Mahabharata
Devasthana on Wealth for Sacrifice12.20.1-6
10048 / 15823
Mahabharata · 12.20.1-6
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
तस्मिन् वाक्यान्तरे वक्ता देवस्थानो महातपाः ॥
अभिनीततरं वाक्यम् इत्य् उवाच युधिष्ठिरम् ॥
यद् वचः फल्गुनेनोक्तं न ज्यायो ऽस्ति धनाद् इति ॥
अत्र ते वर्तयिष्यामि तद् एकाग्रमनाः शृणु ॥
अजातशत्रो धर्मेण कृत्स्ना ते वसुधा जिता ॥
तां जित्वा न वृथा राजंस् त्वं परित्यक्तुम् अर्हसि ॥
चतुष्पदी हि निःश्रेणी कर्मण्य् एषा प्रतिष्ठिता ॥
तां क्रमेण महाबाहो यथावज् जय पार्थिव ॥
तस्मात् पार्थ महायज्ञैर् यजस्व बहुदक्षिणैः ॥
स्वाध्याययज्ञा ऋषयो ज्ञानयज्ञास् तथापरे ॥
कर्मनिष्ठांस् तु बुध्येथास् तपोनिष्ठांश् च भारत ॥
वैखानसानां राजेन्द्र वचनं श्रूयते यथा ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tasmin vākyāntare vaktā devasthāno mahātapāḥ ||
abhinītataraṃ vākyam ity uvāca yudhiṣṭhiram ||
yad vacaḥ phalgunenoktaṃ na jyāyo 'sti dhanād iti ||
atra te vartayiṣyāmi tad ekāgramanāḥ śṛṇu ||
ajātaśatro dharmeṇa kṛtsnā te vasudhā jitā ||
tāṃ jitvā na vṛthā rājaṃs tvaṃ parityaktum arhasi ||
catuṣpadī hi niḥśreṇī karmaṇy eṣā pratiṣṭhitā ||
tāṃ krameṇa mahābāho yathāvaj jaya pārthiva ||
tasmāt pārtha mahāyajñair yajasva bahudakṣiṇaiḥ ||
svādhyāyayajñā ṛṣayo jñānayajñās tathāpare ||
karmaniṣṭhāṃs tu budhyethās taponiṣṭhāṃś ca bhārata ||
vaikhānasānāṃ rājendra vacanaṃ śrūyate yathā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал; Вайшампаяна произнёс
तस्मिन् वाक्य अन्तरेtasmin vākya antareв промежутке той речи; после этих слов
वक्ता देवस्थानः महा तपाःvaktā devasthānaḥ mahā tapāḥговорящий Девастхана великотапасный; подвижник
अभिनीततरं वाक्यम्abhinītataraṃ vākyamочень выразительную речь; ясные слова
इति उवाच युधिष्ठिरम्iti uvāca yudhiṣṭhiramтак сказал Юдхиштхире; обратился
यत् वचः फल्गुनेन उक्तम्yat vacaḥ phalgunena uktamслово, сказанное Пхалгуной; Арджуной
न ज्यायः अस्ति धनात् इतिna jyāyaḥ asti dhanāt itiнет лучшего чем богатство, так; о превосходстве богатства
अत्र ते वर्तयिष्यामिatra te vartayiṣyāmiздесь тебе объясню; изложу
तत् एकाग्र मनाः शृणुtat ekāgra manāḥ śṛṇuэто сосредоточенным умом слушай; выслушай
अजातशत्रो धर्मेणajātaśatro dharmeṇaАджаташатру, по дхарме; законно
कृत्स्ना ते वसुधा जिताkṛtsnā te vasudhā jitāвся земля тобой завоёвана; покорена
ताम् जित्वा न वृथा राजन्tām jitvā na vṛthā rājanеё победив, не напрасно, царь; не зря
त्वम् परित्यक्तुम् अर्हसिtvam parityaktum arhasiты должен оставить; не должен бросать
चतुष्पदी हि निःश्रेणीcatuṣpadī hi niḥśreṇīчетырёхступенчатая ведь лестница; путь
कर्मणि एषा प्रतिष्ठिताkarmaṇi eṣā pratiṣṭhitāв действии эта установлена; основана
ताम् क्रमेण महाबाहोtām krameṇa mahābāhoеё по порядку, сильнорукий; ступенями
यथावत् जय पार्थिवyathāvat jaya pārthivaкак следует покори, царь; овладей
तस्मात् पार्थ महा यज्ञैःtasmāt pārtha mahā yajñaiḥпоэтому, Партха, великими жертвами; махаяджнами
यजस्व बहु दक्षिणैःyajasva bahu dakṣiṇaiḥжертвуй с большими дарами; с дакшиной
स्वाध्याय यज्ञाः ऋषयःsvādhyāya yajñāḥ ṛṣayaḥриши с жертвой самоизучения; свадхьяя-яджней
ज्ञान यज्ञाः तथा अपरेjñāna yajñāḥ tathā apareи другие с жертвой знания; джняна-яджней
कर्म निष्ठान् तु बुध्येथाःkarma niṣṭhān tu budhyethāḥа приверженных действию узнай; пойми
तपो निष्ठान् च भारतtapo niṣṭhān ca bhārataи приверженных тапасу, Бхарата; аскетов
वैखानसानाम् राज इन्द्रvaikhānasānām rāja indraвайкханасов, царь царей; отшельников
वचनम् श्रूयते यथाvacanam śrūyate yathāслово слышится как; учение
Translation

Вайшампаяна сказал: «В этот промежуток речи великотапасный Девастхана заговорил и сказал Юдхиштхире очень выразительные слова». Девастхана сказал: «Слушай сосредоточенным умом: я объясню тебе слово, сказанное Пхалгуной, что нет ничего выше богатства. О Аджаташатру, вся земля завоёвана тобой по дхарме; победив её, ты не должен бросать её напрасно. Эта четырёхступенчатая лестница основана на действии; овладей ею по порядку, как следует, о сильнорукий царь. Поэтому, Партха, совершай великие жертвы с большими дарами. Риши совершают жертву самоизучения, другие — жертву знания. Узнай также приверженных действию и приверженных тапасу, о Бхарата; так слышится учение вайкханасов, о царь царей».

Version

99521feba077 · published Jun 20, 2026, 3:42:41 PM UTC

Available inRU

Page between verses with