Mahabharata
The Queen of Videha Rebukes Janaka12.18.1-6
10040 / 15823
Mahabharata · 12.18.1-6
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
तूष्णींभूतं तु राजानं पुनर् एवार्जुनो ऽब्रवीत् ॥
संतप्तः शोकदुःखाभ्यां राज्ञो वाक्शल्यपीडितः ॥
कथयन्ति पुरावृत्तम् इतिहासम् इमं जनाः ॥
विदेहराज्ञः संवादं भार्यया सह भारत ॥
उत्सृज्य राज्यं भैक्षार्थं कृतबुद्धिं जनेश्वरम् ॥
विदेहराजं महिषी दुःखिता प्रत्यभाषत ॥
धनान्य् अपत्यं मित्राणि रत्नानि विविधानि च ॥
पन्थानं पावनं हित्वा जनको मौण्ड्यम् आस्थितः ॥
तं ददर्श प्रिया भार्या भैक्ष्यवृत्तिम् अकिंचनम् ॥
धानामुष्टिम् उपासीनं निरीहं गतमत्सरम् ॥
तम् उवाच समागम्य भर्तारम् अकुतोभयम् ॥
क्रुद्धा मनस्विनी भार्या विविक्ते हेतुमद् वचः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tūṣṇīṃbhūtaṃ tu rājānaṃ punar evārjuno 'bravīt ||
saṃtaptaḥ śokaduḥkhābhyāṃ rājño vākśalyapīḍitaḥ ||
kathayanti purāvṛttam itihāsam imaṃ janāḥ ||
videharājñaḥ saṃvādaṃ bhāryayā saha bhārata ||
utsṛjya rājyaṃ bhaikṣārthaṃ kṛtabuddhiṃ janeśvaram ||
videharājaṃ mahiṣī duḥkhitā pratyabhāṣata ||
dhanāny apatyaṃ mitrāṇi ratnāni vividhāni ca ||
panthānaṃ pāvanaṃ hitvā janako mauṇḍyam āsthitaḥ ||
taṃ dadarśa priyā bhāryā bhaikṣyavṛttim akiṃcanam ||
dhānāmuṣṭim upāsīnaṃ nirīhaṃ gatamatsaram ||
tam uvāca samāgamya bhartāram akutobhayam ||
kruddhā manasvinī bhāryā vivikte hetumad vacaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал; Вайшампаяна произнёс
तूष्णीम् भूतम् तु राजानम्tūṣṇīm bhūtam tu rājānamставшего молчаливым царя же; молчавшего царя
पुनः एव अर्जुनः अब्रवीत्punaḥ eva arjunaḥ abravītснова именно Арджуна сказал; произнёс
संतप्तः शोक दुःखाभ्याम्saṃtaptaḥ śoka duḥkhābhyāmизмученный скорбью и болью; опалённый
राज्ञः वाक् शल्य पीडितःrājñaḥ vāk śalya pīḍitaḥуколом слов царя мучимый; раненный речью
कथयन्ति पुरा वृत्तम्kathayanti purā vṛttamрассказывают древнее событие; старинный случай
इतिहासम् इमम् जनाःitihāsam imam janāḥэтот рассказ люди; предание
विदेह राज्ञः संवादम्videha rājñaḥ saṃvādamбеседу царя Видехи; разговор Джанаки
भार्यया सह भारतbhāryayā saha bhārataс женой, Бхарата; с супругой
उत्सृज्य राज्यम् भैक्ष अर्थम्utsṛjya rājyam bhaikṣa arthamоставив царство ради милостыни; чтобы нищенствовать
कृत बुद्धिम् जन ईश्वरम्kṛta buddhim jana īśvaramрешившего владыку людей; царя
विदेह राजम् महिषीvideha rājam mahiṣīцаря Видехи царица; супруга
दुःखिता प्रत्यभाषतduḥkhitā pratyabhāṣataопечаленная ответила; обратилась
धनानि अपत्यम् मित्राणिdhanāni apatyam mitrāṇiбогатства, потомство, друзей; детей
रत्नानि विविधानि चratnāni vividhāni caи разные драгоценности; сокровища
पन्थानम् पावनम् हित्वाpanthānam pāvanam hitvāочищающий путь оставив; святой путь
जनकः मौण्ड्यम् आस्थितःjanakaḥ mauṇḍyam āsthitaḥДжанака бритость принял; путь нищего
तम् ददर्श प्रिया भार्याtam dadarśa priyā bhāryāего увидела любимая жена; супруга
भैक्ष्य वृत्तिम् अकिंचनम्bhaikṣya vṛttim akiṃcanamживущего милостыней, ничего не имеющего; нищего
धाना मुष्टिम् उपासीनम्dhānā muṣṭim upāsīnamу горсти зёрен сидящего; с малой пищей
निरीहम् गत मत्सरम्nirīham gata matsaramбез стремления, без зависти; без соперничества
तम् उवाच समागम्यtam uvāca samāgamyaему сказала, подойдя; встретив
भर्तारम् अकुतोभयम्bhartāram akutobhayamмужу, ничего не боящемуся; бесстрашному
क्रुद्धा मनस्विनी भार्याkruddhā manasvinī bhāryāразгневанная, гордая жена; сильная духом
विविक्ते हेतुमत् वचःvivikte hetumat vacaḥнаедине разумное слово; обоснованную речь
Translation

Вайшампаяна сказал: «Когда царь молчал, Арджуна снова заговорил, измученный скорбью и болью, раненный острыми словами царя». Арджуна сказал: «Люди рассказывают, о Бхарата, это древнее предание — беседу царя Видехи с женой. Когда владыка людей, царь Видехи, решил оставить царство ради милостыни, его опечаленная царица ответила ему. Оставив богатства, потомство, друзей, разные драгоценности и очищающий путь, Джанака принял бритоголовую жизнь. Его любимая жена увидела его живущим милостыней, ничего не имеющим, сидящим у горсти зёрен, без стремления и зависти. Подойдя к бесстрашному мужу, разгневанная и сильная духом жена наедине сказала ему разумные слова».

Version

7481f9c7315f · published Jun 20, 2026, 3:37:09 PM UTC

Available inRU

Page between verses with