वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तस् तु कौन्तेयो गुडाकेशेन भारत ॥
नोवाच किं चित् कौरव्यस् ततो द्वैपायनो ऽब्रवीत् ॥
बीभत्सोर् वचनं सम्यक् सत्यम् एतद् युधिष्ठिर ॥
शास्त्रदृष्टः परो धर्मः स्मृतो गार्हस्थ्य आश्रमः ॥
स्वधर्मं चर धर्मज्ञ यथाशास्त्रं यथाविधि ॥
न हि गार्हस्थ्यम् उत्सृज्य तवारण्यं विधीयते ॥
गृहस्थं हि सदा देवाः पितर ऋषयस् तथा ॥
भृत्याश् चैवोपजीवन्ति तान् भजस्व महीपते ॥
वयांसि पशवश् चैव भूतानि च महीपते ॥
गृहस्थैर् एव धार्यन्ते तस्माज् ज्येष्ठाश्रमो गृही ॥
सो ऽयं चतुर्णाम् एतेषाम् आश्रमाणां दुराचरः ॥
तं चराविमनाः पार्थ दुश्चरं दुर्बलेन्द्रियैः ॥
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktas tu kaunteyo guḍākeśena bhārata ||
novāca kiṃ cit kauravyas tato dvaipāyano 'bravīt ||
bībhatsor vacanaṃ samyak satyam etad yudhiṣṭhira ||
śāstradṛṣṭaḥ paro dharmaḥ smṛto gārhasthya āśramaḥ ||
svadharmaṃ cara dharmajña yathāśāstraṃ yathāvidhi ||
na hi gārhasthyam utsṛjya tavāraṇyaṃ vidhīyate ||
gṛhasthaṃ hi sadā devāḥ pitara ṛṣayas tathā ||
bhṛtyāś caivopajīvanti tān bhajasva mahīpate ||
vayāṃsi paśavaś caiva bhūtāni ca mahīpate ||
gṛhasthair eva dhāryante tasmāj jyeṣṭhāśramo gṛhī ||
so 'yaṃ caturṇām eteṣām āśramāṇāṃ durācaraḥ ||
taṃ carāvimanāḥ pārtha duścaraṃ durbalendriyaiḥ ||
Вайшампаяна сказал: «Так наставленный Гудакешей, о Бхарата, Каунтея ничего не ответил. Тогда Двайпаяна сказал: “Слова Бибхатсу верны, о Юдхиштхира; это истина. Грихастха-ашрама считается высшей дхармой, признанной шастрой. Исполняй свой долг, о знаток дхармы, согласно писанию и правилу: тебе не предписан лес, если ты оставишь домохозяйство. Ведь домохозяином всегда поддерживаются боги, предки, риши и слуги; поддерживай их, о владыка земли. Птицы, животные и другие существа, о царь, держатся именно домохозяевами; поэтому домохозяин — старший ашрам. Среди этих четырёх ашрамов он труден для соблюдения; следуй ему без уныния, о Партха, ибо он труден для людей со слабыми чувствами”».
660745cd2d0c · published Jun 20, 2026, 3:49:05 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Вьяса показывает Юдхиштхире, что грихастха-ашрама не ниже лесного пути. Домохозяин несёт сеть поддержания: богов, предков, мудрецов, зависимых людей и живых существ. Для царя уход от этого долга был бы преждевременным.