कथम् उत्सृज्य राज्यं स्वं धनधान्यसमाचितम् ॥
कापालीं वृत्तिम् आस्थाय धानामुष्टिर् वने ऽचरः ॥
प्रतिज्ञा ते ऽन्यथा राजन् विचेष्टा चान्यथा तव ॥
यद् राज्यं महद् उत्सृज्य स्वल्पे तुष्यसि पार्थिव ॥
नैतेनातिथयो राजन् देवर्षिपितरस् तथा ॥
शक्यम् अद्य त्वया भर्तुं मोघस् ते ऽयं परिश्रमः ॥
देवतातिथिभिश् चैव पितृभिश् चैव पार्थिव ॥
सर्वैर् एतैः परित्यक्तः परिव्रजसि निष्क्रियः ॥
यस् त्वं त्रैविद्यवृद्धानां ब्राह्मणानां सहस्रशः ॥
भर्ता भूत्वा च लोकस्य सो ऽद्यान्यैर् भृतिम् इच्छसि ॥
श्रियं हित्वा प्रदीप्तां त्वं श्ववत् संप्रति वीक्ष्यसे ॥
अपुत्रा जननी ते ऽद्य कौसल्या चापतिस् त्वया ॥
अशीतिर् धर्मकामास् त्वां क्षत्रियाः पर्युपासते ॥
त्वदाशाम् अभिकाङ्क्षन्त्यः कृपणाः फलहेतुकाः ॥
ताश् च त्वं विफलाः कुर्वन् कांल् लोकान् नु गमिष्यसि ॥
राजन् संशयिते मोक्षे परतन्त्रेषु देहिषु ॥
नैव ते ऽस्ति परो लोको नापरः पापकर्मणः ॥
धर्म्यान् दारान् परित्यज्य यस् त्वम् इच्छसि जीवितुम् ॥
katham utsṛjya rājyaṃ svaṃ dhanadhānyasamācitam ||
kāpālīṃ vṛttim āsthāya dhānāmuṣṭir vane 'caraḥ ||
pratijñā te 'nyathā rājan viceṣṭā cānyathā tava ||
yad rājyaṃ mahad utsṛjya svalpe tuṣyasi pārthiva ||
naitenātithayo rājan devarṣipitaras tathā ||
śakyam adya tvayā bhartuṃ moghas te 'yaṃ pariśramaḥ ||
devatātithibhiś caiva pitṛbhiś caiva pārthiva ||
sarvair etaiḥ parityaktaḥ parivrajasi niṣkriyaḥ ||
yas tvaṃ traividyavṛddhānāṃ brāhmaṇānāṃ sahasraśaḥ ||
bhartā bhūtvā ca lokasya so 'dyānyair bhṛtim icchasi ||
śriyaṃ hitvā pradīptāṃ tvaṃ śvavat saṃprati vīkṣyase ||
aputrā jananī te 'dya kausalyā cāpatis tvayā ||
aśītir dharmakāmās tvāṃ kṣatriyāḥ paryupāsate ||
tvadāśām abhikāṅkṣantyaḥ kṛpaṇāḥ phalahetukāḥ ||
tāś ca tvaṃ viphalāḥ kurvan kāṃl lokān nu gamiṣyasi ||
rājan saṃśayite mokṣe paratantreṣu dehiṣu ||
naiva te 'sti paro loko nāparaḥ pāpakarmaṇaḥ ||
dharmyān dārān parityajya yas tvam icchasi jīvitum ||
Царица сказала: «Как ты, оставив своё царство, наполненное богатством и зерном, принял нищенскую жизнь с чашей из черепа и странствуешь в лесу с горстью зёрен? Твой обет один, о царь, а поступок другой: оставив великое царство, ты довольствуешься малым. Этим ты сегодня не можешь поддерживать гостей, богов, риши и предков; этот твой труд напрасен. Оставленный богами, гостями и предками, ты странствуешь бездеятельным, о царь. Ты был кормильцем тысяч брахманов, старцев трёх Вед, и всего мира, а сегодня сам желаешь содержания от других. Оставив сияющее богатство, ты теперь выглядишь как пёс. Твоя мать сегодня словно без сына, и Каусалья из-за тебя словно без мужа. Восемьдесят кшатрийских женщин, желающих дхармы, жалкие и ожидающие плода, служат тебе, надеясь на тебя. Если ты лишаешь их плода, в какие миры ты пойдёшь, о царь, когда освобождение сомнительно для воплощённых, зависящих от других? У тебя нет ни иного мира, ни этого, если ты, совершая грех, оставил праведных жён и всё же хочешь жить».
12b8a2e0a0e4 · published Jun 20, 2026, 3:37:09 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Царица начинает с практической стороны дхармы: отречение, которое делает невозможными долги перед богами, предками, гостями и зависимыми людьми, не является очищением.