Оно подобно тому, как если бы человек, с надеждой пройдя долгий путь, вернулся без надежды. О лучший Куру, наше дело таково, как если бы человек, убив врагов, потом убил самого себя. Оно таково, как если бы голодный получил пищу, но случайно не стал есть, или как если бы желающий получил желанную женщину и не воспользовался этим. Здесь достойны порицания мы сами: мы, слабые умом, следуем за тобой, о царь, только потому, что ты старший, о Бхарата. Мы сильны руками, обучены и разумны, но стоим на слове бессильного, словно совершенно неспособные. Как люди не увидят нас такими: без пути, с плохим путём, потерявшими цель именно тогда, когда цель достигнута?»

Version

aac1c671b5cb · published Jun 20, 2026, 3:10:49 PM UTC

Available inRU

Page between verses with